من رو مجاب کردید کتاب دین و دنیای ایشون رو بخونم روشها قداست ندارند
وقتی «تجربه» جرم میشود! / بازخوانی یک تناقض بزرگ در اندیشه سروش محلاتی
محمد سروش محلاتی در آثار تئوریک خود (مانند کتاب دین و دنیا) چهرهای نواندیش از خود به نمایش میگذارد که معتقد است «روشها قداست ندارند» و «تجربه بشری و بنائات عقلائیه» برای اداره جامعه حجت هستند. او میگوید دست عقل برای کشف روشهای بهتر باز است.این یادداشت تحلیلی نشان میدهد که ایشان در مواضع سیاسی، این مبنای خود را فراموش میکند.او به ساختارها و نهادهایی در جمهوری اسلامی (مانند نظارت استصوابی، مجمع تشخیص مصلحت و دکترین امنیت منطقهای) حمله میکند که دقیقاً محصول ۴۰ سال «تجربه زیسته»، «آزمون و خطا» و «تدبیر عقلایی» نظام برای عبور از بنبستها و بحرانها بودهاند.موضوع این یادداشت، کالبدشکافی این پارادوکس است: چرا منتقدی که در تئوری «واقعگرا» است، در عمل به یک «آرمانگرای انتزاعی» تبدیل میشود که تجربیات عینی حکمرانی را برنمیتابد؟تحلیل کامل، مستند و تفصیلی این موضوع را در مقاله جامع تنویر اینجا بخوانید.
این تناقض روششناختی، پیامدهای خطرناکی دارد. وقتی یک منتقد با معیارهای انتزاعی و آسمانی، ساختارهای زمینی و برآمده از تجربه (مثل مکانیزمهای امنیتی یا بنبستشکنهای قانونی) را نقد میکند، عملاً نظام را در برابر تهدیدات واقعی خلع سلاح میکند.نادیده گرفتن «تجربه» به معنی دعوت به تکرار اشتباهات گذشته است (مانند بازگشت به دوران نفوذهای امنیتی دهه ۶۰ یا بنبستهای قانونگذاری).این رویکرد، به جای ارائه راهکار اجرایی، صرفاً به «مشروعیتزدایی» از ساختارهای موجود میپردازد و با نفیِ «بنائات عقلائی» که ضامن نظم هستند، راه را برای ناکارآمدی و هرجومرج هموار میکند.
۵ ایستگاه که در آن تجربه قربانی شد:مقاله تنویر نشان میدهد که آقای سروش محلاتی در ۵ حوزه کلیدی، تجربه نظام را زیر پا گذاشته است:۱. انتخابات: نقد نظارت شورای نگهبان، بدون توجه به تجربه تلخ نفوذ در سالهای ابتدایی انقلاب.۲. قانونگذاری: نقد مجمع تشخیص و تفسیر اصل ۴۴، در حالی که اینها راهکارهای عقلایی (ذیل اصل ۱۱۰) برای عبور از بنبست اقتصاد دولتی بودند.۳. امنیت: نقد هزینههای محور مقاومت، با نادیده گرفتن تجربه عینی ناامنی در منطقه و ضرورت دفاع دوربرد.۴. فرهنگ: تقلیل قانون حجاب به آزادی فردی و نادیده گرفتن تجربه جنگ نرم و پروژه آندلسسازی.۵. روحانیت: اصرار بر استقلال مطلق حوزه، با فراموشی تجربه کودتای جریاناتی مانند شریعتمداری.در مقابل این رویکرد، الگوی شهید بهشتی قرار دارد؛ مردی که «آرمان» را با «واقعیت» آشتی میداد و حتی (مانند ماجرای اصل ۱۱۷) حاضر بود برای حفظ «ساختار قانونی»، از میل شخصی خود بگذرد.
سلسله نقدهای پروژه تنویراین یادداشت، جدیدترین حلقه از سلسله تحلیلهای روششناختی است که به بررسی شکاف میان «نظر و عمل» در جریان مدعی نواندیشی دینی میپردازد.تحلیل کامل، مستند و تفصیلی این موضوع را در مقاله جامع تنویر اینجا بخوانید.#سروش_محلاتی #شهید_بهشتی #تجربه_بشری #نظارت_استصوابی #اصل_۴۴ #مجمع_تشخیص #تنویر
15:49 - 4 آذر 1404
233 بازدید