هنر فراموششده ایرانی که در آخرین تصویر رهبر شهید جان گرفت
سجادهای ساده با نقشهای سیاه و سفید؛ همان که در آخرین تصویر منتشرشده از منزل رهبر شهید انقلاب دیده شد. این سجاده فقط یک فرش نماز ساده نبود؛ اثری از هنر موجبافی؛ هنری ۴۰۰ ساله که امروز در آستانه فراموشی است.
خبرگزاری فارس| در چهارمحال و بختیاری، این هنر با نام «موجبافی بختیاری» یا «ماشتهبافی» شناخته میشود. عشایر از موج برای رختخواب پیچ، پتو، رویه کرسی، سجاده، جُل شال اسب و پوشش چادرهایشان استفاده میکردند. اما امروز، دیگر صدای دار بافندگی از چادرهای سیاه برنمیخیزد و دستبافتههای قدیمی، یکی یکی از بین میروند.خبرنگار فارس در این گزارش، پای صحبتهای یک پیرزن گلهدار کوچرو از دهکردیهای اصیل نشسته تا روایت کند روزگاری که موج جزئی از زندگی و جهیزیه بود و امروز چه بر سر این هنر آمده است.
روزگاری که موج جزو جهیزیه بود
«صنم گل»، پیرزن ۷۸ ساله اهل دهکرد، از آن دسته زنانی است که هنوز یادش میآید مادرش چگونه پشم گوسفندان را میریسید و با چه شوری پشت دار بافندگی مینشست. او که سالها با گلههای کوچرو از این سو به آن سو رفته، خاطرات بسیاری از روزگار موجبافی دارد.صنم گل برای خبرنگار فارس گفت: «قدیما، هر دختر بختیاری از کودکی موج بافتن رو یاد میگرفت. مادرم به من میگفت: دخترم، اینکه میبافی، یه روز میشه جهیزیه تو. وقتی که میخواستم برم خونه بخت، دو دست موج همراهم بود. یکی رو برای رختخواب پیچ استفاده میکردیم، اون یکی رو میذاشتیم زیرانداز چادر. توی سرمای زمستون، موج مثل یه پناه گرمی بود که نمیذاشت سرما به استخونامون نفوذ کنه.»موج را از پشم گوسفند درست میکردیماو گفت: «موج رو از پشم گوسفند خودمون درست میکردیم. اول پشمها رو میشستیم، بعد با دوک نخریسی، پشم رو به نخ تبدیل میکردیم. رنگ کردنش هم با خودمون بود. از پوست گردو برای رنگ قهوهای، از حنا برای قرمز و از برگ درختای کوهی برای رنگای دیگه استفاده میکردیم. هیچ رنگ مصنوعی توی کار نبود. همه چیز طبیعی بود، مثل خود زندگی عشایری.»
هنری با قدمت ۴۰۰ سال
«موج» نوعی پارچه ضخیم و دستبافت است که مانند جاجیم و گلیم، از دیرباز در میان عشایر و روستاییان مناطق کردنشین و لرنشین ایران رواج داشته است. پژوهشها نشان میدهد که موجبافی در استانهای کرمانشاه، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، قزوین و استانهای جنوبی نیز رواج داشته است. قدمت این هنر در برخی مناطق، به بیش از ۴۰۰ سال میرسد.موجبافی از خانواده گلیم است و تار و پود آن تماماً از پشم دستریس تهیه میشود. این دستبافته بر روی دستگاههای بافندگی سنتی (دووردی و چهاروردی) بافته میشود و نقوش آن برگرفته از طبیعت و زندگی روزمره است؛ نقشهایی مانند چهارخانه، پر طاووسی، حوض، محراب، گل و درخت، بز کوهی و چشم بلبلی. در گذشته، موجبافان از رنگهای طبیعی همچون نیلی، حنا و اسپرک برای رنگآمیزی پشمها استفاده میکردند. هنری که از مادر به دختر میرسیدصنم گل درباره فرآیند بافت موج گفت: «بافت موج خیلی کار آسونی نبود. اول باید نخهای تار رو روی دار میبستیم، بعد با شانه مخصوص که بهش میگفتیم «کرکید» یا همون دفتین، پودها رو محکم میکردیم. هر رنگ که عوض میشد، یه ماکو به حساب میاومد. هر چی ماکوها بیشتر بود، نقش و نگار موج پُرتر بود و ارزشش بیشتر میشد.»او اضافه کرد: «قدیما، دامادها موقع خواستگاری به موجهای دختر نگاه میکردند. هر چی نقش و رنگ موج بیشتر و زیباتر بود، نشون میداد که اون دختر هنرمند و صبوره. برای همین، مادرها از کودکی به دختراشون موج بافتن رو یاد میدادند. این هنر از مادر به دختر میرسید.»
۲ MB
موج؛ همراه همیشگی کوچ
عشایر بختیاری که سالها در دامنههای زاگرس کوچ میکردند، موج را یک کالای ضروری در زندگی کوچنشینی میدانستند. موج از پشم گوسفندان بافته میشد و عایق خوبی در برابر سرما و گرما بود.صنم گل با حسرت گفت: «اون روزا، هر چادر کوچ چند تا موج داشت. یکی برای رختخواب پیچ، یکی برای زیرانداز، یکی هم برای پوشش چادر. وقتی کوچ میکردیم، موجها رو میذاشتیم روی اسبها و قاطرها. توی راه که بارون میاومد، موجها رو مثل یه چتر بزرگ روی خودمون میگرفتیم و زیرش پناه میبردیم. موج فقط یه دستبافته نبود؛ یه همراه همیشگی بود توی کوچ.»خواص موج از نظر علمی و پزشکیموج از نظر علمی نیز خواص قابل توجهی دارد. پشم گوسفند که ماده اولیه موج است، یک عایق طبیعی حرارتی به شمار میرود؛ هم در سرمای زمستان گرمای بدن را حفظ میکند و هم در گرمای تابستان از نفوذ گرما جلوگیری مینماید.
این دستبافته به دلیل وجود «لانولین» در پشم، خاصیت ضدباکتریایی و ضدقارچی داشته و برای افراد مبتلا به آلرژی و آسم مناسب است. همچنین الیاف پشم کشسانی بالایی دارند و به همین دلیل موجهای قدیمی تا چندین دهه دوام میآورند بدون اینکه کیفیت خود را از دست بدهند. امروز چه بر سر موجبافی آمده است؟صنم گل از امروز گفت: «الان دیگه خبری از اون روزا نیست. بچههام، نوههام، موج بافتن رو یاد نگرفتند. میگن وقت نداریم، چیزای دیگهای گیرمون میاد که سریعتر و راحتتره. دار بافندگیهای قدیمی یا شکسته یا افتاده تو انباری و داره خاک میخوره.»او افزود: «همون چند تا موجی هم که از قدیما مونده، داره از بین میره. اون دستبافتههایی که مادرم و مادرش بافته بودن، دیگه کمتر کسی داره. راستش رو بخوای، دیگه کسی به سبک قدیم موج بافتن بلد نیست. شاید فقط یکی دو تا پیرزن مثل خودم باشیم که هنوز یادمون باشه نخ رو چطور بچرخونیم و پود رو چطور بکوبیم. اما دستامون دیگه یاری نمیکنه.»
سجاده رهبر شهید؛ آخرین جرقه برای احیای یک میراث
سجاده ساده رهبر شهید انقلاب، توجهات را به هنر موجبافی جلب کرد. هرچند موجبافی رنگبندی خاص خود را دارد، اما در تصویر منتشرشده، سجاده سفید و سیاه است و این احتمال وجود دارد که متعلق به موجبافی غرب کشور باشد، چرا که در آن مناطق برای بافت سجاده از رنگهای خنثی استفاده میکنند.رهبر شهید انقلاب با انتخاب این سجاده، نشان دادند که هنرهای اصیل ایرانی، جایگاه والایی دارند.تاکید رهبر شهید بر حمایت از تولید داخلیرهبر شهید انقلاب بارها بر ضرورت حمایت از تولید داخلی و حفظ هویت ایرانی تأکید کردهاند. ایشان در دیدار با مردم آذربایجان شرقی فرمودند: «من بارها در سخنرانیهای اول سال و غیر آن تکرار کردم، الان هم به شما عرض میکنم محصولات داخلی را مردم مصرف کنند؛ نروند دنبال این نشانهها. حالا مُد شده است بگویند "بِرَند" است، بِرَند فلان؛ بِرَند چیست؟ بروید سراغ مصرف تولیدات داخلی. آن چیزهایی که مشابه داخلی دارد، متعصبانه و با تعصبِ تمام، ملت ایران، خارجیِ آن را مصرف نکنند.»ایشان در سخنرانی معروف سبک زندگی در خراسان شمالی نیز تأکید کردند که باید از داشتههای خود استفاده کنیم و هویت ایرانیاسلامی را در زندگی حفظ کنیم.موجبافی، هنری با ۴۰۰ سال قدمت، روزگاری همراه و همسفر عشایر بختیاری بود و در چادرهای سیاه آنها میدرخشید. نیم قرن پیش، موج جزو جهیزیه هر دختر بختیاری بود. اما امروز دیگر صدای ماسوره و بند کارگاههای موجبافی به گوش نمیرسد و نسل جوان نام این هنر را کمتر شنیده است.
۴۱ سال گذشت، اما دلشان آنسوی پل متحرک جا ماند
۴۱ سال از آن شب میگذرد. شبی که رزمندگان اسلام، از جمله ۴نوجوان اهل بن در چهارمحال و بختیاری، از پل متحرک روی رودخانه کارون عبور کردند تا در آزادسازی خرمشهر سهیم باشند. یعقوب نادری بنی، امامقلی امانی، جمشید سلیمی و خدایار تادی بنی، ۴رزمندهای هستند که دلشان هنوز آنسوی پل جا مانده است.نمایش گزارش
12:32 - 7 خرداد 1405
0 بازدید
