حوزههای علمیه خواهران میتوانند خاکریز دفاعی اصلی در برابر چالش عظیم پیشرو باشند
مدیر حوزههای علمیه خواهران کشور با اشاره به تحولات گسترده در نظام دانایی و تغییرات سبک زندگی در عصر فضای مجازی و هوش مصنوعی، تأکید کرد: حوزههای علمیه خواهران میتوانند بهعنوان خاکریز دفاعی اصلی در برابر چالشهای فرهنگی و اجتماعی پیشرو نقشآفرینی کنند.
به گزارش پایگاه خبری و رسانهای حوزههای علمیه خواهران، حجتالاسلام والمسلمین علیزاده مدیر حوزههای علمیه خواهران کشور در جمع اساتید سطوح ۲ و ۳ مدارس علمیه خواهران استان همدان گفت: ما در شرایط بسیار ویژهای به سر میبریم؛ اما همانطور که مستحضرید، در طول قرنها و بلکه هزارهها، روند تدریجی تکامل دانشها بهگونهای بوده است که هر چند صد سال یکبار، آموزهها و دانشها گسترش پیدا میکردهاند.وی افزود: برای مثال، شیخ طوسی (رحمتاللهعلیه) مطلبی را مطرح میکرد و تا سالها، بلکه تا قرنها، کسی نظری تازه در برابر آن ارائه نمیداد؛ تا آنکه سه قرن بعد، علامه حلی ظهور کرد. همچنین از زمان محقق شرائع، مدتها گذشت تا شیخ انصاری (رحمتاللهعلیه) پدید آمد و انقلابی در علم اصول پدید آورد.مدیر حوزههای علمیه خواهران کشور خاطرنشان کرد: قرنها میگذرد و نظریه جدیدی پدید نمیآید؛ تغییرات تنها به حواشی و روبناها محدود میماند. در تفسیر ما، پس از مجمعالبیان، تا پیش از المیزان تفسیر گرانسنگی که واجد دستگاه تفسیری و رویکردی نوآورانه باشد، وجود ندارد. تفاسیر این دوره، مانند آثار ابوالفتح رازی، شریف لاهیجی و نیز تفسیر صافی فیض، هرچند قابل اعتنا هستند، اما جهشی در تراز تفسیر ایجاد نکردهاند. از همینجا میتوان دریافت که این جهش تفسیری از قرن دوم تا زمان صاحب مجمع، و از آن زمان تا ظهور صاحب المیزان، چه مسیر طولانیای را طی کرده است.
حجتالاسلام والمسلمین علیزاده عنوان کرد: امروز، میانگین عمر پایداری و مشروعیت علمی نظریهها به شدت کاهش یافته است. نکته بسیار مهم دیگری که در حال رخ دادن است، تحول شگرفی در نظام دانایی است؛ تحولی که با ظهور هوش مصنوعی شکل گرفته است. هوش مصنوعی ساختار و مناسبات نظام دانایی را دگرگون میکند و در ادامه کارکردهای دانشکدهها، پژوهشگران و مراکز علمی، چالشهای جدی پدید آورده است. اگر بتوانید در زمانی بسیار کوتاه، مثلاً ظرف چند ثانیه،دستورالعمل مناسب و دقیق بنویسید و درخواست خود را بهدرستی به هوش مصنوعی ارائه دهید، میتوانید پاسخهایی دقیق، سریع، دستهبندیشده دریافت کنید.وی بیان کرد: اساساً علمآموزی برای چه منظوری است؟ در گذشته، مروّجالاحکام و ثقةالاسلام جایگاه ویژهای داشتند، و یکی از علل منزلت روحانیت این بود که مردم برای دانستن احکام و مسائل دینی به آنان مراجعه میکردند تا بدانند در هر مسئله چه باید بکنند. اما امروز هوش مصنوعی میتواند رسالههای عملیه و امثال آن را با دقت بالا و در کسری از ثانیه در اختیار پرسشگر قرار دهد.مدیر حوزههای علمیه خواهران کشور ادامه داد: کارکردهای تبلیغی ما بهواقع با چالشهای جدی روبهرو شدهاند. این به آن معنا نیست که بگوییم زمان بسیاری از چیزها منقضی شده؛ بلکه باید بخش بزرگی از آنها را بازتعریف و بازطراحی کنیم. وگرنه، همانطور که گفته میشود، با آمدن هوش مصنوعی صدها شغل و رسته شغلی عملاً عمر مفیدشان به پایان رسیده و منقضی شدهاند.
حجتالاسلام والمسلمین با بیان اینکه باید به فرمایش حضرت امام (رضواناللهعلیه) در منشور روحانیت توجه کنیم، افزود: امام با بصیرتی که داشتند تأکید میکنند که روحانیت باید همواره نبض زمان را در اختیار داشته باشد و چند گام پیش از رخدادها، به استقبال رویدادها برود. همین مضمون را چند سال بعد، حضرت آقا در مکتب امامین انقلاب مطرح کردند و آن جملهٔ معروف را فرمودند که حوزهها باید به استقبال تحولات بروند؛ وگرنه تحولات آنها را پشت سر خواهد گذاشت. در دهه ۸۰ آقا این نکته را فرمودند در حالی که هنوز شبکههای اجتماعی (سوشیال مدیا) شکل نگرفته بود و نسلهای جدید فناوری اطلاعات (IT) و ارتباطات و فناوری اطلاعات (ICT) نیز پدیدار نشده بودند.وی اظهار داشت: این امر نشاندهندهی آن است که اگر ما به فکر دانشافزایی و مهارتافزایی نباشیم، از قافلهی تغییرات عقب میمانیم؛ بنابراین، نهتنها در بخش فردی باید به یک نظام پیوستهی دانشافزایی و مهارتافزایی بیندیشیم، بلکه باید راهبردهای کلان نهاد علم را نیز متناسبسازی کنیم. راهبردهای نهاد علم باید بازنگری و اصلاح شود؛ در غیر این صورت، با عقبماندگی و خسارتهای جدّی مواجه خواهیم شد. این موضوع از جمله چالشهای بسیار قابلتوجهی است که به هیچوجه نمیتوان آن را دستکم گرفت.مدیر حوزههای علمیه خواهران با بیان اینکه مسئلهی تغییر ذائقهی مخاطبان، پدیدهای قابلتأمل و در عین حال نگرانکننده است، تصریح کرد: ذائقهی مخاطبان بهتدریج بصری شده و تمایل به شنیدن سخن، تمرکز طولانیمدت و اختصاص زمان به مطالعه کاهش یافته است.
گسترش فناوریهایی مانند اینستاگرام، دامنهی توجه را بهشدت محدود کرده و نوعی ذائقهسازی مبتنی بر محتوای کوتاه را پدید آورده است؛ بهگونهای که هر محتوا در بازههایی چهلثانیهای یا یک دقیقهای مصرف میشود و بهسرعت کنار گذاشته میشود. در نتیجه، نظام دانایی از عقلانیتمحوری بهسوی الگوی خوراک آماده، دادهمحور و سطحی تقلیل یافته است.حجتالاسلام والمسلمین علیزاده گفت: امروزه، عموم مردم کمتر به دنبال فرهیختگی، تحلیل عمیق، تفکر انتقادی، تعقل و استنتاج هستند؛ بلکه عمدتاً به دریافت دادههای آماده و مصرف سریع اطلاعات تمایل دارند. این دادهها صرفاً در سطح حافظه نگهداری میشود، بیآنکه توجهی به تناسبسنجی، تناقضیابی یا تحلیل ساختار معنایی و ارتباط این اطلاعات با یکدیگر صورت گیرد. این در حالی است که بسیاری از این دادهها با هم ناسازگاری و تناقض دارند و در نهایت، نظام دانایی را از عقلانیت انتقادی و عمیق دور میسازند.وی افزود: در نظام متحول و پرشتاب روزگار ما، باید بهصورت جدی به این نکات اندیشید. در کنار اینها، مسئله بسیار مهم دیگری نیز وجود دارد که در سطح جهان رخ داده و همه کشورها با آن روبهرو هستند؛ با این تفاوت که در ایران اسلامی ما، شدت آن دو تا سه برابر شده و بُعدی مضاعف یافته است. این مسئله، همان سیاست زندگی است. درباره این مقوله، پژوهشی مفصل انجام گرفت تا مشخص شود که رویداد سال ۱۴۰۱ دقیقاً چه بود. در همین زمینه، میزگردهایی با حضور فضلای برجستهٔ حوزه و استادان متعهد دانشگاهی در قم و تهران برگزار شد و در نتیجه، نخبگان به اجماعی مشترک دست یافتند: مسئلهٔ اساسی در سیاست زندگی آن است که مردم میخواهند خود، سیاستگذار زندگی خویش باشند.
مدیر حوزههای علمیه خواهران کشور با بیان اینکه این مسئله بسیار جدی است، بیان کرد: اندیشکدهها و پژوهشکدههای جبهه معاند، نظام استکبار و نظام سلطه بهویژه دربارهٔ ایران سالها سرمایهگذاری، مطالعه و بررسی کردهاند و در نهایت، برای آنچه خود از آن با عنوان «تغییر نظام» یا «رژیمچنج» یاد میکنند، به این نتیجه رسیدهاند که نوک پیکان تغییرات باید متوجه زنان باشد. بر همین اساس، فرمول «زن، زندگی، آزادی» صورتبندی کردهاند که در عرصهٔ زندگی، زنان محور اصلی تغییراتاند؛ زیرا آنان پیشران تحولات سبک زندگی محسوب میشوند.حجتالاسلام والمسلمین علیزاده تأکید کرد: اکنون در یازدهمین سال خدمتگزاری در قطب علمی خانواده، سبک زندگی و اخلاق هستم. میز تخصصی سبک زندگی ما، نُه سال پیش در قالب یک سند راهبردی، به این نتیجه رسید و رسماً اعلام کرد که بانوان، پیشران تغییرات سبک زندگی در عصر حاضرند. این تحلیل، تبیین عمیقی دارد که چرا این تحول رخ داده و چه تفاوتی میان شرایط امروز با دورههای تاریخی گذشته وجود دارد. تحلیل این تهدید الزاماً منفی نیست و به نحوه عملکرد ما بستگی دارد. اگر هوشمندانه و با کیاست مؤمنانه عمل کنیم، این وضعیت میتواند به یک فرصت تبدیل شود؛ اما اگر دشمن در هدایت افکار عمومی، باورسازی، اندیشهسازی و ذائقهسازی دست بالا را پیدا کند، این مسئله قطعاً به یک تهدید جدی، بلکه به یک ابرتهدید برای ما تبدیل خواهد شد.
وی افزود: در این میان، حوزههای علمیه خواهران جایگاهی بسیار ویژه پیدا میکنند؛ در حالیکه متأسفانه فضای رسمی آکادمیک دانشگاهی، بیش از آنکه برآمده از سنتهای اسلامی باشد، متأثر از تفکرهای زنانهنگر و فمینیستی است. آنجا که میتواند با منطق و گفتمانی عقلانی، پیشبرنده و بهروز از سنتهای قوی و ارزشهای اسلامی دفاع کند، منطقاً و عقلاً همین نهاد است، نه نهادی دیگر. نظام تفکر مدرن، ریشه در سنت ندارد؛ بلکه پایه و مایهٔ آن در ساحت تجدد و پساتجدد است. بنابراین، در یک تقسیمکار معقول، هیچ نهادی جز حوزههای علمیهٔ خواهران نمیتواند خاکریز دفاعی اصلی در برابر چالش عظیمی باشد که پیش رو داریم.مدیر حوزههای علمیه خواهران کشور عنوان کرد: ما در میز تخصصی سبک زندگی و نیز در میز تخصصی هویت نوجوان، که جمعی از متخصصان درجهیک در آن حضور دارند، مجموعهای از مطالعات و رصدهای عمیق انجام دادهایم. برای نمونه، بسیار کوتاه عرض میکنم: ما برای نخستینبار در کشور، ۱۰ جلد کتاب ۶۰۰ صفحهای تدوین کردهایم که در آن صرفاً ذینفعان و بازیگران اصلی زیستبوم نوجوان ایرانی شناسایی شدهاند. این شناسایی در چارچوب نظام حکمرانی سهپایه انجام شده است: پایه نخست، حاکمیت رسمی؛ پایه دوم، شرکتهای خصوصی؛ و پایه سوم، نهادهای مردمی. پرسش اصلی این است که چه کسانی بر زیست نوجوان تأثیر میگذارند؟ زیرا زیست نوجوان و شکلگیری هویت او، ابر بحران آینده ما و یکی از مهمترین چالشهایی است که با آن مواجه شدهایم و در این حوزه با نوعی انقطاع نسبی و بنیادی روبهرو هستیم.
وی افزود: یک برنامه درسی سوم نیز برای کسانی طراحی کردیم که میخواهند بهرهمندیشان از معارف قرآن و اهلبیت (ع) افزایش یابد. نخستین کاری که انجام دادیم این بود که در هر سه برنامه درسی دستکم ۲۲ واحد کاهش دادیم و میانگین کاهش واحدها نیز حدود ۳۲ واحد از مجموع ۱۹۰ واحد شد؛ بر اساس مطالعات ما، در عرصه زیست مجازی، بیشترین آسیب به دختران نوجوان وارد میشود؛ یعنی آنان بیش از هر گروه دیگری در معرض تهدیدهای این حوزهاند.حجتالاسلام والمسلمین علیزاده اظهار داشت: تناسب جنسیتی چه اقتضا میکند؟ اقتضا میکند که حوزههای علمیّهٔ خواهران دریابند نسل جدید بانوان در فضایی بسیار دشوار و سخت قرار گرفتهاند. به تعبیر امام شهید ما، در «قتلگاه فضای مجازی» داریم تلفات میدهیم. بنابراین نکته فوقالعاده مهم آن است که باید احساس مسئولیت کنیم. باید اندکی از نقشهای سنتی خود فاصله بگیریم. یقیناً در این فضا، شما بزرگواران، فرهیختگان و دانشوران، نقطهٔ امید هستید. من، بهعنوان یک خادم کوچک، آمدهام تا عرض کنم که انتظار از شما بسیار زیاد است؛ در حالیکه میدانیم با چه زحماتی این نقش را ایفا میکنید و این مجاهدت را بر عهده دارید اما برای این کار انتخاب شدهاید؛ در گل و سرشت شما چیزی دیدهاند، در سرّ قدر و در صبح ازل چیزی بوده است که این نقش به شما واگذار شده است. این، هم لیاقت است و هم رسالت، و این دو باید به یکدیگر گره بخورد. البته ما در مقام خدمتگذاری یقیناً نباید هیچگونه قصوری داشته باشیم؛ نه در فراهمکردن رفاهیات و امکانات و نه در ایجاد زمینههای لازم. نباید در این امور کم بگذاریم، غفلت کنیم یا آنها را نادیده بگیریم.
مدیر حوزههای علمیه خواهران کشور تصریح کرد: در هر صورت عرضم این است که ما نیازمند نگاه تحوّلخواه و تحوّلزا هستیم؛ هم در سطح خرد و هم در سطح کلان، چه در حوزهٔ راهبردهای سازمانی و چه در حوزهٔ دانشافزایی و مهارتافزایی تکتک مدیران، مدرسان، اساتید و کادر.حجتالاسلام والمسلمین علیزاده افزود: نکته آخری که میخواهم تقدیمتان بکنم این است که من اطلاعات موجود را مرور کردم و گزارشهای میدانی و تحقیقاتی که صورت گرفته بود را دیدم و در آن بررسیها حقیقتاً قدری شوکه شدم که حدود سی وچند درصد ورودیهای ما به سطح ۳ وارد میشوند؛ این رقم میان ۳۲ تا ۳۷ درصد در نوسان است و میانگین آن نزدیک به ۳۵ درصد میشود. یعنی ۶۵ درصد از ورودیهای حوزه علمیه خواهران به سطح ۳ نمیرسند.وی تأکید کرد: این تحقیق بهصورت مفصّل انجام شده است؛ مصاحبههای متعددی صورت گرفته، آمارگیری انجام شده و مصاحبههای عمیق نیز بهصورت تصادفی از تمام استانها انجام شده است. این دادهها و گزارشها در اختیار من قرار گرفت. یکی از عوامل مشخصشده این بود که بسیاری از طلبهها آن چیزی را که با امید به آن وارد حوزه شدهاند، پیدا نمیکنند؛ گمشدهٔ خود را نمیبینند و آنچه را که میخواهند، در این برنامه درسی و نظام تربیتی نمییابند و نکته دوم، طولانیبودن مدت تحصیل بود، افزون بر چند عامل دیگر.
مدیر حوزههای علمیه خواهران کشور عنوان کرد: من بلافاصله دست به کار شدم؛ تیم کاردان و مجرّب معاونت آموزشمان و سایر دوستان را پای کار آوردم. کارگاههایی تشکیل دادیم و طی یک کار سنگین چند ده روزه، در ظرف حدود دو ماه، مجموعهای از اقدامات را انجام دادیم. اتفاقی که الآن افتاده و من به همین مناسبت خدمتتان هستم، این است که سطح ۲ از این به بعد یک برنامه درسی واحد نخواهد بود؛ برای سطح ۲، سه برنامه درسی هم عرض پیشنهاد کردهایم و به شورای سیاستگذاری بردهایم. یکی از آنها ـ که نخستین آنهاست ـ اکنون تصویب شده است: دوره سطح دو گرایشی. سطح ۲ گرایشی یعنی طلبهها از این پس در آن چند نیمسال آخر، انتخاب میکنند که در سطح ۳ چه رشتهای بخوانند؛ و آن نیمسالهای آخر را به گذراندن پیشنیازهای سطح ۳ اختصاص میدهند. این خود، یک برنامه درسی است.حجتالاسلام والمسلمین علیزاده گفت: برنامه درسی دوم، ترویج معارف اسلامی است که رویکرد اصلی آن، تربیت مبلّغ و کنشگر فرهنگی است؛ این برنامه برای کسانی طراحی شده است که قصد تدریس یا تحقیق نداشته و تمایلی به گذراندن دورههای طولانی سطح ۴ ندارند؛ یا خود را در قامت یک محقق برجسته و مدرس نامآور نمیبینند.
هدف این است که استعدادهای موجود در آنان، صرف کنشگری فرهنگی و تبلیغ مؤثر شود. از آنجا که کار فرهنگی طیف گستردهای دارد، هر فرد میتواند بسته به توانایی خود، در سنگر مورد نظرش فعالیت کند؛ از این رو برای این دسته از طلاب نیز برنامه درسی ویژهای تدوین کردیم. بنابراین طول دوره تحصیل چند نیمسال کاهش خواهد یافت. نکته دوم اینکه در هر سه برنامه، بهویژه در برنامهٔ دوم، آموزشهای مهارتی، کاربردی و انضمامی به شکلی جدّی لحاظ شده است. در حال حاضر که این گزارش را تقدیم میکنم، شورای سیاستگذاری، نخستین برنامه را با قاطعیت تصویب کرده است. پیشبینی میشود برنامه دوم نیز تصویب شود، اما در مورد تصویب برنامه سوم، هنوز اطمینان کامل نداریم. بنابراین عرضم این است که رویکرد تحوّلی، یعنی پرهیز از درجازدن و دلخوشکردن به داشتهها، در این سطوح آغاز شده است.مدیر حوزههای علمیه خواهران در پایان خاطرنشان کرد: واقعاً تقاضایم این است که با یاری فکری و مشورتهای خود ما را همراهی کنید و فضای حوزه را به سمت تقویت احساس مسئولیت و رسالت اجتماعی جدیتر سوق دهید.انتهای پیام/
14:51 - 20 مه 2026
32٫6k بازدید
