از دیروز تا امروز؛ خطر تکرار یک خطا
✍️حسین سلطان محمدی تاریخ، تنها روایتِ گذشته نیست؛ آیینهای است که اگر درست در آن بنگریم، آینده را نیز پیشاپیش به ما نشان میدهد. در صفحات تاریخ اسلام، کوفه نامی است که بیش از آنکه یادآور جغرافیا باشد، نشانهٔ یک آزمون بزرگ تمدنی و ایمانی است؛ آزمونی که در آن، حق شناخته شد اما یاری نشد، امام حاضر بود اما اطاعت نشد، و نتیجه آن شد که جامعهای که میتوانست پرچمدار عدالت و عزت باشد، به تدریج در گردابِ تفرقه، سستی، دنیاطلبی و بیوفایی فرو رفت. کلام امیرالمؤمنین علیهالسلام در بستر همین واقعیت تاریخی، نه صرفاً گلایهای عاطفی، بلکه هشداری راهبردی است؛ هشداری که فراتر از زمان خود، همهٔ نسلها را خطاب قرار میدهد. آن حضرت میفرماید: «دیروز فرمانده و امیر شما بودم، امروز فرمانبرم؛ دیروز بازدارنده بودم، امروز بازداشته میشوم؛ شما بقا و آسایش را دوست داشتید، و من نمیتوانم شما را بر آنچه ناخوش دارید، مجبور کنم.»این سخن، تنها وصف یک شکست سیاسی نیست؛ توصیف فروپاشی یک ارادهٔ جمعی است. جامعهای که پشت سر امامِ حق نمیایستد، دیر یا زود در برابر باطل، بیپناه میماند.سخن امام علی علیهالسلام در این فراز، از چند زاویه قابل تحلیل است:🔸1) ریشهٔ انحراف، نه در ناآگاهی صرف، بلکه در ناتوانی از اطاعتمشکل اصلی کوفیان این نبود که حق را نمیشناختند؛ بسیاری از آنان حق را میدانستند، اما هزینهٔ حقپذیری را نمیخواستند بپردازند. شناختِ بدون اطاعت، سرمایهای است که به عمل تبدیل نشده و بههمین دلیل، در لحظهٔ بحران بیاثر میماند.
امام علیهالسلام با صراحت میفرماید: شما بقا و آسایش را دوست داشتید. یعنی ریشهٔ لغزش، وابستگی به راحتطلبی بود. در حالی که جامعهٔ حقمدار، زمانی میبالد که در راه حقیقت، از رفاهزدگی عبور کند.🔸 2) بیوفایی به امام، زمینهساز سلطهٔ باطل است؛ وقتی مردم از محور ولایت و رهبری حق فاصله بگیرند، میدان برای اهل نفاق، قدرتطلبان و خشونتپیشگان باز میشود. آنچه بعدها به قدرتگیری چهرههایی چون حجاج بن یوسف و تثبیت حکومتهای ستمگر انجامید، در حقیقت از همان سستی اولیه در یاری حق آغاز شد. تاریخ نشان میدهد که ظلم، همیشه با شمشیر آغاز نمیشود؛ گاهی با سکوت، تردید، تعلل و ترکِ نصرت حق قدرت میگیرد. جامعهای که در لحظهٔ لازم، پشت ولیّ حق نایستد، ناخواسته راه را برای سیطرهٔ اهل جور هموار میکند.🔸3) امام، حقیقت را تحمیل نمیکند؛ اما جامعه نیز از پیامد انتخاب خود گریزی ندارد. در کلام حضرت، یک نکتهٔ عمیق نهفته است: «من نمیتوانم شما را بر آنچه دوست ندارید، مجبور کنم.»این جمله، هم نشاندهندهٔ آزادی انتخاب انسان است و هم بیانگر این حقیقت که نتیجهٔ انتخابهای جمعی، گریزیناپذیر است. امام، حجت را تمام میکند، راه را نشان میدهد، اما اگر امت همراه نشود، مسیر تاریخ به سوی آزمونهای سختتر میرود. پس سقوط کوفه، فقط سقوط یک شهر نبود؛ سقوطِ فرهنگ مسئولیتپذیری بود. و هرگاه مسئولیت از جامعهای رخت بربندد، سلطهٔ بیگانه و استکبار، واقعیتی دور از انتظار نخواهد بود.
🔸4) عبرت کوفه، برای امروز نیز زنده است؛امروز هم اگر جامعهای گوش به فرمان ولیّ امرِ الهی و رهبریِ حکیمانهٔ خود نباشد، گرفتار همان آسیبهای تاریخی میشود: - تفرقه به جای وحدت - تردید به جای بصیرت - رفاهزدگی به جای ایستادگی - هیاهوی بیثمر به جای اقدام مؤثر - و در نهایت، سلطهٔ دشمن به جای عزت ملی و دینی استکبار جهانی، چه در قالب آمریکا و چه در چهرهٔ اسرائیل و دیگر ابزارهای ظلم، از همین خلأها تغذیه میکند: از بیاطاعتی، چندصداییِ بیضابطه، بیثباتی در تصمیم، و فاصله گرفتن از محور ولایت. دشمن زمانی پیروز میشود که جامعه، در درون خود دچار تزلزل شود.درس بزرگ کوفه این است که حق، اگرچه پیروز است، اما پیروزیاش در گروِ نصرتِ اهل حق است. جامعهای که امام خویش را تنها بگذارد، نهتنها از عدالت محروم میشود، بلکه در معرض سلطهٔ باطل نیز قرار میگیرد. از اینرو، امروز بیش از هر زمان، جامعهٔ مؤمن و انقلابی باید بداند که اطاعت از ولیّ امر، تنها یک وظیفهٔ سیاسی نیست؛ یک ضرورت تمدنی است. هر جامعهای که در مدار ولایت حرکت کند، از پراکندگی نجات مییابد، قدرت میگیرد، عزت مییابد و در برابر دشمنان بیرونی نفوذناپذیر میشود. اما هر جامعهای که به سستی، تردید و بیوفایی آلوده شود، دیر یا زود طعم تلخِ چیرگیِ باطل را خواهد چشیدپس کوفه فقط یک نام در تاریخ نیست؛ هشداری برای همهٔ زمانهاست: اگر گوشِ جان به فرمان حق سپرده نشود، اگر مردم از امام خود فاصله بگیرند، اگر لحظهٔ یاری را به تأخیر اندازند، تاریخ دوباره تکرار میشود؛ و اینبار، با چهرههایی نو اما ماهیتی کهنه: ظلم، استکبار، سلطه، و تحقیر انسان.
بنابراین، راه عزت امروز و فردا، در یک جمله خلاصه میشود: وفاداری به ولایت، بصیرت در تشخیص، و استقامت در عمل. این سه، ستونهای بنای تمدنیاند که نه حجاج را برمیتابد، نه معاویه را، نه یزید را، و نه آمریکا و اسرائیل و هیچ قدرت ستمگر دیگری را.
20:25 - 24 خرداد 1405
