ماجرای برخورد شگفتانگیز پیامبر (ص) با زنی که مطرب بود
زن مطرب مکه پس از جنگ بدر نزد پیامبر (ص) از کسادی بازارش گله کرد. حضرت بیآنکه شرط ایمان آورد، به او لباس و شتر داد. این «عدالت در التفات» بیقید و شرط، الگوی حکمرانی علوی و شهید رئیسی است.
گروه فرهنگ خبرگزاری فارس: یعقوب توکلی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی، در نشستی که به مناسبت سالگرد شهادت آیت الله شهید رئیسی برگزار شد، به تبیین موضوع «عدالت در التفات در سیره امام علی (ع)» پرداخت و گفت: انقلاب اسلامی ایران حاصل و برآمده از یک جریان بلندمدت و پیشینهدار در قالب «جنبش بازگشت به اسلام» بود. در ادبیات شیعی و عرفان اسلامی، ما همواره با مفهوم «انسان کامل» سروکار داشتهایم و این ایده مطرح بود که ائمه اطهار (ع) نماد و مظهر عینی این انسان کامل هستند.عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی یادآور شد: در سیر تکاملی این اندیشه، ملا احمد نراقی این بحث را توسعه داد که برای حرکت در مسیر تشکیل حکومت، باید به ساختاری برسیم که یک انسان کامل یا نزدیکترین فرد به ویژگیهای او بر ما حکومت که در دوران غیبت، فقیهان جامعالشرایط عهدهدار این مسئولیت هستند. با شکلگیری و قوامیافتن این اندیشه، آرامآرام شاهد یک حرکت گسترده در راستای بازخوانی تاریخ عصر پیامبر (ص) و دوران صدر اسلام بودیم.
بازخوانی جامعه علوی در دهه ۴۰ و ۵۰توکلی در ادامه با بررسی فضای فکری جامعه ایران در دهههای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: در اواسط دهه ۱۳۴۰، کتابهای فراوانی درباره تاریخ پیامبر اکرم (ص) و صدر اسلام نوشته شد؛ از کتاب تاریخ اسلام آیتالله سبحانی گرفته تا آثار دیگر بزرگواران، همه این آثار فضای فکری جامعه و نسل جوان را به سمت عصر نبوی و علوی سوق دادند و ما شاهد بودیم که الگوی فکری جامعه علوی به طور جدی در میان مبارزان مطرح شد.وی افزود: در آن دوران، رهبر شهیدمان آیتالله خامنهای در سیر بحثهای تفسیری خود، عمدتاً بر محور حکومت علوی تمرکز داشتند. در واقع در فضای مبارزاتی آن زمان، تمام نقدهایی که تئوریسینهای انقلاب میخواستند به حکومت پهلوی وارد کنند، در قالب نقد معاویه و یزید مطرح میشد؛ یعنی الگوی عینی نقد وضعیت دوران پهلوی، مثال زدن از حکومت اموی بود.وی افزود: بهعنوان نمونه، وقتی در جلسات تفسیری و مبارزاتی تعابیر و نقدهای تاریخی نسبت به عبیدالله بن زیاد مطرح میشد، مخاطبان کاملاً حس میکردند که مراد و مصداق امروزین آن، همان حکومت پهلوی است.
عطش جامعه برای عدالت علوی و چالش «عثمانیسم سیاسی»این پژوهشگر تاریخ معاصر با اشاره به شرایط پس از پیروزی انقلاب اسلامی اظهار داشت: بعد از انقلاب هم یکی از گزارههای جدی و شعارهای اصلی آقایانِ رئیسجمهور، بحث برگشت به دوران اداره جامعه معطوف به صدر اسلام بود؛ چرا که همه مسئولان میدانستند جامعه تشنه عدالت علوی و رفتار سیاسی مبتنی بر سیره معصومین است و معیار، سنجه و شاقول اصلی ارزشها، دوران حکومت پیامبر (ص) و امیرالمؤمنین (ع) شناخته میشد.وی افزود: در تمام این دوران، مطالبات در حوزه عدالت اقتصادی، عدالت سیاسی و عدالت قضایی برجسته بود و هر جا که اشتباهی در نظام صورت میگرفت یا کسی در ماجرایی دچار قصور میشد، منتقدان یقه نظام را با متر و معیار عدالت امام علی (ع) میگرفتند.توکلی با یادآوری هشدارهای رهبر معظم انقلاب در خصوص فاصله گرفتن از آرمانهای علوی تصریح کرد: در همین رابطه، حضرت آقا تعبیر دقیقی داشتند و فرمودند که ما در رسیدن به این الگوی عدالت مشکل داریم؛ واقعیت این است که ما چک را به نام و در وجه علوی کشیدهایم، اما حسابمان حساب دوره عثمانی است! ما در ساختار سیاسی خود با مسئلهای به نام «عثمانیسم سیاسی» مواجه هستیم که با آن آرمان علوی فاصله دارد.
تبیین مفهوم «عدالت در التفات» در سیره نبویعضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی همچنین گفت: در بررسی ابعاد عدالت، ما به مفهوم «عدالت در التفات» میرسیم که مفهومی بسیار دقیق و دارای ریشههای فقهی است. التفات به معنای نوع و میزان توجه، نگرش و نگاه حاکم نسبت به آحاد مردم و مراجعان است.وی افزود: در سیره نبوی نقل شده است که پیامبر اکرم (ص) وقتی در میان جمعی از اصحاب مینشستند، مجلس بهگونهای اداره میشد که کسی نمیتوانست تشخیص دهد پیامبر کدامیک از حاضرین است. ایشان در هنگام سخن گفتن، نگاهشان را به طور مساوی میان همه میچرخاندند و اینگونه نبود که مانند پادشاهان و حاکمان جور، تنها به چند شخص خاص توجه کنند. این مسئله، اصلِ عدالت در التفات در حیات، نوع زندگی و معاشرت روزمره ایشان بود.
توکلی در تبیین روحیه گرهگشایی حاکم اسلامی به روایتی تاریخی اشاره کرد و گفت: در روایات آمده است زنی که در مکه خواننده بود، بعد از جریان جنگ بدر و متحمل شدن تلفات سنگین مشرکین مکه، به دلیل عزادار شدن مردم و کساد شدن بازارش، خدمت پیامبر (ص) در مدینه آمد و عرض کرد: «هر زمان شما در مکه بودید به ما توجه و التفات میکردید، اما اکنون که جنگ شده، بازار ما کساد شده است.» پیامبر (ص) بدون اینکه شرطی بگذارند، نه از او پرسیدند که مؤمن شو و نه فرمودند ایمان بیاور؛ بلکه دستور دادند به او لباس و شتر دادند که این رفتار یعنی التفات و توجه به نیاز انسانها بدون قید و شرط.وی تأکید کرد: این توجه و سعهصدر نسبت به مؤمن، کافر و هر کسی که به حاکم اسلامی مراجعه میکرد، وجود داشت؛ بدون اینکه شرطِ طاعت یا رفتار متقابل از سوی طرف مقابل قائل شوند که این یک وجه از سیره رسولالله (ص) است. وجه دیگر آن، توجه ویژه و متمایز به طبقات ضعیفتر، مظلومتر، فرزندان شهدا، عالمان و آسیبدیدگان جامعه بود که این سیره در حیات امیرالمؤمنین (ع) نیز به طور کامل تجلی یافت و ابعادی توحیدی و معنوی پیدا کرد.
تساوی در بخشش و نفی تبعیضهای طبقاتیاین استاد دانشگاه با اشاره به پایبندی بینظیر امام علی (ع) به مساوات در بیتالمال تصریح کرد: یکی از اصحاب اصیل امام به نام سهل بن حُنیف که به شدت معتقد به امانت و ولایت امام علی (ع) بود، در جریان تقسیم بیتالمال حضور داشت. امام (ع) دستور دادند که به همه افراد بدون استثنا، نفری ۳ دینار از بیتالمال پرداخت شود.وی افزود: سهل بن حنیف خدمت امیرالمؤمنین آمد و گله کرد که «امروز با این نوع تقسیم، من و جایگاه مرا تحقیر کردی؛ به من ۳ دینار دادی و به این غلام من هم ۳ دینار!» امام علی (ع) در پاسخ فرمودند: «من در لوح و قلم نگاه کردم و هیچ تفاوتی میان تو و غلامت در حقوق بیتالمال ندیدم.» توکلی ادامه داد: مدتی بعد، خواهر امام علی (ع)، امهانی به همراه کنیز خود برای دریافت سهم آمدند. امهانی نیز گلهمند شد و گفت: «برادر جان، امروز بیشتر از این نمیتوانستی مرا کوچک کنی؟ به من ۳ دینار دادی و به این کنیز هم همین مقدار؟» امام به خواهرشان نیز همان پاسخ تاریخی را دادند و فرمودند: «در لوح و قلم نگاه کردم و فرقی بین شما ندیدم.»
التفات ویژه امیرالمؤمنین (ع) به فرزندان شهداوی در ادامه به تشریح ابعاد عاطفی حکمرانی علوی پرداخت و گفت: در سیره امام علی (ع) آمده است وقتی بارِ بیتالمال مثلاً عسل به کوفه میرسید، امام دستور میدادند ابتدا بچههای یتیم و فرزندان شهدا بیایند. امام با دست خود به این بچهها عسل میدادند و میفرمودند: «در حضور من این عسل را بخورید.» این پژوهشگر اضافه کرد: وقتی برخی از شیوخ اعتراض میکردند که چرا این کار را میکنید؟ امام در پاسخ میفرمودند: «اینها پدرانشان نیستند که کامشان را شیرین کنند؛ پدران اینها در راه خدا شهید شدهاند و ما باید به جای پدرانشان به آنها توجه و التفات کنیم و این وظیفه ماست که این کار انجام شود.» این روحیه امام بود که در برابر ایتام اینگونه با صبر و حوصله برخورد میکردند.
انطباق جلوههای عدالت و التفات در رفتار رهبری و شهید رئیسیتوکلی با پیوند زدن رویکردهای صدر اسلام به دوران معاصر گفت: این دیدگاهها و الگوهای اصیل حکمرانی که در جریان انقلاب اسلامی بازخوانی شد، تا حدود زیادی تبدیل به مطالبات اجتماعی شد. ما در دولت شهید آیتالله رئیسی، در بخشهایی از عملکرد و رفتار ایشان، این عدالت، توجه و التفات به مردم را دیدیم.وی افزود: همچنین در رفتار و منش مقام معظم رهبری نیز این توجه و لطف همواره مشهود است؛ نوع برخورد ایشان با فرزندان شهدا، دقیقاً مانند یک پدربزرگ مهربان است و این بچهها در محضر ایشان به هیچ وجه احساس غربت نمیکنند. امروز نیاز جدی به بازروایی این روایات و بازخوانی این نوع رفتارها در مناسبات خودمان داریم. خدا را شاکریم که در بخشی از این سالها، شاهد بودیم که طیفی از نظام سیاسی، ترجمان عملی رفتار پیامبر (ص) و امیرالمؤمنین (ع) بودند. پایان پیام/#شهید_رئیسی #رهبر_شهید #علوی #پیامبر #تاریخ_اسلام
17:28 - 29 اردیبهشت 1405
