صداهایی که دیده میشوند
گاهی یک قطعه موسیقی را میشنویم و بیاختیار رنگی خاص، تصویری یا حتی خاطرهای در ذهنمان زنده میشود؛ یا برعکس، هنگام تماشای تابلویی از رنگهای تند و خطوط درهم، احساسی شبیه شنیدن یک آهنگ پرهیجان در دلمان شکل میگیرد.
خبرگزاری فارس _ گروه موسیقی: همزمانی حسها هنرمندان امروز را به سمت تجربهای تازه کشانده است؛ تجربهای که به آن «منظره درونی صوتی - بصری» میگویند.در این نوع هنر، موسیقی و تصویر دیگر از هم جدا نیستند. صدا تبدیل به رنگ و فرم میشود و رنگها، صدایی درون خود دارند. هنرمند تلاش میکند نشان دهد میان شنیدن و دیدن، فاصلهای وجود ندارد؛ بلکه هر دو زبان یک احساساند، دو جلوه از یک تجربهی درونی.
هنر دیدن با گوش و شنیدن با چشمدر نمایشگاههایی که با این رویکرد برگزار میشود، مخاطب فقط تماشاگر یک تابلو یا شنوندهی موسیقی نیست. او در فضایی قرار میگیرد که تصویر و صدا همزمان روی هم تأثیر میگذارند.مثلاً ممکن است در سالنی قدم بزند که روی دیوار آن نقاشیهای دیجیتال در حال حرکتاند، و همزمان از بلندگوها صداهایی پخش میشود که با تغییر رنگها عوض میشوند. هر بار که مخاطب به نقطهای نزدیکتر میشود، ترکیب صدا و تصویر هم تغییر میکند؛ یعنی حضور او بخشی از اثر است.در چنین تجربهای، موسیقی دیگر فقط شنیدنی نیست. صدای بم ممکن است به رنگ تیره و خطوط ضخیم تبدیل شود و صدای زیر، به لکههای روشن و لرزان. انگار هر نغمه، شکلی دارد و هر شکل، صدایی در خود پنهان کرده است.
ریشههای یک تجربه مشترکاین نوع نگاه، تازه بهوجود نیامده است. بیش از یک قرن پیش، نقاش روسی «واسیلی کاندینسکی» معتقد بود که رنگها مثل نغمههای موسیقی عمل میکنند. او میگفت: «آبی میخواند، زرد میرقصد و قرمز میخروشد.»در همان زمان، برخی آهنگسازان هم تلاش کردند با الهام از نقاشی، موسیقیهایی بسازند که تصویر ذهنی ایجاد کند. اما در سالهای اخیر، پیشرفت فناوری باعث شده این ایدهها از حد خیال بیرون بیایند و به شکل آثار واقعی اجرا شوند.امروز نرمافزارهایی وجود دارد که میتواند هر صدا را به الگوی رنگی تبدیل کند یا برعکس، یک تصویر را به نغمهای موسیقایی ترجمه کند. بسیاری از هنرمندان با استفاده از این ابزارها، آثار چندحسی خلق میکنند که مخاطب را همزمان درگیر گوش، چشم و احساس میسازد.
اما واژه «منظره» در این میان چه معنایی دارد؟در هنر کلاسیک، منظره یا چشمانداز معمولاً به تصویر طبیعت بیرونی اشاره دارد؛ کوه، دشت، آسمان یا دریا. اما در این نوع هنر، منظره در درون انسان قرار دارد.«منظره درونی صوتی - بصری» تلاش میکند احساسات، خاطرات و واکنشهای ذهنی انسان را به تصویر بکشد؛ نه آنچه در بیرون میبیند، بلکه آنچه در درون حس میکند.فرض کنید هنرمند بخواهد خاطره شنیدن لالایی مادربزرگش را بازسازی کند. او ممکن است با استفاده از نغمههای آرام و رنگهای محو، اثری خلق کند که مخاطب را به همان حس آرامش و دلتنگی ببرد، بدون آنکه کلمهای گفته شود. این همان جایی است که صدا و تصویر، احساس را به زبان مشترک بدل میکنند.در سالهای اخیر، برخی از هنرمندان جوان ایرانی هم به این مسیر روی آوردهاند. در چند نمایشگاه معاصر در تهران آثاری به نمایش درآمد که در آن موسیقی و تصویر بهصورت زنده با هم در ارتباط بودند.برای نمونه، در یکی از این پروژهها، نقاشی دیجیتال بر روی پردهی بزرگ نمایش داده میشد و همزمان، صدای ساز زنده با تغییر تصویر تغییر میکرد. تماشاگران در فضای نیمهتاریک قدم میزدند و هر حرکت آنها باعث تغییر رنگ و شدت صدا میشد.این آثار هنوز در ایران ناشناختهاند، اما ظرفیت زیادی برای رشد دارند؛ چون ترکیب هنرهای دیداری و شنیداری با روحیهی شاعرانه و عرفانی فرهنگ ایرانی سازگار است. در موسیقی سنتی ما هم مفاهیمی مثل «حال»، «مقام» یا «فضا» همیشه وجود داشتهاند؛ یعنی موسیقی از گذشته با تصویرسازی ذهنی همراه بوده است. حالا فقط ابزارها عوض شدهاند.
تفاوت اصلی این نوع هنر با نمایشگاههای معمولی در همین است: اثر نه روی دیوار نصب میشود و نه از بلندگو پخش میشود، بلکه در فضا جریان دارد. مخاطب با حرکت، نگاه یا حتی تنفس خود در آن مشارکت میکند.برای همین هم منتقدان میگویند «منظرۀ درونی صوتی/بصری» نه فقط یک شیوهی هنری، بلکه نوعی شیوهی زیستن است؛ نگاهی که از بیرون به درون بازمیگردد و نشان میدهد هر انسان در درون خود جهانی از صدا و رنگ دارد.در روزگاری که تصاویر بیوقفه از هر سو بر ما هجوم میآورند و صداها اغلب فقط هیاهوی بیروناند، هنرمندانی که به «منظره درونی صوتی - بصری» میپردازند، ما را به سکوت و توجه دوباره دعوت میکنند.آنان میگویند؛ اگر خوب گوش بدهی، رنگها را خواهی شنید؛ و اگر خوب نگاه کنی، صداها را خواهی دید.#موسیقی#هنرهای_تجسمی#صدا#تصویر#نقاشی#پرفورمنس#هنراخبار هنری را میتوانید از طریق صفحه هنر و رسانه فارس دنبال کنید. 13:00 - 17 آبان 1404