انسجام ملی و دیپلماسی موفق در حج
در شرایطی که کشورمان درگیر تهاجمات نظامی گسترده ایالات متحده و رژیم صهیونیستی بود، دیپلماسی فعال دولت، سازمان حج و زیارت و بعثه مقام معظم رهبری با برنامهریزی دقیق و هدایت هوشمندانه، توانستند زمینه را برای برگزاری موفق مناسک حج برای زائران ایرانی فراهم آورند.
علیرغم کاهش چشمگیر سهمیه ایران از ۸۶,۷۰۰ نفر به حدود ۳۰,۰۰۰ نفر (تحقق حدود ۳۵ درصد سهمیه) به دلیل «وضعیت زمان جنگ»، این موفقیت دیپلماتیک و اجرایی، نشاندهنده هماهنگی مثالزدنی میان ارکان مختلف نظام جمهوری اسلامی ایران است. مسولان عربستان سعودی، در دیدار با مقامات ایرانی از حجاج ایرانی به عنوان «منضبطترین و قانونمدارترین زائران» یاد کردند که مؤید عملکرد موفق کاروانهای ایرانی در این دوره پرتنش است.
دیپلماسی فعال ایران و هماهنگی با عربستانتلاشهای راهبردی وزیر خارجه برای ایجاد بستر امنوزیر امور خارجه پیش از حج و در زمان برگزاری حج، تماسهایی با وزیر امور خارجه عربستان برای برگزاری مطلوب حج و رفع مشکلات حجاج ایرانی داشت.وزیر امور خارجه با تلاشهای خود در سطح راهبردی، نقشی مهمی در ایجاد ثبات نسبی و برگزاری مطاوب حج برای حجاج ایرانی داشت.بزرگترین تلاش آقای عراقچی در آستانه حج ۱۴۰۵، متمرکز بر مدیریت بحران نظامی و توقف جنگ با ائتلاف آمریکا و اسرائیل بود. این دیپلماسی فشرده، هرچند مستقیماً با حج مرتبط نبود،بستر امنیتی و سیاسی لازم برای برگزاری نسبتاً آرام حج را در میانه یک جنگ فراهم آورد.تلاشهای سازمان حج و زیارت ایران در بحبوحه جنگرئیس سازمان حج و زیارت ایران، در ماههای منتهی به حج و قبل از جنگ، جلسات متعددی با مقامات سعودی از جمله دیدار با سفیر عربستان در تهران و همچنین دیدار با وزیر کشور عربستان و رئیس کمیته عالی حج در جده برگزار کرد. و در ایام حج نیز با دکتر توفیق بن فوزان الربیعه، وزیر حج و عمره عربستان سعودی، دیدار و گفتوگو کرد.دیداری با در این دیدارها، بر اجرای دقیق توافقنامه حج ۱۴۰۵ و ادامه همکاریهای مشترک برای ارائه خدمات مناسب به زائران تأکید شد. تأمین امنیت و «حج شایسته»دولت تمام تلاش خود را برای برگزاری یک حج شایسته برای ایرانیان مطابق با استانداردهای لازم» به کار گرفت. هماهنگیهای لازم با مقامات سعودی برای تأمین امنیت زائران انجام شده و «همه تمهیدات لازم برای اعزام زائران بر اساس روال تعیینشده» پیشبینی شده است.
رهنمودهای مقام معظم رهبری درباره حج در شرایط کنونیدر پیام رهبر معظم انقلاب به زائران بیتالله الحرام، بر «تبری از مشرکان» و اعلام انزجار از دشمنان اسلام تأکید شده است. ایشان در این پیام، مسئله برائت از مشرکان را در شرایط کنونی «بیش از هر زمان دیگر مهم» خواندند.حضرت آیتالله سیّدمجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب اسلامی با اشاره به تکیه ملّت بزرگ ایران بر این نشانهها بهویژه سلاح «الله اکبر» از دوران نهضت اسلامی و پیروزی انقلاب و دوران دفاع مقدّس تا جنگ تحمیلی دوم و جنگ تحمیلی سوم و ناکام گذاشتن دشمنان برای تسلیم ایران و واقعه اعجاب انگیز بعثت الهی مردم، تأکید کردند: امسال مسئله برائت از مشرکان اهمیت مضاعفی دارد و عمق و گستره برائت از آمریکا و رژیم صهیونی، فراتر از آئین برائت در موسم حج است و از این پس «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» شعار رایج امت اسلامی و مظلومان عالم خصوصاً جوانان خواهد بود.
تحلیل وضعیت حجاج ایرانی و عملیات اجراییاز سهمیه اولیه ۸۶ هزار و ۷۰۰ نفری، تنها حدود **۳۰ هزار نفر** در مناسک حج امسال شرکت کردند که میزان تحقق سهمیه را به حدود **۳۵ درصد** رسانده است.که علت این کاهش را «وضعیت زمان جنگ» اعلام گردید.فرآیند اعزام و بازگشتفرآیند اعزام حجاج ایرانی با ۱۳۰ پرواز از ایران به مدینه و مکه انجام شد. شروع بازگشت زائران به کشور از ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ آغاز میشود.عملیات حملونقل در مشاعر مقدسهاین عملیات شامل ۶ مرحله حملونقل ترددی بود که با بیش از ۱۹۰ دستگاه اتوبوس و هماهنگی کامل میان سازمان حج و زیارت، عوامل اجرایی و راهنمایان به انجام رسید. مراحل اصلی شامل: انتقال از مکه به منا (۸ ذیالحجه)، انتقال به عرفات (۹ ذیالحجه)، انتقال به مزدلفه (شب دهم)، بازگشت به منا برای رمی جمرات (۱۰ تا ۱۲ ذیالحجه) و بازگشت نهایی به مکه (۱۲ ذیالحجه). نقاط قوت عملکرد کاروانهای ایرانیبا وجود کاهش تعداد زائران، گزارشهای رسمی حاکی از موفقیت نسبی عملیات حج ایران است: در بعد صدور ویزا، ۲۹ هزار و ۳۲۶ ویزا صادر شد؛ در بعد نظم حملونقل، اجرای موفق ۶ مرحله جابهجایی بدون هیچ گزارش حادثهای؛ و از نظر روحی و روانی، حجاج ایرانی با «حس رضایت از انجام مناسک» به مکه بازگشتند.حضور کمتعداد اما مؤثر رسانه ملی در حج امسال، با وجود کاهش محسوس تعداد عوامل رسانه ملی، همان گروه محدود حاضر نیز با تولید گزارشهای متعدد رادیویی و تلویزیونی، پوششی نسبتاً گسترده از شبکههای مختلف ارائه دادند. اما از همین تعداد کم، ویزای بیش از نیمی از اعضای گروه صادر نشد و آنان موفق به سفر نشدند؛ موضوعی که آشکارا بر کمیت پوشش تأثیر گذاشت.
حج در سایه تحولات منطقهایفصل حج امسال در حالی روز جمعه (۹ خرداد ۱۴۰۵) رسماً به پایان رسید که عربستان سعودی اعلام کرد که فصل حج امسال با موفقیت به پایان رسیده و بیش از ۱.۷ میلیون زائر از ۱۶۵ ملیت در این مراسم شرکت کردهاند.آمار رسمی و ابعاد کمّی حج امسالبر اساس اعلام سازمان آمار عمومی عربستان سعودی، مجموع زائران حج امسال به یک میلیون و ۷۰۷ هزار و ۳۰۱ نفر رسید که نسبت به سال گذشته (یک میلیون و ۶۷۳ هزار و ۲۳۰ نفر) افزایشی حدود ۲.۰۴ درصدی را نشان میدهد.از این تعداد، یک میلیون و ۵۴۶ هزار و ۶۵۵ نفر (معادل ۹۰.۶ درصد) زائران خارجی از ۱۶۵ کشور جهان بودهاند و ۱۶۰ هزار و ۶۴۶ نفر (معادل ۹.۴ درصد) نیز زائران داخلی یعنی ساکنان عربستان سعودی بودند. تفکیک جنسیتیبرای نخستین بار، آمار رسمی تفکیک جنسیتی زائران نیز منتشر شد. تعداد زائران مرد ۸۹۳ هزار و ۳۹۶ نفر (معادل ۵۲.۳ درصد) و تعداد زائران زن ۸۱۳ هزار و ۹۰۵ نفر(معادل ۴۷.۷ درصد) بوده است. روشهای ورود زائران خارجیاز میان زائران خارجی، روش غالب ورود به عربستان سعودی از طریق هوایی بوده است. یک میلیون و ۴۸۵ هزار و ۷۲۹ نفر (معادل ۹۶.۱ درصد) از طریق فرودگاهها وارد شدند. ۵۴ هزار و ۴۲۹ نفر (معادل ۳.۵ درصد) از طریق زمینی و تنها ۶ هزار و ۴۹۷ نفر(معادل ۰.۴ درصد) از طریق دریایی سفر خود را انجام دادند. ابتکار مسیر مکه یکی از نقاط عطف حج امسال، افزایش چشمگیر استفاده از ابتکار مسیر مکه بود. بر اساس این برنامه، زائران میتوانند تشریفات مهاجرت و پرواز را در کشور مبدأ تکمیل کنند. امسال ۳۸۸ هزار و ۶۹۴ زائر (حدود ۲۵ درصد زائران خارجی) از این تسهیلات بهرهمند شدند که نسبت به سال گذشته ۲۳.۷ درصد افزایش داشته است.
نیروی انسانی خدماتیعربستان سعودی برای مدیریت این رویداد عظیم، مجموعاً ۴۲۰ هزار و ۷۰ پرسنل را درگیر عملیات حج کرد. همچنین **۲۶ هزار و ۷۰۱ داوطلب** در ارائه خدمات مشارکت داشتند که نسبت به سال گذشته (۳۴ هزار و ۵۴۰ نفر) کاهشی ۲۲ درصدی را نشان میدهد.تحلیل نقاط قوت و ضعف حج امسالنقاط قوت- سیستم یکپارچه که این سیستم به زائران امکان داد مناسک خود را با آرامش انجام دهند.- دیجیتالیسازی و سیستمهای کنترل جمعیت: جلوگیری از تکرار فجایع انسانی مشابه سال ۲۰۱۵.- ابتکار مسیر مکه: رشد ۲۳.۷ درصدی و بهرهمندی ۳۸۸ هزار زائر.- افزایش تعداد زائران نسبت به سال گذشته: رشد ۲.۰۴ درصدی علیرغم تنشهای نظامی.- همکاری دیپلماتیک ایران و عربستان: علیرغم جنگ تمامعیار. نقاط ضعف و چالشها- کاهش تعداد زائران نسبت به رکورد ۲۰۲۴: فاصله با ۱.۸۳ میلیون زائر.- کاهش ۲۲ درصدی داوطلبان: از ۳۴,۵۴۰ به ۲۶,۷۰۱ نفر.- تأثیر تنشهای ژئوپلیتیک: کاهش محسوس حضور زائران ایرانی و نگرانیهای امنیتی.- عدمبرنامه ریزی مناسب برایرگ گرمای شدید هوا: دمای بیش از ۴۵ درجه در برخی ساعات.
نتیجه تلاش های دیپلماتیک ایرانبا وجود عضویت عربستان در ائتلاف ضدایرانی، با پیگیری دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران ، حج را از تنشهای سیاسی جدا نگه داشت: تأکید بر «سیستم یکپارچه امنیتی» بدون اشاره به تهدیدات نظامی و همکاری کامل با ایران در صدور ویزا.حج ۱۴۰۵ را میتوان «حج مدیریت بحران» نامید. با وجود جنگ، بزرگترین گردهمایی مسلمانان جهان با نظم و امنیت نسبی برگزار شد.در سطح ایران، میتوان گفت:- وزیر امور خارجه، تمرکز خود را بر دیپلماسی راهبردی و مذاکرات پایان جنگ معطوف کرده بود که ثبات نسبی منطقه را برای برگزاری حج فراهم ساخت.- هماهنگیهای عملیاتی و تماس مستقیم رئیس سازمان حج و زیارت انجام شده است.- رهنمودهای مقام معظم رهبری با محوریت «تبری از مشرکان» در کنار حفظ وحدت جهان اسلام، چارچوب معنایی حضور ایرانیان را تعیین کرد که از سوی بعثه مقام معظم رهبری این موضوع به شکل مطلوبی پیگیری گردید.این هماهنگی میان رهبری معظم، مجموعه دولت، وزارت امورخارجه و سازمان حج و زیارت و بعثه مقام معطم رهبری نشاندهنده انسجام ملی بود که به عنوان مهمترین راهکار برای خنثیسازی توطئههای دشمن می باشد.#حج#جنگ#بیت_الله#برائت#محمدمهدی_مومنیها
17:10 - 10 خرداد 1405
