پایان عصر «فاکتورهای صوری»؛ الزامی برای شفافسازی خریدهای خرد دولتی
«این مطالبه خطاب به وزارت امور اقتصادی و دارایی، دیوان محاسبات کشور و کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی تنظیم شده است تا با اصلاح رویههای فعلی تدارکات، مسیر فساد و فاکتورهای صوری مسدود گردد.» متن ایده و راهکار: ۱. تحلیل وضعیت موجود و شکاف قانونی: در حال حاضر «سامانه تدارکات الکترونیکی دولت (ستاد)» برای مدیریت مناقصات و مزایدات دولتی وجود دارد. اما مشکل اصلی اینجاست که این سامانه عمدتاً بر «خریدهای کلان» متمرکز است و برای «خریدهای خرد» (که منشأ اصلی بیشترین تخلفات، زدوبندهای مسئولان خرید و صدور فاکتورهای صوری است)، سازوکار چابک و نظارتپذیری وجود ندارد. در واقع، خریدهای روزمره ادارات همچنان به شکل سنتی و خارج از دید ناظران انجام میشود. ۲. راهکار عملیاتی و پیشنهادی: برای مسدود کردن مسیر فساد در خریدهای خرد، پیشنهاد میشود «نظام شفافیت خریدهای خرد» جایگزینِ فرآیندهای دستی شود: ایجاد «تابلو شفافیت» در سایت هر اداره: تمامی ادارات و شهرداریها ملزم شوند نیازهای تدارکاتی خود (اعم از ملزومات اداری، خدمات فنی و غیره) را قبل از خرید، بهصورت آنلاین در یک صفحه عمومی در وبسایت خود منتشر کنند. امکان رقابت عمومی: این تابلو باید برای تمامی اصناف و تأمینکنندگان محلی قابل مشاهده باشد تا بتوانند «پیشفاکتور رقابتی» خود را ثبت کنند. انتشار نتیجه خرید: اداره موظف است پس از خرید، نام فروشنده و قیمت نهایی پرداختشده را در همان سامانه منتشر کند تا عموم مردم و نهادهای نظارتی به قیمتهای واقعی دسترسی داشته باشند. ۳. نتیجه مورد انتظار: با اجرای این مدل، خرید دولتی از انحصار «مسئول خرید و فروشنده خاص» خارج شده و به یک «مزایده شفاف و کوچک» تبدیل میشود. این کار علاوه بر حذف فاکتورهای ساختگی، باعث صرفهجویی چشمگیر در بودجههای جاری و عدالت در توزیع فرصتهای اقتصادی بین اصناف مختلف هر شهر خواهد شد.
دیوان محاسبات کشور، وزارت امور اقتصادی و دارایی، کمیسیون اصل نود مجلس، سازمان اداری و استخدامی کشور