مهمترین جایی که شاه فهمید به ایران خیانت کرده
جدایی بحرین از ایران در مرداد ۱۳۵۰، یکی از جنجالیترین تصمیمات سیاست خارجی دوره پهلوی بود؛ تصمیمی که موجب نگرانی شاه درباره قضاوت نسلهای آینده نیز شده بود. محمدرضا پهلوی در اینباره گفته بود: «آیا در آینده ما را خائن خواهند گفت؟».
گروه فارس پلاس: در این روزها که در آستانه سالروز جدایی بحرین از ایران به سر میبریم، این مسأله مناقشهبرانگیز تا حد قابلتوجهی در شبکههای اجتماعی به یکی از مباحث مهم بدل شده است؛موضوعی که پس از گذشت چند دهه، همچنان برای افکار عمومی از اهمیت ویژهای برخوردار است.مردادماه ۱۳۵۰، نام بحرین برای همیشه از نقشه ایران سیاسی خارج شد؛ جزیرهای که تهران تا سالها پیش از آن ـ بر اساس اسناد موجود ـ آن را بخشی جداییناپذیر از سرزمین ایران میدانست.
جدایی بحرین اما در نهایت در دوره حکومت محمدرضا پهلوی رقم خورد؛ تصمیمی که همچنان یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات تاریخ معاصر ایران است و روایتهای جالبی درباره چرایی و چگونگی آن وجود دارد. هرچند ماجرای بحرین به مرداد ۱۳۵۰ محدود نمیشود، اما با این حال، آنچه در بررسی اسناد و مواضع رسمی دولتهای ایران اهمیت دارد، این است که حکومتهای قاجار و حتی پهلوی اول و سالهای ابتدایی پهلوی دوم، بهصورت رسمی از حاکمیت و مالکیت ایران بر بحرین صرفنظر نکردند.
افشاگری وزیر خارجه پهلوی درباره جدایی بحرین امیرخسرو افشار قاسملو، وزیر امورخارجه ایران در دولت جعفر شریف امامی که پیش از آن سفیر ایران در کشورهای انگلیس، فرانسه و آلمان غربی نیز بوده است، نحوه جدایی بحرین از ایران را اینگونه تعریف میکند: «همین آقای زاهدی، موضوع بحرین را پیش کشید و قدری ما صحبت کردیم و من به اعلیحضرت عرض کردم که بسیار بسیار موضوع بغرنجی است؛ برای خاطر اینکه ما نمیتوانیم از حقوق خودمان بگذریم.در تمام دوره قاجاریه و ضعف قاجاریه، هیچوقت دولت ایران حاضر نشد که سرسوزنی به حقوقی که نهضت بحرین دارد خدشهای وارد کند یعنی یک یادداشتی بنویسد یا یک کاری بکند که از حقوق خودش صرفنظر کرده باشد».
افشار قاسملو در ادامه صحبتهای خود، میگوید: «از وقتی هم که، به اعلیحضرت عرض میکردم، از وقتی هم که من در وزارتخارجه بودم و تصادفاً از کارهای اولیهام رئیس اداره انگلیس بود ما به هر ترتیبی که شده بود یادداشتی به سفارت انگلیس مینوشتیم تذکر میدادیم که حقوق خودمان را راجع به بحرین و اینکه بحرین جزء لایتجزّای خاک ایران است.این جمله دیگر اصلاً دیگر کلیشه شده بود، بحرین جزء لایتجزّای خاک ایران است و نمیشود همچین به این صورت کرد.اعلیحضرت به من گفتند، که البته دستشان را باز کردند، «اولاً بحرین قسمت اعظمشان عرب هستند، اکثراً زبان عربی حرف میزنند بحرین یکوقت نفت داشت، از بین رفته، صید مروارید هم دیگر جالب نیست.
۱۰ MB
از لحاظ اقتصادی یک باری است روی دوش ما یعنی ما از بودجه مملکت مبالغ زیادی بایستی بگذاریم صرف عمران و آبادی و کارهای دیگری که در بحرین در پیش است بکنیم، بنابراین این یک باری است بر دوش ما...بنابراین بحرین یکجایی است که نه از لحاظ اقتصادی به درد ما میخورد نه از لحاظ استراتژی با داشتن تنگه هرمز در دستمان و جزایرمان. نه از لحاظ سیاسی و جز زحمت و دردسر و خرج، هیچچیز دیگر برای ما ندارد».
آیا ما را خائن خواهند گفت؟ شاید یکی از صریحترین روایتها درباره نگاه محمدرضا شاه به آینده این تصمیم را بتوان در خاطرات «اسدالله علم» وزیر دربار پهلوی یافت.عَلَم در خاطراتش مینویسد: «[شاهنشاه] فرمودند، مسأله بحرین دارد حل میشود... حالا که من و تو هستیم، آیا فکر میکنی در آینده ما را خائن خواهند گفت یا چنان که معتقدم، خواهند گفت کار بزرگی انجام دادیم و این منطقه از دنیا را از شر کشمکشهای پوچ و بالنتیجه نفوذ کمونیسم نجات دادیم؟». (یادداشتهای علم، جلد ۱، صفحه ۳۸۲.)این جمله که در «یادداشتهای علم» ثبت شده، اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که نشان میدهد خود محمدرضا شاه نیز از حساسیت تاریخی تصمیمش مبنیبر جدایی بحرین آگاه بوده و میدانسته که این اقدام میتواند در آینده با قضاوتهای مردم مواجه شود.
حتی جالب توجه است که «اردشیر زاهدی» داماد محمدرضا پهلوی و وزیر امورخارجه ایران ـ که در زمان وزارت وی بحرین از ایران جدا شد ـ چند سال پیش از مرگ خود، در صفحه شخصیاش در اکس، به تصمیم شاه برای موافقت با جدایی بحرین واکنش نشان داد؛ به نحوی که خودش و شاه را لعنت کرد!
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید.
19:57 - 20 مرداد 1405
0 بازدید