عربستان سعودی، در جستجوی پیمان امنیتی منطقهای
▪️ یادداشت | پریسا نصرآبادی: همزمان با سفر دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده به چین، فایننشالتایمز گزارشی منتشر کرده است مبنی بر این که عربستان سعودی در حال رایزنی برای شکل دادن به یک پیمان منطقهای عدم تعرّض در غرب آسیا است.➖ عربستان سعودی در تلاش است پیمان مذکور را بهعنوان بخشی از تلاشهای گستردهتر برای مدیریت تنشهای منطقهای پس از پایان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مطرح کند و طبعاً حضور ایران در این پیمان یک فاکتور کلیدی است.➖ ریاض در نظر دارد پیمان هلسینکی (۱۹۷۵) را بهعنوان یک الگوی مطلوب برای کاهش تنشهای منطقهای، ترویج همکاریهای امنیتی و جلوگیری از منازعات آینده مطمح نظر قرار دهد. پیمان هلسینکی، یا دقیقتر «سند نهایی هلسینکی» در سال ۱۹۷۵، یک توافق چندجانبهی مهم در دوران جنگ سرد، برای کاهش تنش و تنظیم اصول روابط فیمابین شرق و غرب بود.➖ بازیگرانی که قاعدتاً در چنین ابتکاری مستقیماً ذینفع بوده و در آن ایفای نقش خواهند کرد، شامل عربستان سعودی، ایران و سایر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، و به احتمال زیاد کشورهای منطقه شمال خلیج فارس مانند عراق، ترکیه، و پاکستان خواهند بود.➖ متن گزارش بهصراحت میگوید که «دولتهای اروپایی و نهادهای اتحادیه اروپا از این ایده حمایت میکنند» ولی این حمایت به معنی عضویت آنها در این پیمان نیست؛ بلکه نقش آنها در چارچوب تسهیلگری و حمایت سیاسی و دیپلماتیک است. به علاوه، دربارهی نگاه و رویکرد چین و روسیه به این موضوع، دادهای در این گزارش وجود ندارد؛ حال آنکه با توجه سطح مناسبات فیمابین، رویکرد چین میتواند در این خصوص تعیینکننده باشد.
➖ برخی صاحب نظران معتقدند این ابتکار میتواند به تهران تضمینهایی در برابر حملات احتمالی در آینده بدهد و همزمان کشورهای منطقه را تشویق کند تا با توجه به تجربیات ناخوشایندی که در جنگ جاریِ آمریکا و اسرائیل علیه ایران داشتهاند، امور امنیتی، دفاعی و سیاسی خود را با عاملیت بیشتری مدیریت کنند و در برونسپاری تأمین امنیت خود بازاندیشی کنند.➖ با این حال، ابهاماتی وجود دارد که چنین پیمانی با رژیم اسرائیل به مثابه مهمترین عامل ایجاد بیثباتی و تنش در منطقه چه نسبتی خواهد داشت. بسیار محتمل است که اسرائیل در جهت تضعیف اثربخشی چنین پیمانی عمل کند؛ زیرا با حضور ایران در این پیمان، مجموعهی اقدامات و تلاشهای تاکنونی این رژیم برای اهریمنسازی و امنیتیسازی از موجودیت ایران بیاثر شده و متعاقباً تلآویو بهعنوان بزرگترین منبع ایجاد بحران در سطح منطقه شناخته خواهد شد.▫️ واکنشهای احتمالی آمریکا و رژیم اسرائیل به پیمان عدم تعرّضِ پیشنهادی عربستان سعودی یکسان نخواهد بود:رویکرد احتمالی آمریکا➖ برای آمریکا، چنین پیمانی میتواند از نظر کاهش تنشهای ناخواسته، حفاظت از زیرساختهای انرژی در کشورهای متحد و شریک آن، و کاهش خطرات جنگهای مستقیم و خارج از کنترل آمریکا قابل قبول باشد. در عین حال، واشینگتن تلاش خواهد کرد تا از این مسأله مطمئن شود که این ابتکار، به تضعیف ائتلافهای تاکنونیاش — به ویژه ترتیبات امنیتی آمریکا در خلیج فارس— منجر نشود. در نهایت، آمریکا ممکن است به شکل مشروط این پیمان را مورد تأیید قرار دهد.
رویکرد احتمالی اسرائیل➖ رژیم اسرائیل این پیمان را از زاویه جایگاه خود در «معادله امنیتی منطقه» میسنجد. اسرائیل در مقابل هر سازوکاری که ایران را وارد یک نظم منطقهای کند، خواهد ایستاد. عدم حضور اسرائیل در این طرح نیز، به معنای نادیدهگرفتن منافع امنیتی رژیم یا حتی نوعی انزوای سیاسی است. روشن است که رژیم اسرائیل چه در جنگ جاری و چه در دوران پس از این جنگ، نسبت به محدود شدن نقش منطقهای ایران و به دست آوردن تضمینهای سخت امنیتی _که در چارچوب سیاست مهار ایران میگنجد_ پافشاری خواهد کرد.▫️ به بیان دیگر، آمریکا ممکن است چنین پیمانی را یک ابزار مهار تنش بداند، ولی اسرائیل آن را یا تهدیدی برای برتری امنیتی خود در منطقه ارزیابی میکند، یا فقط در صورتی تحقق آن را میپذیرد که سازوکارهای پیشبینی شده در این پیمان، به ضرر ایران و به نفع معماری امنیتی موردنظر تلآویو طراحی شده باشد. به همین دلیل، این طرح اگرچه از نظر دیپلماتیک جذاب به نظر میرسد، اما از نظر سیاسی بدون توافق جمعی روشن بر سر نقش اسرائیل، بسیار شکننده خواهد بود.
17:06 - 26 اردیبهشت 1405
30٫1k بازدید
