سفر به دروازههای قاجاری همدان؛ از کوفتهریزه تا شیرسنگی
در قابی متعلق به سال ۱۹۳۳ میلادی از جاده خروجی همدان، شهری دیده میشود که هنوز رد دیوارهایش را بر شانه دارد؛ شهری که روزگاری با چهار دروازه به چهار سوی تاریخ گشوده میشد، این دروازهها مرز هویت، تجارت و روایتهای مردمی بودند.
خبرگزاری فارس: همدان در دوره قاجار شهری محصور بود؛ حصاری استوار که چهار دروازهاش همچون چهار جهتِ قطبنما شهر را به جهان بیرون پیوند میداد. هر دروازه نامی داشت و معنایی؛ شرق راه تهران بود و از دروازه عراق میگذشت، جایی که امروز میدان امام قرار دارد. جنوب ولی مسیر اصفهان را از دروازه ناصریه در حوالی چهارباغ میگشود. غرب هم به سوی کرمانشاه و عراق امتداد مییافت و از دروازه جولان در محلهای به همین نام عبور میکرد. و شمال از دروازه قلعه محمود در امتداد خیابان بوعلی شهر را به بیرون متصل میکرد.این دروازهها تنها سازههای سنگی نبودند؛ نگهبانان شب و روز شهر بودند و محل عبور کاروانها، توقف مسافران و تلاقی خبرها.
در میان آنها دروازه جولان با دو شیر سنگیاش شناخته میشد؛ شیرهایی که نماد صلابت و پاسداری بودند. نَقلها میگویند یکی از این شیرها به دست مرداویج دیلمی شکسته شد و دیگری به ری برده شد اما هرگز به مقصد نرسید.و سرانجام هر دو در گذر زمان آسیب دیدند و امروز تنها یکی از آن شیرها با دستی شکسته در خیابان سنگشیر هنوز ایستاده است؛ یادگاری ارزشمندی از دورانی که شهر با سنگ و اسطوره شناخته میشد.دروازه عراق اما داستانی سوا دارد؛ جادهای که از آن میگذشت به «کوفتهریزه» شهرت داشت؛ زمینی سنگکوب که با نخستین باران به گِلی روان بدل میشد.کاروانیان در عبور از این مسیر دشوار گاه برای نجات بارهایشان ناچار میشدند شترها را رها کنند و کالا را کیلومترها بر دوش بکشند؛ راهی که هم سختی سفر را روایت میکرد و هم رونق رفتوآمد را؛ تضادی از رنج و گنج در دل یک گذرگاه تاریخی.
هرچند دهه ۱۳۱۰ شمسی با تغییرات شهری و تخریب باروی همدان، فصل تازهای جان گرفت؛ فصلی که در آن دیوارها فرو ریختند و دروازهها از نقشه شهر کنار رفتند. با این حال، تاریخ پرطمطراق شهر هنوز آن چهار جهت را به یاد دارد؛ خیابانها جای دیوارها را گرفتند اما نامها و روایتها باقی ماندند در میدان امام و چهارباغ و جولان و بوعلی.این قاب از سال ۱۹۳۳، بیش از آنکه نمایی از یک جاده باشد، سندی است از گذار همدان از شهر حصارها به شهر خیابانها.روایتی از زمانی که دروازهها فقط مرز نه! که چهره شهر بودند و امروز تنها در خاطرهها و سنگهای بازمانده ادامه دارند.
08:52 - 19 اردیبهشت 1405
0 بازدید
