«استادِ شهید» به روایت آیتالله خامنهای
رهبر انقلاب در خصوص عملکرد شهید مطهری در فضای فکری و فرهنگی کشور نکات و موضوعاتی را مطرح کردهاند که در این گزارش به بررسی نکات طرح شده از سوی ایشان در تبیین ابعاد فکری شهید مطهری میپردازیم.
چهرههای متعددی به توصیف اقدامات، اثرگذاریها، تفکرات و شخصیت شهید مطهری پرداخته اند. یکی از کسانی که در طول سال ها توصیفات متعددی از شهید مطهری داشته، رهبر انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای هستند. ایشان در خصوص تفکرات شهید مطهری فرموده اند: «امروز ما حقیقتاً ریزهخوار سفره انعام فکر شهید مطهری هستیم.»(۱۳۸۴/۰۲/۱۱) رهبر انقلاب در سخنانی دیگر گفتند: «من توصیه میکنم در زمینه مسائل دینی، جوانها از معارف بلندی که جزو بهترین آنها آثار شهید مطهری است، حتماً استفاده کنند.»(۱۳۸۷/۰۲/۱۴)
ایشان در خصوص مباحث و عملکرد شهید مطهری در فضای فکری و فرهنگی کشور نکات و موضوعاتی را مطرح کردهاند که «خط رهبری» در این گزارش به بررسی این نکات مطرح شده از سوی رهبر انقلاب در تبیین ابعاد فکری و عملکردی شهید مطهری میپردازد.
۱- مقابله موثر با تفکرات وارداتیِ مارکسیستی و لیبرالیستی با قدرت اجتهاد و انصاف علمی
آیتالله خامنهای در سال 83 فرمودند: «ایشان [شهید مطهری] با قوت فكری و اندیشه صائب خود در دهههای ۱۳۴۰-۵۰ وارد میدانهایی شد كه تا آن زمان هیچ كس در زمینه مسائل اسلامی وارد آن نشده بود و با تفكرات وارداتی غربی و شرقی به چالش علمی عمیق، وسیع و تمام نشدنی پرداخت و در جبهه مقابله با ماركسیسم و تفكرات غربی و لیبرالیسم دست به یك جهاد هوشمندانه زد.» ۱۳۸۳/۰۲/۰۶
در تبیین این نکته رهبر انقلاب میتوان به مباحث استاد شهید در جلد دوم کتاب فلسفه تاریخ اشاره کرد که بحث های علمی فراوانی از سوی ایشان در خصوص مارکسیسم مطرح شده است. در این کتاب از ریشههای فکری-فلسفی مارکسیسم گرفته تا نقش جامعه در این حوزه مورد بحث قرار گرفته است. در مجموعه نقدهای شهید مطهری به مارکسیسم، بخشی ناظر به تفاسیر و خوانشهای مارکسیستی از قرآن است. در آن دورهی تاریخی به دلیل نفوذ تفکرات مارکسیستی در جوامع گوناگون از جمله ایران، عده ای تلاش میکردند قرآن را منطبق با نظریات مارکسیستی تفسیر کنند. یکی از مصادیق مقابله شهید مطهری با تفکرات مارکسیستی، مقابله با این مسئله است. کتاب «انسان کامل» شهید مطهری طیف وسیعی از موضوعات را شامل میشود. برخی موضوعات مطرح شده در این کتاب خصوصا در رابطه با مسائل مربوط به ابعاد غیر مادی انسان را میتوان در برابر تفکرات لیبرالیستی دانست. همچنین کتاب «آزادی معنوی» را میتوان در این زمینه مورد توجه قرار داد. در زمانهای که برخی جریانات غربگرا و لیبرال سعی میکنند مفهوم آزادی را در مبتذلترین شکل ممکن مطرح کنند و حتی موضوعاتی که خلاف آزادی بشریت است را نیز به عنوان آزادی معرفی میکنند، شهید مطهری مسئله آزادی را بر اساس تفکرات اسلامی شرح و تبیین کرده است. از موضوعات محوری در هر مکتبی، مسئله فلسفه اخلاق است. تفکرات مارکسیستی و لیبرالیستی مانند هر مکتب دیگری به ارائه فلسفه اخلاق خود میپرداختند. شهید مطهری در این میان به بیان فلسفه اخلاق اسلامی و نقد مکاتب دیگر پرداخت.
۲- پاسخ به سوالات و شبهات جامعه و جوانان براساس تفکر اسلامی
موضوع دیگری که آیتالله خامنهای در خصوص ابعاد تلاشهای علمی و فرهنگی شهید مطهری مطرح کردهاند به مجاهدت استادِ شهید در زمینهی پاسخ به سوالات و شبهات مطرح در جامعه خصوصا در میان جوانان برمیگردد: «شهید مطهری به عرصه ذهنیت جامعه نگاه کرد و عمدهترین سؤالات ذهنیت جامعه جوان و تحصیلکرده و روشنفکر کشور را بیرون کشید و آنها را با تفکر اسلامی و فلسفه اسلامی و منطق قرآنی منطبق کرد و پاسخ آنها را در سطوح مختلف در مقابل افراد گذاشت؛ از مسأله عدل الهی و قضا و قدر و علل گرایش به مادی گری بگیرید - که مسائل، بیشتر ذهنی و عقلی است - تا مسائل مربوط به زنان، تا مسائل مربوط به خدمات متقابل ایران و اسلام، که این هم تلاشی بود برای روشن کردن ذهنها...مرحوم شهید مطهری نمونه یک شخصیت روحانیِ متناسب با زمان است که میتواند در چالش اول، کارِ درست بکند و اقدام بجا انجام دهد. به صورت سنگری امن برای جوانان طالب و علاقمند فكر اسلامی در حوزهها و دانشگاهها درآمد تا بتوانند زیر سایه این تفكر عمیق و مستحكم دین خود را حفظ كنند و دستآوردهای نوین فكری داشته باشند و از آن دفاع نمایند.» ۱۳۸۳/۰۲/۰۶«در زمینهی پاسخ به سؤالهای گوناگونی که در آن دوره ذهن جوانهای ما را به خود مشغول کرده بود، شهید مطهری مثل برخی از مدعیان روشنفکری دینی نبود که مطالب اجنبیِ از منطق دین و محتوای دین را با لعاب دینی و قالب دینی عرضه کند؛ بلکه درست نقطهی مقابل، مفاهیم حقیقی دینی را در بستهبندیهای متناسب روز و متناسب با سؤال و نیاز و استفهام مخاطبین عرضه میکرد. دنبال این نبود که یک دستهی خاصی، یک گروه خاصی، یک مجموعهی فکری خاصی او را تحسین کنند.» ۱۳۸۹/۰۲/۱۵
از میان آثاری از شهید مطهری که با زبانی جذاب برای جوانان نوشته شده میتوان به کتب «داستان راستان» اشاره کرد. این مجموعه کتب بر اساس روایت ها ونکاتی جالب و خواندنی از سیرهی معصومین (علیهم السلام) نگاشته شده است. نکته قابل توجه در این زمینه، جامعیت شهید مطهری است. ایشان همانگونه که مباحث اصول فلسفه و روش رئالیسم را مطرح کردند، داستان راستان را نیز ارائه دادند.از دیگر موضوعاتی که شهید مطهری در این حوزه بر اساس تفکر اسلامی به آنها پرداخت میتوان به کتب «نظام حقوق زن در اسلام»، «مسئله حجاب»، «خدمات متقابل اسلام و ایران» اشاره کرد. در کتاب «ده گفتار» نیز موارد قابل توجهی ذکر شده است. به عنوان مثال، یکی از موضوعات طرح شده در «ده گفتار»، موضوع تقوا است. شاید بتوان گفت که مسئله تقوا تا پیش از این بیشتر با با ادبیاتی سنتی و در حوزه هایی محدود طرح میشد. اما شهید مطهری تقوا را به عنوان «لازمه زندگی بشری» مطرح کرده و آن را در لایه های مختلف شرح داده است. به نظر ایشان، هر انسانی که در زندگی خود هدفی را دنبال میکند، باید تقوا داشته باشد. طرح اینگونه مباحث علاوه بر آن که منطبق بر تفکرات دین اسلام بود، با موضوعات و سوالات مطرح در افکار عمومی جامعه نیز پیوند داشت و از جنس تبیین است. کتاب «اسلام و مقتضیات زمان» نیز از دیگر مصادیق مهم این موضوع است.
۳- نقش مؤثر بر جریان فكری اسلامی و شكلگیری نظام اسلامی
آیتالله خامنهای در خصوص نقش شهید مطهری در تشکیل نظام اسلامی تأکید کردهاند: «هنر شهید مطهری در آن دوران این بود که با قدرتِ اجتهاد و باانصاف و ادب علمی، وسط میدان ایستاد و با این افکار گلاویز شد و آنچه را که تفکر اسلامی بود، روشن، ناب و بیشائبه وسط گذاشت. این شد پایه تفکرات بعدی جامعه ما.» ۱۳۸۲/۱۲/۱۸«ایشان پایههای افكار مورد نیاز جامعه اسلامی و انقلابی را تأسیس نمود و نقش مؤثری بر جریان فكری اسلامی و شكلگیری نظام اسلامی بر جای گذاشت.» ۱۳۸۳/۰۲/۰۶کتاب «آینده انقلاب اسلامی ایران» را میتوان از مهم ترین آثار شهید مطهری در این زمینه دانست. در این کتاب از اهداف مبارزات و ماهیت انقلاب و موضوعات مربوط به جمهوری اسلامی صحبت شده است. البته درباره نقش شهید مطهری در جریان فکری نظام اسلامی، باید گفت که مجموع تفکر ایشان، در مبانی شکل گیری نظام اسلامی نقش داشته است؛ نه یک کتاب یا سخنرانی خاص. از مباحث طرح شده درباره انسان کامل تا موضوعات مربوط به اصالت جامعه؛ از مبانی فلسفه اسلامی تا پاسخ به شبهات روز، همه و همه در رقم زدن این امر مهم نقش داشتهاند.
۴- مقابله همزمان با تحجر و التقاط، هر دو
رهبر انقلاب یکی از خصویات مهم این شهید را مبارزهی توأمان با تحجر و التقاط و انحراف برشمردهاند: «با واپسگرائی و عقبماندگی فکری و ارتجاع و تحجر و غلط اندیشیدن در زمینه دین- که ناشی از تحجر و واپسگرائی است- همان قدر و با همان شدت برخورد کرد که با بدعتها و افکار انحرافی و افکار التقاطی. این، خصوصیت آن مرد بزرگ بود.» ۱۳۸۹/۰۲/۱۵از موضوعات طرح شده در این حوزه، میتوان به تبیین و توضیح مسئله خوارج در کتاب «جاذبه و دافعه علی (ع)» اشاره کرد که اصول فکری و رفتاری خوارج از سوی شهید مطهری مورد نقد قرار میگیرد. شهید مطهری در کتاب ۲۰ گفتار نیز به تبیین نظر دین درباره دنیا میپردازد. به عبارتی دیگر، شهید مطهری به اهمیت دین و دنیا و پرورش همزمان جسم و روح بر اساس تفکر اسلامی، تاکید دارد.شهید مطهری همان گونه که با جریان هایی که تفکرات مکاتب دیگر را وارد اسلام میکردند، مقابله میکرد، به همان نحو با قرائت های متحجرانه از اسلام نیز مقابله داشت.#روز_معلم #شهید_مطهری #مطهری #رهبر_نقلاب #آیت_الله_خامنهای
10:58 - 13 اردیبهشت 1403