سلام نقدی به عدم ارتباط کافی و قوی فعالین انیمیشن و اتاق های بازرگانی و اتاق اصناف شهرستانها و شهرداری های شهرستانها برای بهره مندی از پتانسیل تبلیغی انیمیشن برای صنعت خدمات و تولید که متاسفانه نگاه های فعالین انیمیشن را به سوی حمایت صدا وسبما ودولتی و بازارهای بین المللی کرده است.
روایت کارگردان «پهلوانان» از چالشهای انیمیشن ایران
از نگاه کارگردان «پهلوانان»، در سالهای اخیر انیمیشن ایران در حال اثبات تواناییهای خود بوده است؛ صنعتی که اگرچه در عرصه فنی و جشنوارهای خوش درخشیده، اما برای رسیدن به رونق اقتصادی و حضور مؤثر در بازارهای جهانی، راهی طولانی پیش رو دارد.
خبرگزاری فارس-گروه رادیو و تلویزیون: در سالهای اخیر انیمیشن ایران به نوعی توانسته است با کیفیت بخشی به ظرفیتهای فنی و تکنیکی خود، آثاری خلق کند که حتی در جشنوارههای جهانی مخاطب خاص خود را شناسایی کند. با این حال با چالشهایی چون ریسک سرمایه گذاری در این حوزه، فقدان سیاستهای منسجم حمایتی و ... دست و پنجه نرم میکند.
در این راستا گفتوگویی داشتهایم با سیاوش زرین آبادی، کارگردان انیمیشن مطرح «پهلوانان» تا چالشها و موفقیتهای سینمای انیمیشن ایران را شرح دهد:
فیلمهای کوتاه انیمیشن از جلوههای بارز سینمای ایران است
فارس: در شرایطی که انیمیشن ایرانی توانسته به موفقیتهایی در سطح جهانی و حتی جوایز معتبر دست پیدا کند، به نظر شما آیا این روند میتواند به یک جریان پایدار تبدیل شود؟ موانع این راه را چه چیزی میدانید؟
زرین آبادی: موفقیتهای سینمای انیمیشن ایران در سطح جهان، عمدتاً در دو بخش میتواند متصور شود؛ نخست درخشش و موفقیتهای فیلمهای کوتاه و تجربی انیمیشن ایران در جشنوارههای هنری که از ایام قبل از انقلاب تا سالهای اخیر ادامه داشته است. فیلمهای کوتاه انیمیشن ایران در جشنوارهها درخشیدند؛ و اتفاقاً یکی از جلوههای بارز سینمای انیمیشن ایران که باعث افتخار ما و جامعه انیمیشن است، فیلمهای کوتاه و تجربی است که توانستند به نوعی نمایانگر و نماینده فرهنگ، هنر و پیشینه تمدنی کشور عزیزمان در جهان باشند. به همین شکل ارتباط خیلی خوبی نیز با مخاطبین خاص خود برقرار کرده و عمدتاً جشنوارههای انیمیشن هم خواهان، طالب و مشتاق هستند که فیلمهای انیمیشن کوتاه ما را در جشنوارههایشان نمایش بدهند. همچنان این جریان ادامه دارد و سبب دلگرمی است.
اما در زمینه موفقیت در فروش و در بازار سرمایه، به صورتی که ما بتوانیم ادعا کنیم که سینمای فیلمهای بلند انیمیشن ما توانسته باشند جایی در مارکتینگ و بازار دهها میلیاردی انیمیشن در دنیا برای خودشان باز کنند، من این موضوع را هنوز به دیده شک و تردید نگاه میکنم. هنوز آمار دقیق و مستقل و معتبری از این حضور در بازارهای فروش به دست نیامده است و ادعاهایی که مطرح میشود عمدتا از سوی پخش کنندهها و تهیه کنندگان این آثار است. من هنوز نمیتوانم این موارد را خیلی معتبر بدانم. منتظر میمانم تا اتفاقات واقعیتری به سرانجام برسد. یعنی آنچنان باشد که سرمایهگذار بخش خصوصی با رغبت بتواند بیاید و در سینمای انیمیشن مستقل ما و انیمیشنهای بلند داستانی ما سرمایه گذاری کند. عمده آثار انیمیشن سینمایی ما تهیه کننده دولتی یا نیمه دولتی داشتهاند و این نشان میدهد که هنوز ریسک سرمایه گذاری در این آثار بالا است و برگشت سرمایه آنچنان در این آثار نیست. عمدتاً آثار انیمیشن سینمایی که در این سالها ساخته شده است با هدف بازگشت سرمایه ساخته نشده و با هدف اثبات تواناییهای فنی یا اهداف فرهنگی خاصی ساخته شده است. بنابراین به من اجازه بدهید که در این زمینه فعلا خیلی خوشبین نباشم و چند سالی صبر کنیم تا سینمای انیمیشن بلند ما به رونق واقعی برسد. آن زمان میتوانیم راجع به این نوع موفقیت صحبت کنیم.
مخاطب انیمیشن پیش از گرافیک، مجذوب داستان میشود
فارس: بسیاری معتقد هستند کیفیت فنی انیمیشنهای ایرانی رشد کرده اما همچنان در حوزه فیلمنامه ضعف وجود دارد. شما این ارزیابی را تا چه اندازه درست میدانید؟
زرین آبادی: با این ارزیابی کاملا موافق هستم. حقیقتاً انیمیشن ما مخصوصاً در سالهای اخیر از بعد فنی، تکنولوژیکی و تکنیکی بسیار پیشرفت کرده است و بچههای بسیار با استعدادی وارد این حوزه شدهاند. با توجه به رونق و گسترش شبکههای اجتماعی و اینترنت بین المللی، دسترسی به آموزشها و نرم افزارها و آثار به روز بسیار زیاد شده است و بچههای علاقمند به این عرصه با استعداد بسیاری که دارند آخرین آموزشها و نرمافزارها را به دست میآورند و کار میکنند. از دور و نزدیک شاهد هستم که چقدر با اشتیاق دارند کار میکنند و نمود آن را نیز در کیفیت خوب انیمیشنهای ایرانی در سالهای اخیر میتوانیم ببینیم. نمیخواهم بگویم که انیمیشنهای ما در حد لبه تکنولوژیکی دنیا دارد پیش میرود اما با چند گام مختصر عقبتر همواره توانسته است خود را در سطح خوبی از کیفیت فنی و بصری حفظ کند. این یک دستاورد بسیار بزرگ و باعث افتخار است.
حقیقتاً مسئله اینجا است که مخاطب سینمایی انیمیشن مانند همه مخاطبان در همه ژانرهای سینمایی، پیش از به اصطلاح گرافیک و جلوههای فیلم، مجذوب و شیفته داستان، شخصیتها و روایت میشود. آنقدری که خانواده انیمیشن ایران و عوامل تولید در زمینه مسائل فنی و تکنیکی پیشرفت کردهاند متاسفانه در زمینه فیلمنامه کمتر شاهد این توفیق بودهایم. یکی از دلایل آن نیز به نظر من این است که هنوز انیمیشن سینمایی ما به رونق اقتصادی و بازگشت مطمئن سرمایه نرسیده است که فیلمنامه نویسان حرفهای و با استعداد ما در سینما رغبت کنند و بیایند در زمینه انیمیشن وقت بگذارند. عمدتاً دست اندرکاران و کارگردانان یا بچههای حوزه انیمیشن هستند که میروند کار و مطالعه میکنند و به صورت غیر تخصصی شاید سعی میکنند که خودشان فیلمنامهها را بنویسند. این قطعا بر کیفیت فیلمنامههای نوشته شده تاثیر میگذارد. لازم است تا فیلمنامه نویسان حرفهای که در به اصطلاح بدنه سینمای زنده ما وجود دارند و بسیار هم خوب کار کردهاند، رغبت بیشتری برای ورود به صنعت انیمیشن پیدا کنند. این با رونق واقعی صنعت انیمیشن از نظر اقتصادی اتفاق خواهد افتاد و امیدوارم به زودی به سرانجام برسد.
نقش بازار بسیار مهم است
فارس: اگر بخواهید سهم سه عامل «حمایت دولتی»، «سرمایهگذاری» و «بازار بینالمللی» را در آینده انیمیشن ایران مشخص کنید، کدام یک را تعیینکنندهتر میدانید و چرا؟
زرین آبادی: هر سه عامل ذکر شده مهم هستند اما من شخصاً به حمایت دولتی اولویت میدهم. در نبود سرمایه گذاری و بازار بین المللی آن چیزی که میتواند باعث شود تا انیمیشن رشد پیدا کند و روی پای خود بایستد، حمایت دولتی است. باید این نهال که نازک است توسط حمایتهای دولتی تقویت شود تا بتواند تا حدودی مستقل شود. بعد از آن در ابتدا نقش بازارهای بین المللی بسیار مهم است. یعنی آثار تولید شده با حمایت دولتی بتوانند به بازارهای بین المللی راه پیدا کنند. آن هم از طریق حمایتهای دولتی و بازاریابیهای به اصطلاح حمایتی که نیاز به سرمایه گذاری دارد. اگر بازار بین المللی برای انیمیشن ما پیدا و انیمیشن سینمایی ما شناخته شود، آن وقت است که سرمایه گذار رغبت پیدا خواهد کرد. نقش بازار بسیار مهم است. باید محصولات ما چه صنعتی و چه فرهنگی بتوانند راه پیدا کنند. یعنی شرایط عمومی کشور از شرایط تحریم و بحران بیرون بیاید و راهها باز شود تا محصولات فرهنگی ما نیز در کنار محصولات صنعتی و خدمات فنی بتوانند راهی به بازارها پیدا کنند.
هنوز ریسک بازگشت سرمایه در انیمیشن سینمایی بالا است
فارس: در جشنواره فجر شاهد نوسان تعداد آثار انیمیشن هستیم؛ برای مثال یک سال چهار انیمیشن در بخش رقابتی حضور دارند و سال دیگر تنها یک اثر دیده میشود. این نوسان را ناشی از چه عواملی میدانید؟
زرین آبادی: اینکه تولید آثار انیمیشن سینمایی در ایران نوسان دارد و به طور مثال در یک سال ۴ اثر و یک سال هیچ اثری تولید نمیشود باز برمیگردد به اینکه هنوز امنیت کافی در بازگشت سرمایه در تولید آثار وجود ندارد. آثار سینمایی که تولید شدهاند تقریبا به طور ۱۰۰ درصد یا چیزی در این حدود وابسته به سرمایه گذاری بخش دولتی و نیمه دولتی هستند. تا زمانی که سرمایه گذار بخش خصوصی با یک ضریب اطمینان نسبتاً بالایی به بازگشت سرمایه وارد این عرصه نشود، ما شاهد نوسانات خواهیم بود. سالهایی که بودجه فرهنگی دولتی زیاد باشد و مدیران هنری علاقمند به عرصه انیمیشن باشند، چند فیلم انیمیشن سینمایی بیشتر تولید میشود. در سالهایی که بودجه انیمیشن و بودجه هنری کشور کم میشود یا مدیران به این عرصه کم علاقه میشوند، تولید هنری نیز کاهش پیدا میکند. دلیل اصلی نوسان کمیت آثار انیمیشن سینمایی این است که هنوز بخش خصوصی واقعی رغبت کامل پیدا نکرده است و هنوز ریسک بازگشت سرمایه در انیمیشن سینمایی بالا است. بنابراین تا زمانی که این ریسک کم و بخش خصوصی وارد این عرصه شود، به نظر من پیش خواهد آمد.
فارس: آیا جشنواره فیلم فجر توانسته به سکوی مؤثری برای معرفی انیمیشن ایران تبدیل شود یا هنوز انیمیشن در این رویداد در حاشیه سینمای داستانی قرار دارد؟
زرین آبادی: من هم طی این سالها در مورد اینکه سینمای انیمیشن در حاشیه سینمای داستانی ما در جشنواره فجر قرار گرفته است چیزهایی شنیدهام. مخصوصاً از طرف فیلمسازان انیمیشن یا اعضای جامعه انیمیشن ایران؛ اما به نظر من این موارد آنچنان جدی نیست. جشنواره فجر طی این سالها به طور کلی آن نقش تعیین کنندگی و تاثیر گذاری اصلی بر جریان سینمایی کل ایران را به تدریج دارد از دست میدهد. بنابراین سینمای انیمیشن ایران بیش از آن که به فکر این باشد که در جشنواره، چه جایگاهی دارد باید به این فکر باشد تا آثار با کیفیت تولید کند. آثار انیمیشن با کیفیت قطعاً میتواند جایگاه خود را پیدا و اثبات کند. علیرغم همه مسائلی که ممکن است باشد یا نباشد. در صورتی که آثار تولید شده سینمایی انیمیشن دارای کیفیت باشد، جایگاه خود را در جشنواره فجر و در جشنوارههای دیگر پیدا خواهد کرد.
فارس: برخی معتقدند داوری انیمیشن باید فراتر از یک بخش مستقل باشد و در رشتههایی مانند کارگردانی، موسیقی و جلوههای بصری نیز جدی گرفته شود. نظر شما در ارتباط با این دیدگاه چیست؟
زرین آبادی: من در حال حاضر با توجه به کمیت و هم کیفیت آثار انیمیشن سینمایی با این ایده مخالف هستم. این اتفاق باید به صورت خیلی طبیعی به سرانجام برسد. یعنی باید آثار سینمای انیمیشن ما هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی آنقدر خوب باشد که مسئولین جشنوارهها دیگری ناچار باشند برای اینکه حق مطلب ادا شود داوریها را در بخشهای تخصصیتر هم انجام بدهند. به صورت فرمایشی و سفارشی و توصیهای به نظر من اتفاق خوبی نیست و ممکن است که در یک سال چند فیلم انیمیشن تولید شود و چنین داوری نیز در بخشهای مختلف صورت بگیرد و سال بعد با نبود انیمیشن سبب شود که آن حالت سفارشی و توصیهای بودن برملا شود. این به ضرر انیمیشن خواهد بود. بهتر است که این اتفاق به صورت طبیعی انجام شود؛ یعنی با رشد کیفیت و کمیت آثار انیمیشن سینمایی.
هوش مصنوعی نمیتواند جای خلاقیت انسان را بگیرد
فارس: با ظهور ابزارهای هوش مصنوعی در تولید فنی و محتوایی، فکر میکنید طی سالهای آینده ساخت انیمیشن در ایران چگونه تغییر خواهد کرد؟ آیا این فناوری فرصت است یا تهدید؟
زرین آبادی: من در این زمینه نمیتوانم نظر تخصصی بدهم زیرا سررشته ندارم؛ ولی قطعاً هر ابزاری بیش از اینکه تهدید باشد یک فرصت است و به طور کلی من معتقد هستم که هیچ تکنولوژی و هوش مصنوعی نمیتواند جای خلاقیت انسان را بگیرد. این کاری است که فقط از هنرمند بر میآید. بنابراین در مجموع من نگران تاثیر رو به افزایش هوش مصنوعی در صنعت انیمیشن نیستم.
فیلمنامه نسخه سینمایی «پهلوانان» مورد تصویب قرار گرفته است
فارس: شما کارگردانی انیمیشنی چون «پهلوانان» را بر عهده داشتهاید که علاوه بر خاطره سازی، مدلی موفق از انیمیشن سریالی ایرانی است. آیا برنامهای برای ادامه این روند دارید؟ «پهلوانان» ادامه خواهد داشت؟
زرین آبادی: مجموعه انیمیشن دو بعدی «پهلوانان» به امید خدا قرار است که ادامه پیدا کند. خوشبختانه این مجموعه مورد عنایت و حمایت مدیران محترم مرکز صبا است و با یک تیم جدید و نیروهای جوان و پر انرژی قسمتهای بعدی این مجموعه ساخته خواهد شد و به دیده بینندگان خواهد رسید. قرار است که یک فیلم سینمایی انیمیشن سه بعدی «پهلوانان» نیز ساخته شود. فیلمنامه نوشته شده و مورد تصویب قرار گرفته است. امیدوارم به زودی شرایط کشور عادی شود و بتوانیم این فیلم سینمایی را که اتفاقا سعی کردیم بر محور مضامین ملی میهنی باشد بسازیم. آن هم یک گام بلندی است برای اینکه شخصیتها و فضای داستانی پهلوانان بتواند تثبیت شود و با مخاطبان بیشتری ارتباط برقرار کند.
فارس: اگر بخواهید در یک جمله وضعیت امروز انیمیشن ایران را توصیف کنید، میگویید ما در آستانه جهش جهانی هستیم یا هنوز در مرحله اثبات تواناییهای خود قرار داریم؟
زرین آبادی: بدون رودربایستی باید بگویم که من شخصاً انیمیشن ایران را در آستانه جهانی شدن نمیبینم؛ اما افقهای پیش رو باز است. امید بسیار و نیروی تازه نفس و با استعداد وجود دارد. محتواها و مضامین ارزشمند بسیار خوب، جدید و بدیعی در دسترس ما است. این موارد من را امیدوار میکند که با کار و تلاش بیشتر، انیمیشن ایران بتواند گامهای بلندی در این راه بردارد. #انیمیشن#سینما#هنر#سیاوش_زرین_آبادی#پهلواناناخبار هنری را میتوانید از طریق صفحه هنر و رسانه فارس دنبال کنید.
11:11 - 13 خرداد 1405