فارس من| امنیت غذایی زیر ذرهبین نگاه مردمی
طرح خبر واردات محصولات کشاورزی از ایالات متحده، بحث امنیت غذایی و میزان وابستگی کشور در تامین کالاهای اساسی را به یکی از مهمترین محورهای گفتوگو میان کارشناسان، فعالان بخش کشاورزی و تصمیمسازان اقتصادی تبدیل کرده است؛ موضوعی که کارشناسان به نکات مختلفی از ان اشاره می کنند و امنیت غذایی را بخش جداییناپذیر از استقلال ملی و خطوط قرمز سیاستگذاری کشور میدانند.
فارس من - امنیت غذایی، به عنوان یکی از ارکان بنیادین قدرت ملی و پایداری سیاسی هر کشور، در سالهای اخیر به موضوعی راهبردی در مباحث سیاستگذاری اقتصادی و امنیتی تبدیل شده است. در جهانی که تغییرات اقلیمی، نوسانهای بازار جهانی، بحرانهای منطقهای و رقابتهای ژئوپلیتیک بر زنجیره تامین غذا تاثیر میگذارند، دولتها بیش از هر زمان دیگر به اهمیت تامین پایدار و امن این کالای حیاتی پی بردهاند.در روزهای اخیر انتشار متنی با عنوان امنیت غذایی؛ خط قرمز ملت ایران، در قالب یک مطالبه مردمی در پویشهای فارس من بازتاب گستردهای داشته است. امضاکنندگان این پویش با تاکید بر اهمیت راهبردی غذا در معادلات اقتصادی و سیاسی، خواستار پرهیز از هرگونه وابستگی غذایی به ایالات متحده شدهاند.در بخشی از متن این پویش آمده است: امنیت غذایی، یک کالای تجاری صرف نیست؛ بلکه بخشی از امنیت ملی و از ارکان استقلال کشور است. ملتی که غذای خود را به اراده و تصمیم بیگانگان گره بزند، دیر یا زود استقلال اقتصادی و سیاسی خود را نیز به خطر خواهد انداخت. نویسندگان این بیانیه همچنین بر نقش تولیدکنندگان داخلی تأکید کرده و نوشتهاند: میلیونها کشاورز ایرانی با وجود همه دشواریها برای تامین غذای این سرزمین تلاش کردهاند و شایسته نیست دسترنج کشاورزان ایرانی قربانی تصمیماتی شود که تولید ملی را تضعیف و کشور را وابستهتر میکند. امنیت غذایی به مثابه امنیت ملی
بخش قابل توجهی از کارشناسان حوزه کشاورزی و سیاستگذاری غذایی با تاکید بر تجربه سالهای تحریم، امنیت غذایی را یکی از مؤلفههای مهم امنیت ملی میدانند. محمدرضا جهانسوز، رییس سازمان بسیج مهندسین کشاورزی و منابع طبیعی، در این خصوص اظهار کرده است: امنیت غذایی یکی از پایههای اصلی امنیت ملی محسوب میشود و کشورها تلاش میکنند در محصولات راهبردی مانند گندم، برنج و دانههای روغنی وابستگی خود را به حداقل برسانند. به گفته وی، تجربه سالهای اخیر نشان داده که فشارهای اقتصادی و تحریمها میتواند زنجیره تامین کالاهای اساسی را هدف قرار دهد، از این رو تقویت تولید داخلی و افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی باید در اولویت سیاستگذاری قرار گیرد.در همین زمینه سیدجواد ساداتینژاد، وزیر پیشین جهاد کشاورزی، نیز پیشتر در اظهاراتی اعلام کرده بود: افزایش تولید داخلی و کاهش وابستگی غذایی یکی از راهبردهای مهم کشور برای تقویت امنیت غذایی است.برخی تحلیلگران نیز معتقدند واردات گسترده محصولات کشاورزی میتواند به تضعیف تولید داخلی منجر شود. حسین شیرزاد، تحلیلگر اقتصاد کشاورزی، در این خصوص بیان کرده است: اگر واردات بدون برنامه انجام شود، بازار محصولات داخلی دچار نوسان شده و کشاورزان انگیزه تولید خود را از دست میدهند؛ موضوعی که در بلندمدت به کاهش ظرفیت تولید ملی منجر خواهد شد.
دغدغههای اقتصادی و زیستمحیطی
در مقابل، شماری از اقتصاددانان و فعالان بخش خصوصی معتقدند که امنیت غذایی الزاماً به معنای خودکفایی کامل در همه محصولات نیست و بسیاری از کشورها با بهرهگیری از تجارت جهانی، نیازهای غذایی خود را تامین میکنند.سیدرضا نورانی، رئیس اتحادیه ملی محصولات کشاورزی، ضمن تاکید بر لزوم مدیریت هوشمند در واردات و صادرات محصولات کشاورزی، معتقد است؛ این سیاستها باید به گونهای تنظیم شوند که هم تولیدکننده داخلی از حمایت لازم برخوردار شود و هم مصرفکننده دسترسی پایدار و با قیمت مناسب به محصولات داشته باشد. او این رویکرد را لازمه حفظ تعادل در بازار و جلوگیری از آسیب به هر دو گروه ذینفع میداند.همچنین کاوه زرگران، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ایران، در این باره تاکید کرده است: هیچ کشوری در جهان در همه محصولات کشاورزی خودکفا نیست. آنچه اهمیت دارد مدیریت هوشمند واردات و صادرات و ایجاد تعادل در بازار است. به گفته وی، سیاستگذاری در این حوزه باید به گونهای باشد که ضمن حمایت از تولید داخلی، نیاز بازار و سفره مصرفکنندگان نیز دچار آسیب نشود.
حمایت از کشاورزان؛ محور مشترک دیدگاهها
با وجود اختلاف نظر درباره میزان واردات، بسیاری از کارشناسان بر ضرورت حمایت از تولیدکنندگان داخلی اتفاق نظر دارند.به گفته علیاکبر کریمی، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی؛ حمایت از تولید داخلی و کشاورزان یک ضرورت است، اما سیاستهای تجاری باید به گونهای طراحی شود که هم تولیدکننده و هم مصرفکننده دچار آسیب نشوند.کارشناسان معتقدند سیاستهای حمایتی از جمله افزایش بهرهوری در کشاورزی، توسعه فناوریهای نوین آبیاری، کاهش ضایعات محصولات کشاورزی و ایجاد زنجیرههای ارزش میتواند نقش مهمی در تقویت امنیت غذایی کشور ایفا کند چرا که امنیت غذایی، پدافند غیرعامل کشور است و باید با کاهش حداکثری وابستگی به واردات، در برابر فشارهای سیاسی خارجی ایمن شد.
تجربه جهانی در تامین امنیت غذایی
مطالعات بینالمللی نشان میدهد بسیاری از کشورها برای تضمین امنیت غذایی خود از ترکیبی از تولید داخلی، ذخایر استراتژیک و تجارت جهانی استفاده میکنند. برای نمونه، کشورهایی مانند ژاپن و کره جنوبی با وجود واردات بخشی از نیازهای غذایی خود، از طریق تنوع در مبادی وارداتی و مدیریت ذخایر راهبردی تلاش میکنند ریسکهای احتمالی را کاهش دهند.در مقابل، برخی کشورها نیز در محصولات خاصی سیاست خودکفایی را دنبال کردهاند. هند یکی از نمونههای شناخته شده در این زمینه است که با سرمایهگذاری گسترده در کشاورزی توانسته در تولید برنج و گندم به یکی از تولیدکنندگان بزرگ جهان تبدیل شود.در نهایت باید گفت، مسئله امنیت غذایی فراتر از یک بحث اقتصادی، پیوندی ناگسستنی با استقلال و امنیت ملی دارد. برای عبور از این چالش، سیاستگذار نیازمند ایجاد تعادلی دقیق میان حمایت از تولیدکننده بومی و تامین پایدار نیازهای مصرفکنندگان از طریق مدیریت هوشمند تجاری است. در این میان، تنها با تکیه بر ارتقای بهرهوری و استفاده از فناوریهای نوین در بخش کشاورزی است که میتوان تهدیدهای احتمالی در زنجیره تامین را به فرصتی برای تقویت اقتدار داخلی تبدیل کرد.
14:43 - 10 تیر 1405