«کشاورزی شهری» ایدهای برای افزایش کیفیت زندگی شهری
از مصادیق «کشاورزی شهری» میتوان به طرحهایی مثل «باغچهٔ محله»، «باغچهٔ مجتمع آپارتمانی»، «دیوار سبز مشارکتی»، «کاشت گل و گیاه مشارکتی خانواده» و «المان مشارکتی» اشاره کرد که اهداف زیستمحیطی، اقتصادی، مشارکت همسایگان، تقویت حس تعلق به محله، زیباسازی و آموزش را دنبال میکرد.
گروه زندگی: «در کوفه همه زندگی مناسب دارند؛ صاحبان پایینترین شغلها هم نان گندم میخورند، خانه و سرپناه دارند، و از آب گوارا (فرات) مینوشند.» (بحارالانوار، ج۴۰، ص۳۲۷). این جملهای به نقل از مولا علی علیهالسلام است که از سبک مترقیانهٔ حکومت ایشان حکایت دارد.در گزارش قبلیمان با عنوان «فقط ۱ درصد زمینهای مسکونی کشور را ساختهایم» به تدبیر حضرت برای تأمین «خانه و سرپناه» مردم پرداختیم.این پنجمین گزارش از سلسله گزارشهای «معماری زندگی» است. مهندس «حسین کریمی» پژوهشگر، طراح و مدرس معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی، از موضوع «امنیت غذا» که در حدیث اشاره شده میگوید.
اجارهدادن زمینهای دولتی، بازی دو سر سود
یکی از منابع مهم حضرت علی علیهالسلام در تأمین غذا، خراج و مالیات زمینهایی بود که در اختیار دولت قرار داشت. دولت این زمینها را در اختیار افراد قرار میداد تا روی آنها کار کنند. این راهکار به گشایش اقتصادی دولت نیز منجر میشد. البته این غیر از بحث زکات بود. چون زمینها به دولت تعلق داشت.حضرت با این روش، با دقت بسیار زیاد و سیاستهای مدبرانهٔ اقتصادی، بدون اینکه به مالیاتدهندگان اجحاف یا فشاری وارد شود، موفق شدند بیتالمال را توزیع کنند، طوری که هیچ کمبودی احساس نشود.کریمی با این مقدمه میگوید «آن زمان، درآمدهای غنائم و خمس غنیمتها که یکی از موارد مهم تأمین بیتالمال بود، دیگر وجود نداشت. اما وقتی جلوی حقوقهای نجومی خلفای پیشین گرفته شد و افراد به طور یکسان از بیتالمال برخوردار شدند، جز اظهار ناراحتی رانتخواران، بقیهٔ جامعه در کمال آسایش و آرامش از بیتالمال بهصورت عادلانه برخوردار بودند و در سطح جامعه هیچ اعتراضی با این مضمون که وضعیت مردم عادی به مشکل برخورده، دیده نمیشد.»
«کشاورزی شهری» به نفع مردم و شهرها
همانطور که در گزارش قبل گفتیم از مساحت کل کشور که ۱۶۴ میلیون هکتار است، ۱۳۷ میلیون هکتار به دولت تعلق دارد. دولت میتواند بخشی از این اراضی وسیع دولتی را به مردم اجاره دهد تا روی آن کار کنند. در این صورت هم اشتغالزایی صورت میگیرد و هم مبالغ کلانی از اجارهٔ این زمینها به حساب دولت واریز میشود.شاید بتوان بهترین گزینه برای استفاده از اراضی شهری استانهای پرجمعیت و آلوده را «کشاورزی شهری» دانست.کریمی این مفهوم را اینطور شرح میدهد «پارکها، بلوارها، کوچهها، محوطهٔ ارگانهای دولتی و نظامی (به افراد مورداعتماد همان ارگانها) و... برای کشت درختان مثمر اجاره داده میشود. با این کار علاوه بر امنیت غذا و شغلزایی و فقرزدایی، موهبتهای زیاد دیگری نیز نصیب مردم و شهر میشود؛ مثل بهبود و تلطیف هوا، معتدل کردن هوای گرم تابستان، تنوع زیستمحیطی در موجودات زندهٔ شهری از جمله گیاهان و جانوران، کاهش اثرات گازهای گلخانهای، بهبود کیفیت اقلیمی شهر، ایجاد چشماندازهای زیبای شهری، پاکیزگی و کاهش آلودگی هوا، کاهش آلودگی صوتی، ایجاد محیطی آرام در نواحی پرازدحام شهری و...»
«کشاورزی شهری» برای افزایش کیفیت زندگی شهری
کریمی دربارهٔ کشاورزی شهری در جهان میگوید «این طرح در بعضی شهرهای مهم جهان مثل پکن، شانگهای، شنژن و چنگدو در حال اجرا است و موجب شده چین که سابقهٔ طولانی در کشاورزی شهری دارد، اکنون صاحب ۸.۴ میلیون هکتار زمین کشاورزی شهری شود که بیشترین مساحت کشاورزی شهری در جهان محسوب میشود.» ناگفته نماند که این مساحت ۱۵ درصد از کل زمینهای زیر کشت این کشور را تشکیل میدهد که با توجه به وسعت چین، رقم بسیار بالایی است.اوایل دههٔ ۹۰ در تهران هم طرح مشابهی اجرا شد که در سال ۱۴۰۰ تا حدودی از سر گرفته شد. «باغچهٔ محله»، «باغچهٔ مجتمع آپارتمانی»، «دیوار سبز مشارکتی»، «کاشت گل و گیاه مشارکتی خانواده» و «المان مشارکتی» از طرحهایی بود که در تهران انجام شد و اهداف زیستمحیطی، اقتصادی، مشارکت همسایگان، تقویت حس تعلق به محله، زیباسازی و آموزش را دنبال میکرد.
قانون نانوشتهٔ ممنوعیت کاشت درختان مثمر
کاشت درختان مثمر در شهر، از تأکیدات مهم دین اسلام است. در این باره کریمی به نقل یک روایت از مولا علی علیهالسلام بسنده میکند «هر كس آب و خاكى داشته باشد و با اين حال فقير باشد، خدا او را از رحمت خويش دور میكند.»در سال ۱۳۴۲ در زمان پهلوی قانونی تصویب شد که کاشت درختان مثمر حتی در فضاهایی مثل جلوی ساختمانها را ممنوع و غیرقانونی کرد و پوشش گیاهی بیشتر فضاهای سبز را درختان و گیاهان غیرمثمر تشکیل داد. به گفتهٔ کریمی «متأسفانه بعد از پیروزی انقلاب هم تا حد زیادی این قانون اجرا شد. این قانون همان جاهلیت مدرنی است که حضرت رسول (ص) به آن اشاره میکنند و میفرمایند در آخرالزمان از درختان بیخاصیت استفاده میشود.»بنابراین دولت میتواند با اجارهٔ زمینهای بیاستفادهٔ شهری و محوطههای ارگانها که عموماً در آنها کاج و درختان غیرمثمر کاشته میشود، به تولید شغل، فقرزدایی، زیباسازی شهر، امنیت غذا و مطبوع شدن کل شهر بپردازد.پن: برای مطالعهٔ گزارشهای بیشتر با موضوع مشابه به صفحهٔ «اقتصاد خانواده» به نشانی @FamilyEconomy_Life مراجعه فرمایید. #معماری_ایرانی_اسلامی#شهرسازی_ایرانی_اسلامی#کشاورزی_شهری_ایران#حکومت_امام_علی#حکمرانی_علوی#اجاره_اراضی_دولتی#کاشت_گیاهان_مثمر#حسین_کریمی#اقتصاد_خانواده#آداب_زندگی#شهرسازی_امنیت_غذایی#افزایش_کیفیت_زندگی_شهری
12:54 - 4 خرداد 1403