علل و پیامدهای کاهش نرخ باروری
از زمان انقلاب صنعتی و آغاز دوران مدیریت نوین، موضوع جمعیت به عنوان یکی از دغدغه های حاکمیتی در کشورها مطرح شده و در برنامه ریزیهای کلان کشورها مد نظر قرار گرفته است. آمارها نشان داده اند که میزان باروری در اکثر کشورهای توسعه یافته و برخی از کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، به زیر سطح جایگزین (کمتر از دو فرزند به ازای هر زن) کاهش یافته است.
به گزارش خبرنگار باشگاه خبرنگاران توانا؛معصومه رجبی نائینی متخصص بهداشت باروری، مدیر گروه جوانی جمعیت وسلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی در خصوص مسائل کاهش جمعیت ایران گفت: طی دو دهه گذشته، میزان باروری کل در ایران (میانگین تعداد فرزندان به ازای هر زن)، زیر سطح جایگزین باقی مانده است،بنابر گزارش وزات بهداشت واموزش پزشکی نرخ باروری از دو فرزند به ازای هر زن در سال 1379 ، به 8/1 در سال 1385 و سپس 6/1 در سال 1402کاهش یافته است.
عوامل مختلفی بر این شاخص موثربوده اند که می توان برعلل اقتصادی اشاره کرد.افزایش هزینه های زندگی و تمایل زنان به دستیابی به کارهای خارج از منزل و استقلال مالی ، بسیاری از زنان را به این فکر واداشته است که به علت مسئولیتهای شغلی و خانوادگی، فرزندآوری را به تأخیر بیندازند یا آن را بهطور کلی به دست فراموش بسپارند، زیرا واهمه دارند که تعادل میان کار و زندگی شخصیشان بر هم بریزد.
تاثیر برخی تبلیغات منفی رسانه ها در فرزندآوریدر این میان عوامل فرهنگی نقش عمدهای در نحوه تفکر و تصمیمگیری خانوادهها درباره باروری دارند. رسانههای جمعی و فضای مجازی نقش تأثیرگذاری در تغییر نگرشهای فرهنگی و اجتماعی جوانان ایفا میکنند. جوانان تحت تأثیر تبلیغات و محتواهای آنلاین زندگی فردی بر موفقیتهای شخصی و شغلی تاکید دارند که بر روی تمایل آنها به فرزندآوری تأثیر منفی میگذارد.
نقش عمده تغییر سبک زندگی نسل جدید عوامل اجتماعی از جمله تغییرات سبک زندگی جوانان و نسلهای جدید نقش عمدهای در کاهش نرخ باروری ایفا میکند. جوانان امروزی بهجای تمرکز بر خانواده و فرزندآوری، به سمت فعالیتها و تجربیات شخصی، اجتماعی و شغلی سوق پیدا کردهاند. افزایش فردگرایی در نگاه به زندگی خانوادگی و شخصی نیز بهعنوان یک عامل اجتماعی مؤثر محسوب میشود. جوانان بهدلیل تغییرات فرهنگی و اجتماعی جدید، بیشتر بر روی خواستهها و علائق شخصی خود تمرکز دارند و اعتقاد دارند که خانواده و فرزندآوری میتواند به اهداف شخصی آنها آسیب برساند. آسیبهای اجتماعی از جمله بیکاری و ناپایداری اقتصادی میتواند سبب کاهش اعتماد به نفس و افت کیفیت زندگی خانوادهها شده و آنها را به تأخیر در فرزندآوری وادار کند.
هر چه سن ازدواج کاهش یابد، بهطور متوسط نرخ باروری افزایش مییابدسن ازدواج به عنوان محور تصمیمگیریهای حیاتی در زندگی فردی، بخصوص در زمینه آغازتشکیل یک خانواده جدید و بنیان فرزندآوری در جامعه، با سطح سرمایه انسانی جامعه ارتباط تنگاتنگ دارد. تغییرات این شاخص میتواند نمایانگر تغییرات گستردهای در ساختار جمعیت، سلامت مادر-کودک، و پایداری جمعیتی باشد. از دیدگاه فرآیندهای باروری، هر چه سن ازدواج کاهش یابد، بهطور متوسط نرخ باروری افزایش مییابد و بالعکس؛ اما این رابطه با ویژگیهای جمعیتی-اقتصادی و فرهنگی هر کشور یا منطقه تفاوت معنادار دارد. به عبارت دیگر، سن ازدواج نه فقط یک متغیر زمانی، بلکه شاخصی با علل وعواقب متفاوت است که اثر آن بر باروری از طریق مسیرهای فردی (تحصیل، اشتغال)، خانوادگی (حمایتهای خانوادگی)، و منطقه ای (دسترسی به خدمات بهداشتی و سرمایه اجتماعی) تبیین میشود. همچنین، نقش آموزش سلامت باروری بهعنوان مداخله کلیدی میتواند به ازدواج به هنگام وآگاهانه ، فرزنداوری به موقع،تعداد فرزندان مناسب و تحکیم بنیان خانواده منجرگردد.
افزایش سن و فرآیند سالخوردگی جمعیتبا کاهش نرخ باروری یکی از اصلیترین چالشهای روبروی تمامی کشورهای جهان سالمندی جمعیت است. افزایش سن و فرآیند سالخوردگی به خودی خود میتواند مسائل مهمی را در جنبههای اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی، روانشناختی و ... به دنبال داشته باشد.از دیگر سو جمعیت مسن با فرض سلامت کامل نیز تواناییهای برابری مانند نیروی جوان و مولد جامعه را نخواهند داشت. این مورد در تجربه برخی از کشورها در بالا بردن سن بازنشستگی و مشکلات متعاقب آن بخوبی نشان داده شده است. در صورتی که تمایل به فرزند آوری در نسلهای بعدی افزایش پیدا نکند علاوه بر سالخوردگی جمعیت در طولانی مدت شاهد گرفتار شدن در تله جمعیتی و رشد منفی جمعیت کشور خواهیم بود.
مرکز آموزش علمی کاربردی خبرگزاری فارس#دانشکده_رسانه_فارس#خانواده #کاهش_جمعیت #باروری #افزایش_جمعیت #فرزندآوری
11:07 - 29 اردیبهشت 1405
