یک جهانگرد ایرانی اولین مستند خانه خدارا چگونه ساخت؟
عیسی امیدوار نخستین جهانگرد ایرانی بود که موفق به تولید یک مستند از خانه خدا شد و ایرانیان در دهه ۴۰ توانستند برای اولین بار تصویری متحرک از خانه خدا را در سینماهای کشور ببینند.
به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر باشگاه خبرنگاران توانا؛ درگذشت عیسی امیدوار نخستین جهانگرد ایرانی در این روزها که زائران بیتالله الحرام لباس احرام میپوشند و خود را برای به جاآوردن حج ابراهیمی آماده میکنند، خاطره آن مرحوم را در دلها زنده میکند که به همراه برادرش عبدالله، راهی عربستان شدند و نخستین مستند ایرانی از خانه خدا را تولید کردند و نام این مستند رنگی را «درباره خانه خدا» گذاشتند.عیسی امیدوار متولد ۲ دی ۱۳۰۸ و عبدالله ۱۳۱۰ دو برادر جهانگرد، پژوهشگر و مستندساز ایرانی و از نخستین جهانگردان ایرانی معاصر محسوب میشوند. اصالت این دو برادر مربوط به روستای فشندک طالقان از توابع استان البرز است. شعار برادران امیدوار در سفرهایشان «همه متفاوت، همه خویشاوند» بود. عبدالله امیدوار در ٢۳ تیر ١۴٠١ و در سن ۹۰ سالگی در شیلی درگذشت.اگرچه در سالهای اخیر مستندهای فراوانی به سفارش صدا و سیما یا سازمان حج و زیارت و بعثه مقام معظم رهبری تولید و پخش میشود ولی نخستین مستند ایرانی در سال ۱۳۴۰ توسط این دو برادر ساخته شد که برای اولین بار یک فیلم رنگی از خانه خدا تهیه کردند. این مستند روایتی از اولین سفر این دو جهانگرد و پژوهشگر ایرانی به سرزمین وحی است که با بیانی ساده و شیوا تعریف میکنند که در این سفر با چه مشکلاتی دست و پنجه نرم کردند و چگونه با یک خودروی ژیان، بیابانهای خشک و خالی عربستان را طی کرده و با وجود مشکلاتی مثل تمام شدن بنزین و غذا، توانستند با کمک صحرانشینان عربستان نجات پیدا کنند.
۶ MB
محمد تهامینژاد پژوهشگر تاریخ سینما درباره مستند برادران امیدوار میگوید اگرچه این مستند در روزهای حج تمتع ساخته نشده ولی فیلمی که از کعبه گرفته شده بسیار باارزش است و شاید اولین فیلمی است که ایرانیها از مکه گرفتهاند و عیسی امیدوار درباره نحوه فیلمبرداری میگوید که مقداری را به صورت مخفیانه فیلمبرداری کردند ولی چون ماموران عربستانی همراه آنها بودند، اجازه دادند و در تاریخ کعبه این دو برادر اولین کسانی بودند که توانستند فیلم مختصری از آن دوره بگیرند.با این حال در سال ۱۳۴۳ که مدیرعامل شرکت هواپیمایی ملی ایران اولین دسته از حجاج عازم جده را بدرقه کرد، فیلمی تهیه شد و در فروردین همان سال که هنوز فیلم برادران امیدوار به نمایش درنیامده بود، جلالآلاحمد به مکه رفت و کتاب خسی در میقات را نوشت که به عنوان مرجعی درباره پیشینه تصویربرداری از مناسک حج به شمار میرود.در سفرنامه براداران امیدوار آمده است، در راه مکه دوربینهای عکاسی و وسائل فیلمبرداری را آماده کرده و آنها را در زیر احرام خود پنهان ساختیم. مطابق قوانین شریعت اسلام هرکس برای ورود به خانه خدا باید کفش و ساعت و هر چیز دیگر را از خود جدا سازد. زیرا موقعی که با خدای خویش خلوت میکند، بایستی از آلودگیهای مادی و زمینی به دور باشد اما ما نمی توانستیم از دوربینهای خود دست برداریم. زیرا نظر ما این بود که در عین زیارت خانه خدا، ارمغانی هم به صورت تصویر و فیلم برای دنیای خارج همراه ببریم و چندین بار نزدیک بود ما را دچار زحمت و ناراحتیهای فراوان کند.
در حقیقت برای رسیدن به آن محل مقدس بود که آن همه راههای دور و دراز و مصائب وحشتناک را پشت سر گذاشتیم و از مهلکههای عجیب و غریب جان سالم بهدر بردیم. البته خار مغیلان، پاهای ما را چندان مجروح نکرد اما در راه مکه بارها لاستیک اتومبیلمان پنچر شد که بهزحمت آن را بهراه انداختیم. کمکم داخل کوچههای تنگ مکه شدیم. بالکنهای چوبی و منبتکاری شده، از هر طرف روی سرمان آویخته بودند و ما احساس میکردیم که هر لحظه ممکن است آن بالکنها روی سرمان خراب شوند! وقتی از دروازه عظیم ابن سعود گذشتیم، خود را برابر کعبه یافتیم. کعبه، ساختمان مکعبشکل عظیمی است که در زیر مخمل سیاهرنگی پوشیده شده و قسمت اصلی آن یعنی حجرالاسود در گوشه کعبه نصب شده است.
چندین نفر از شخصیتهای مکه که برای پیشواز، همراه ما بودند، برای نشان دادن عمارت و ساختمان جدید خانه خدا ما را به داخل کعبه راهنمایی کردند. معمولا چون زوار به اجرای آداب و مراسم حج آشنایی ندارند، لذا در داخل کعبه اشخاصی به نام «مطوف» هستند که به همراه حجاج آنها را در اجرای مراسی مذهبی راهنمایی می کنند و از این راه امرار معاش می کنند. ما همراه مطوفی که از طرف شیعیان برای ما تعیین کرده بودند، هفت بار دور کعبه چرخیدیم و در حال قدم زدن عباراتی را که او می گفت، تکرار می کردیم. مطوف ما با عجله تمام به دور کعبه می چرخید و ما هم بهدنبال او آیه های قرآنی را که ادا می کرد، تکرار میکردیم. در این دویدن و چرخیدن، صدای دوربینهای عکاسی که در زیر احرام داشتیم، به گوش مطوف خورد و او از شنیدن آن صداها توقف کرد اما فوراً به او گفتیم آن صدا چیزی نیست و اهمیت ندارد. زیرا چندی پیش ما معدههای خود را عمل جراحی کردهایم و معده مصنوعی داریم و آن صداها ناشی از معده مصنوعی میباشد و به همین سبب هم اجازه نداریم که زیاد و یا با سرعت قدم بزنیم.
۳ MB
11:54 - 21 اردیبهشت 1405
