عوارض ناشي از انفجار اتمي و تشعشعات آن
خبرگزاري فارس: هيچ كس قادر نيست آمار دقيق كشته شدگان انفجار اتمي هيروشيما و ناكازاكي را ارائه دهد. اما تا امروز آسيبهاي جدي بر سلامتي انسانهاي آن منطقه مانند سرطان و عوارض رواني ناشي از بمب گزارش شده است؛ آثاري كه تا پايان عمر با قربانيان همراه ميماند.
به گزارش خبرگزاري فارس، راديو اكتيو و تشعشات انفجار اتمي كه مصداق آن بمباران اتمي هيروشيما و ناكازاكي با دهها هزار قرباني توسط آمريكا بود تأثير عميق و طولاني مدتي بر جانداران و محيط زيست دارد كه تا برخي مواقع به چندين قرن نيز ميرسد. گزارش پيش رو به برخي از تأثيرات اين تشعشات و انفجارها پرداخته كه از نظر خوانندگان ميگذرد.
* اورانيوم چيست؟
اورانيوم از عناصر شيميايي راديو اكتيو و جزء فلزات سنگين است كه به طور طبيعي و در مقياسي كوچك در خاك، صخرهها، آب، گياهان، حيوانات و بدن انسان وجود دارد. اما ذخاير متمركز اين ماده در صخرههاي سخت يافت ميشود كه معمولاً با خاك و گياهان پوشيده شدهاند. عمده ذخاير اورانيوم در كشورهايي چون كانادا، استراليا، جنوب غربي آمريكا و... وجود دارد.
بطور طبيعي اورانيوم قبل از مرحلي غني شدن داراي جرم اتمي 238 است. اورانيوم لازم براي توليد انرژي در راكتورهاي هستهاي، اورانيوم غني شده يا اورانيوم با جرم اتمي 235 است كه در شرايط طبيعي فقط 7/0 درصد از كل اورانيوم را تشكيل ميدهد. با تجهيزات غني سازي، 90 درصد از اورانيوم 238 را به اورانيوم 235 تبديل مي كنند و اورانيومي كه بيش از 20 درصد از آن اورانيوم 235 باشد، براي توليد سلاح اتمي استفاده مي شود و كمتر از اين ميزان درصد براي راكتورهاي انرژي هسته اي بكار مي رود.
مكانيسم عمل بدين گونه است: پلوتونيوم و اورانيوم از اتم هاي سنگيني هستند كه درون هسته خود تعداد زيادي پروتون و نوترون دارند. بطور خودبخودي يا در اثر برخورد نوترونهاي اتم ديگر با هسته اين اتم ها شكافت هستهاي رخ ميدهد. زماني كه هستهاي سنگين در اثر شكافت به دو هسته كوچكتر تقسيم ميشود، نوترون هاي اضافي آزاد ميشوند. اگر اين نوترونها بوسيله هستههاي دو نيم شده ديگر جذب شوند، آنها نيز به دو نيم ميشوند و نوترونهاي بيشتري را آزاد ميكنند. در شرايط عادي نوترونهاي آزاد شده به هستههاي ديگر برخورد نميكنند و باعث ادامه رويداد شكافت در اتمهاي ديگر نميشوند. اما اگر اين اتم ها را تحت فشارهاي بالا در كنار يكديگر قرار دهند، نسبت تصادم نوترونها با هستههاي اتمهاي مجاور افزايش يافته و زنجيرهاي از تصادم نوترونها با هسته اتمهاي مجاور را بوجود ميآورند. در مراكز اتمي با جذب نوترونهاي اضافي اين برخوردها را كنترل ميكنند. اما در مراكز توليد سلاح اتمي اين برخوردها ضروري هستند و كنترل نميشوند.
* از كار افتادن كليهها و مرگ مسموم
اگر بدن انسان در اثر حوادثي چون تخريب حاصل از حمله احتمالي به مراكز انرژي هستهاي در معرض اورانيوم 235 و ديگر تركيبات اورانيوم قرار گيرد، دچار دو نوع مسموميت شيميايي و مسموميت راديولوژيكي ميشود.
كليه ها در بدن از اصلي ترين اعضايي هستند كه در اثر تماس با اورانيوم و تركيبات آن دچار مسموميت مي شوند. اين مواد مي توانند از دو طريق وارد بدن شوند، از راه تنفس هواي آلوده به غبار اورانيوم يا از طريق خوردن مواد غذايي حاوي اين مواد. پس از ورود اورانيوم به بدن، اين ماده از راه جريان خون براي تصفيه به كليه ها حمل مي شود و آسيبي جدي به سلولهاي كليوي وارد مي كند. جذب 50 تا 150 ميلي گرم (بسته به شرايط فيزيكي هر فرد) باعث نارسايي حاد كليه و مرگ فرد مي شود.
اورانيوم و تركيبات اورانيوم پس از ورود به بدن در اعضايي مثل ريهها باقي ميمانند و براي ماهها و سالها از خود پرتوهاي راديواكتيو تشعشع ميكنند. اين پرتوها باعث ايجاد سرطان شده و نيز هر چه ميزان ورود اين مواد به بدن افزايش يابد، احنمال ابتلا به سرطان بالا ميرود.
* ايجاد انواع سرطانها؛ تأثير اورانيوم بر DNA
دايان استرنز، بيوشيميدان از دانشگاه آريزوناي شمالي در سال 2006 طي تحقيقي ثابت كرد كه زماني كه سلولهاي بدن در معرض اورانيوم قرار ميگيرند، اورانيوم به DNA داخل سلول متصل ميشود و باعث موتاسيون يا جهش سلولي مي شود كه اين جهش منجر به كپي برداري و تكثير درياچهاي از پروتئينهايي ميشود كه برخي از آنها ميتوانند به ايجاد انواع سرطانها منجر شوند. استرنز در ادامه ميگويد: نتايج حاصل از تحقيقات ما نشان داد كه اگر ميزان تشعشع به اندازهاي كم باشد كه حتي نتوانيم آنرا اندازهگيري كنيم، ضرورتاً بدين معنا نيست كه فرد در معرض خطر نيست، زيرا هرگاه فلز سنگيني به DNA انسان متصل شود، در سلول مربوطه جهش رخ ميدهد.
در اثر انفجار اورانيوم تخمين زده ميشود كه ميزان تشعشع راديواكتيو در حوالي منبع اورانيوم از 5 رونتگن (واحد دوز دريافتي اشعه) در ثانيه بيشتر است كه در طول يك ساعت حدوداً معادل 20 هزار رونتگن ميشود.
* غير قابل زيست شدن اطراف نيروگاه چرنوبيل براي مدت 600 سال آينده
قابل توجه است كه دوز كشندي تشعشعات راديواكتيو حدود 500 رونتگن در مدت پنج ساعت است. بدين ترتيب در اثر انفجار مركز هستهاي اهالي نزديك به مركز ظرف چند دقيقه ميزان كشندي اين ماده را دريافت ميكنند. بعد از حادثه چرنوبيل مطالعات انجام شده از مردم اوكراين، روسيه و بلاروس كه در مجاورت مركز اتمي چرنوبيل زندگي ميكردند، نشان داد كه اشعه راديواكتيو بر بيش از يك ميليون نفر از ساكنين آن ناحيه اثر گذاشته است و تا سال 2000 يعني چهار سال بعد از انفجار، 4000 نفر از كودكاني كه در معرض اشعه قرار گرفته بودند، به سرطان تيروئيد مبتلا شدهاند. قابل ذكر است كه چرنوبيل يك انفجار اتمي نبود. اين صرفاً آتش بسيار سوزان و خيره سر سوخت اتمي بود. تخمين زده ميشود كه چرنوبيل و ناحيه وسيع اطراف آن براي سيصد تا ششصد سال آينده غير قابل زيستن باشد.
باران راديواكتيو حادثي چرنوبيل براي مدتي طولاني مواد غذايي و احشام اطراف اروپا و كشورهاي اسكانديناوي را آلوده كرد و تشعشعات اتمي حاصل از آن هنوز هم در خاك و در بدن برخي از موجودات زنده يافت ميشود.
* تخريب محيط زيست تا چندين قرن در اثر انفجار اتمي
انفجار هستهاي مي تواند تأثيرات مخرب زودرس و ديررس به همراه داشته باشد. تأثيرات زودرس از جمله حوادث ناشي از انفجار، تشعشعات حرارتي، تشعشعات يونيزه كننده آني يا پرتوهاي راديواكتيو هستند كه ميتوانند ظرف چند ثانيه يا چند دقيقه پس از وقوع انفجار هستهاي اثرات مخرب خارق العادهاي بجاي بگذارند. تأثيرات ديررس از قبيل باران راديواكتيو و تأثيرات احتمالي بر محيط زيست ميباشد كه از چند ساعت تا چندين قرن باقي ميماند و ميتواند تا مسافت بسيار دوري از محل انفجار هستهاي را دربرگيرد. در اثر انفجار يك مركز هستهاي يا بمب اتم انواع مختلفي از انرژيها آزاد ميشوند كه همگي اثرات زيانبار و مخربي دارند. اين انرژيها در اثر امواج تكان دهنده، امواج الكترومغناطيس، پرتوهاي گرمازا، تشعشع مستقيم راديواكتيو و باران راديواكتيو آزاد ميشوند.
در اثر انفجار، امواج تكان دهندهاي ايجاد ميشود كه فشاري معادل چندين هزار پوند در اينچ مربع بوجود ميآورد. صرفاً 10-15 پوند فشار ميتواند باعث تخريب ساختمانها و خرد شدن اشياء شود. ريههاي انسان در اثر فشاري برابر با 30 پوند له ميشوند. اين امواج، توفاني بوجود ميآورند كه انسانها و اشياء را همچون موشك به هوا پرتاب ميكنند.
پرتوهاي گرمازا حامل نور و گرما هستند. نور حاصل از اين پرتوها به دليل شدت زياد قادر است كه صخرهها را منفجر كند، انسانها را در فاصلههاي بسيار دور كور كند و مواد آتش زا را كه در نقاط بسيار دوردست قرار دارند، مشتعل كند. گرماي حاصل از اين پرتوها نيز باعث سوختگي ميشود.
* باران راديو اكتيو خطرناكترين تأثير تشعشعات اتمي
پرتوهاي الكترومغناطيسي حاصل از انفجار مركز هستهاي مشابه پرتوهاي گرمازا عمل ميكنند. اگرچه اين پرتوها آسيب مستقيمي بر انسان وارد نميكنند، ولي به دليل مختل كردن ابزار الكتريكي ميتوانند مراكز پزشكي را از كار بياندازند.
در اثر انفجار مركز هستهاي يا بمب اتمي پرتوهاي راديواكتيو مختلفي آزاد ميشوند. پرتوهاي گاما و نوترون به راحتي از اجسام جامد مثل پوست و گوشت عبور ميكنند و كشنده هستند. بتا و آلفا بدليل طول موج كوتاهتر خطر كمتري دارند و از پوست بدن بداخل نفوذ نميكنند. اما با اين وجود اگر ذرات آلفا از راه دهان وارد بدن شوند، بيشترين آسيب را به بدن انسان وارد ميسازند. باران راديواكتيو تعداد بيشماري از ذراتي هستند كه از ساختمانها و اشيايي كه در محل انفجار به هوا پرتاب شدهاند و با مواد راديواكتيو تركيب شده، تشكيل ميشوند. اين باران ميتواند تا 24 ساعت بعد از انفجار ادامه يابد و ابري شبيه قارچ در منطقه بوجود آورد و در محدوده بسيار وسيعي به زمين بنشيند. به همين دليل باران راديواكتيو ميتواند از خطرناكترين موارد تأثير انفجار باشد و اين خطر تا مادامي كه مواد راديواكتيو پرتوهاي خود را از دست ندادهاند، ادامه دارد كه معمولا تا ده برابر نيمه عمر ماده راديواكتيو ميباشد.
* باقي ماندن عوارض بمب اتمي تا پايان عمر
اين تشعشعات بر سلولهايي از بدن كه بطور فعال درحال تقسيم سلولي هستند (مو، مغز استخوان و اعضاي توليد مثل) اثراتي جدي ميگذارند. ورود دوز بسيار بالاي پرتوهاي راديواكتيو سيستم عروقي انسان را از بين ميبرد و همچنين ميتواند در مغز باعث تجمع مايعات گشته و ورم مغزي ايجاد كند. علائم حاصل از اين آسيب شامل تهوع، استفراغ، اسهال، تشنج و در نهايت كما و مرگ است. به هنگام دريافت دوزهاي بالا به دليل عدم تعادل مايعات و مواد الكتروليتي در بدن ظرف 10 روز مرگ اتفاق ميافتد. در دوز متوسط مغز استخوان از بين ميرود و توليد سلولهاي خوني را مختل ميسازد و عفونتهاي جدي و خونريزيهاي شديد را باعث ميشود و فرد ظرف چهار تا پنج هفته جان خود را از دست ميدهد. بدلايل بالا حتي در زمان دريافت دوز پايين پرتوهاي راديواكتيو احتمال مرگ وجود دارد.
بعد از بمباران هيروشيما در ششم آگوست 1945 ميزان مرگ و مير ناشي از انفجار، پرتوهاي گرمازا و تشعشعات راديواكتيو به 70.000 نفر بالغ شد و بدنبال تأثيرات ناشي از باران راديواكتيو تا پايان سال 1945 اين آمار به 100.000 نفر رسيد. آمار كشته شدگان اين حادثه در سال 1950 يعني پنج سال بعد از بمباران از مرز 200.000 نفر گذشت. البته هيچ كس قادر نبوده و نخواهد بود كه آمار دقيقي از افرادي كه از آن روز تاكنون در اثر اين حادثه جان خود را از دست دادهاند، بدست دهد. اما تا به امروز انواع وسيعي از آسيبهاي جدي بر سلامتي انسانهاي آن منطقه گزارش شده است، آسيبهايي چون سرطان و عوارض رواني ناشي از بمب تا پايان عمر با قربانيان همراه بوده و خواهد بود.
انتهاي پيام/
13:39 - 3 آذر 1389
225 بازدید
1 پاسخ