انتشار پژوهش مشترک ایران، مراکش، آلمان و مالزی درباره منشأ و تکامل ذخایر کرومیت افیولیت بوعازر
یک تیم تحقیقاتی بینالمللی متشکل از نخبگان مهندسی معدن و علوم زمین دانشگاههای صنعتی امیرکبیر، صنعتی بیرجند و دامغان در همکاری با پژوهشگران تراز اول کشور مراکش، آلمان و مالزی، موفق شدند با استفاده از تکنولوژیهای نوین طیفسنجی و تحلیلهای پتروژنتیک، پیچیدگیهای تکتونیکی یکی از قدیمیترین ذخایر معدنی جهان در مراکش را رمزگشایی کنند. این مطالعه که بر روی توالیهای سرپانتینیتی و کرومیتی متمرکز است، مدلهای سنتی زمینشناسی منطقه را به چالش کشیده و نتایج ارزشمندی برای اکتشافات پیشرفته مواد معدنی راهبردی ارائه داده است.
اهمیت استراتژیک همکاریهای علمی بینالمللیدر دنیای امروز، توسعه دانش و فناوریهای اکتشافی بدون تعاملات فرامرزی غیرممکن است. مقاله اخیر که در مجله بینالمللی مینرالز به چاپ رسیده، نمونهای بارز از همافزایی علمی میان متخصصان ایرانی و جامعه جهانی است. این پژوهش نه تنها از منظر تولید علم اهمیت دارد، بلکه نشاندهنده توانمندی دانشمندان ایرانی در هدایت پروژههای بزرگ مقیاس بینالمللی است. حضور محققان برجستهای همچون دکتر عادل شیرازی، دکتر عارف شیرازی، دکتر رضا روکی و دکتر امین بیرانوند پور در کنار تیمهای تخصصی از مراکش (دانشگاه قاضی عیاض و سیدی محمد بن عبدالله)، آلمان (انستیتو تکنولوژی کارلسروهه - KIT) و مالزی، وزنه علمی این مطالعه را دوچندان کرده است. این همکاری نشان میدهد که تخصص مهندسان معدن و زمینشناسان ایران در سطح استانداردهای جهانی و در لبه دانش روز دنیا قرار دارد.
معرفی تیم تخصصی و نویسندگان برجسته ایرانیدر این مطالعه بینالمللی، نقش نویسندگان ایرانی بسیار کلیدی و تعیینکننده بوده است. دکتر عادل شیرازی و دکتر عارف شیرازی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلیتکنیک تهران)، به عنوان متخصصان شناخته شده در حوزه «اکتشاف مواد معدنی»، مسئولیتهای حیاتی در تدوین، بازنگری علمی و مدیریت مکاتبات این مقاله را بر عهده داشتهاند. تخصص این دو برادر در تحلیل دادههای اکتشافی و تلفیق آن با مدلهای زمینشناسی، سنگ بنای بخشهای تحلیلی مقاله است. همچنین دکتر رضا روکی از دانشگاه صنعتی بیرجند، با تخصص در «مهندسی معدن و اکتشاف»، نقش اساسی در نگارش پیشنویس اصلی و تحلیلهای فنی دادهها ایفا کرده است. در کنار این تیم، دکتر امین بیرانوند پور از دانشگاه مالزی، با تخصص ویژه در «سنجش از دور و پردازش تصاویر ماهوارهای»، صحهگذاری علمی یافتهها را انجام داده است که تخصص وی در شناسایی زونهای آلتراسیون و ساختارهای زمینشناسی از طریق ماهواره، اعتبار دوچندانی به نتایج زمینی پژوهش بخشیده است.
تحلیل فنی؛ از گوشته زمین تا اکتشاف کرومیتموضوع اصلی این مقاله، بررسی پتروژنز (منشأ سنگشناسی) سرپانتینیتها و کرومیتیتها در اوفیولیت “بوعازر” مراکش است که متعلق به دوران نئوپروتروزوئیک (حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیون سال پیش) میباشد. تیم تحقیق با استفاده از مشاهدات صحرایی دقیق، پتروگرافی میکروسکوپی و طیفسنجی رامان، به بررسی فرآیندهای شیمیایی در کانیهای کرومیت و اولیوین پرداخته است. یافتههای مقاله نشان میدهد که این سنگها ناشی از ذوب بخشی بسیار بالای (۱۵ تا ۲۵ درصد) گوشته زمین هستند. تحلیلهای شیمیایی سنگ کل و کانیها ثابت کرد که این منطقه شاهد نفوذ مذابهای “بونینیتی” بوده که منجر به تشکیل ذخایر کرومیت عدسیشکل شده است؛ موضوعی که برای پیجویی و اکتشاف ذخایر کروم در نقاط مشابه جهان، از جمله ایران، یک الگوی علمی بینظیر به شمار میرود.
نوآوری در مدلهای تکتونیکی و زمینساختیکی از برجستهترین دستاوردهای این همکاری بینالمللی، تغییر نگرش نسبت به تکامل زمینساختی منطقه بوعازر است. پیش از این تصور میشد که این منطقه تنها حاصل یک فرآیند ساده فرانش است، اما تیم دکتر شیرازی و همکارانشان با تحلیلهای دقیق پترولوژیکی و دماسنجی-فشارسنجی کانیها، ثابت کردند که این سنگها فرآیند “فرونشست عمیق” و سپس “بازگشت به سطح” را تجربه کردهاند. این یافته نه تنها تاریخچه زمینشناسی شمال آفریقا را دقیقتر بازگو میکند، بلکه به مهندسان اکتشاف اجازه میدهد تا با درک بهتر از عمق تشکیل کانیها، مدلهای سهبعدی دقیقتری از ذخایر زیرزمینی ترسیم کنند. این سطح از تحلیل، نشاندهنده تسلط تیم ایرانی بر مباحث پیچیده ژئودینامیک در دنیا است.
نقش تکنولوژیهای نوین در اعتباربخشی به دادههادر این پژوهش، استفاده از تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی در آلمان و مالزی در کنار دانش فنی محققان ایرانی و مراکشی، منجر به تولید دادههای با کیفیت بسیار بالا شده است. استفاده از «طیفسنجی رامان» برای شناسایی فازهای کانیایی در مقیاس میکرونی و تحلیل «شیمی کانیها» با دقت بالا، به نویسندگان این امکان را داده است تا فرآیندهای “متاسوماتیسم” (تغییر ترکیب شیمیایی سنگ توسط سیالات) و “سرپانتینیشدن” را با جزئیات کامل ردیابی کنند. دکتر امین بیرانوند پور با بهرهگیری از دانش دورسنجی خود، توانسته است ارتباط میان این تغییرات شیمیایی میکروسکوپی را با ویژگیهای طیفی در ابعاد وسیعتر ماهوارهای تطبیق دهد که این خود یک گام بزرگ در جهت “اکتشافات هوشمند” مواد معدنی است.
توزیع وظایف و افیلیشنهای بینالمللیدقت در افیلیشنهای (وابستگی سازمانی) این مقاله، گویای گستردگی شبکه علمی آن است. نویسندگان مراکشی از جمله آمینا وفیک و محمد بن مسعود وظایف عملیاتی، نمونهبرداریهای صحرایی و تحلیلهای آزمایشگاهی اولیه را در دانشگاههای مراکش بر عهده داشتند. تیم ایرانی شامل دکتر رضا روکی (دانشگاه صنعتی بیرجند) وظیفه نگارش و تدوین ساختار علمی را پیش برده و دکتر عارف شیرازی و دکتر عادل شیرازی (دانشگاه صنعتی امیرکبیر) به عنوان نویسندگان مسئول، بازنگری نهایی، صحتسنجی متدولوژی و مدیریت علمی پروژه را در سطح بینالمللی هندل کردهاند. همچنین محققانی از انستیتو تکنولوژی کارلسروهه (KIT) آلمان و انستیتو اقیانوسشناسی مالزی (UMT) در بخش اعتبارسنجی و تحلیلهای ژئوشیمیایی پیشرفته مشارکت فعال داشتهاند که نشاندهنده یک زنجیره تأمین دانش کامل است.
چشمانداز آینده و اهمیت نتایج برای صنعت معدنانتشار این مقاله در مجله معتبر مینرالز با ضریب تاثیر مناسب، پیامی روشن برای صنعت معدن کشور دارد. متدولوژی بهکار رفته توسط دکتر عادل و عارف شیرازی، ، دکتر امین بیرانوندپور، دکتر رضا روکی و سایر اعضای تیم در اوفیولیتهای مراکش، مستقیماً قابل تعمیم به زونهای افیولیتی ایران (مانند افیولیتهای شرق و جنوب ایران) است. این مطالعه نشان داد که چگونه میتوان با ترکیب تخصصهای “اکتشاف”، “سنجش از دور” و “ژئوشیمی” در یک قالب بینالمللی، به نتایجی دست یافت که ریسک سرمایهگذاری در بخش معدن را کاهش دهد. این موفقیت علمی، بار دیگر جایگاه دانشگاههای ایران از جمله صنعتی امیرکبیر و صنعتی بیرجند را در نقشه علمی جهان تثبیت کرد و نویدبخش همکاریهای گستردهتر در جهت خودکفایی در بخش اکتشافات راهبردی است.#افیولیت #معدن #دانشگاه #علم #مقاله
09:56 - 26 خرداد 1405
