زن؛ از آرامش خانه تا ساختن جامعهای متحد
هفته وحدت، صرفاً فرصتی برای یادآوری یک مناسبت تاریخی و مذهبی نیست؛ بلکه فرصتی است برای بازخوانی یکی از مهمترین نیازهای امروز جامعه؛ یعنی بازگشت به اخلاق، گفتوگو، همدلی و احترام به تفاوتها. میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع) میتواند نقطه آغاز این بازخوانی باشد؛ بهویژه آنجا که سخن از زن و خانواده به میان میآید.در نگاه اسلام، خانواده نخستین محیطی است که انسان در آن «دیگری» را تجربه میکند. کودک در خانواده میآموزد که چگونه محبت کند، چگونه اختلاف داشته باشد، چگونه عذرخواهی کند و چگونه با وجود تفاوت نظر، حرمت دیگری را حفظ کند. از همین منظر، وحدت اجتماعی پیش از آنکه در عرصههای بزرگ سیاسی و اجتماعی شکل بگیرد، در روابط کوچک و روزمره خانواده تمرین میشود.
پیامبر(ص)؛ الگوی اخلاق در خانوادهسیره پیامبر اکرم(ص) نشان میدهد که خانواده در منظومه اخلاقی ایشان جایگاهی ویژه دارد. پیامبر(ص) در برخورد با خانواده، بر محبت، احترام، مدارا و خوشرفتاری تأکید داشتند. این سیره برای جامعه امروز یک پیام روشن دارد: خانواده سالم، با دستور و اجبار ساخته نمیشود؛ با اخلاق ساخته میشود.امروز بسیاری از اختلافات خانوادگی از جایی آغاز میشود که اعضای خانواده به جای شنیدن یکدیگر، صرفاً در پی اثبات حقانیت خود هستند. در چنین شرایطی، بازخوانی سیره پیامبر(ص) میتواند ما را به یک اصل ساده اما عمیق برگرداند: پیش از آنکه بخواهیم دیگری را تغییر دهیم، باید بتوانیم او را بفهمیم.زن؛ از مخاطب خانواده تا کنشگر جامعهدر این میان، زن نقشی بسیار مهم دارد؛ اما نباید این نقش را صرفاً به مسئولیتهای خانوادگی محدود کرد. زن در نگاه اسلامی میتواند هم در خانواده منشأ تربیت و آرامش باشد و هم در عرصه علم، فرهنگ و اجتماع نقشآفرینی کند.تاریخ اسلام نیز نمونههایی از زنان آگاه، دانشمند، شجاع و اثرگذار را در برابر ما قرار داده است. این واقعیت نشان میدهد که حضور اجتماعی زن، در تقابل با نقش خانوادگی او تعریف نمیشود؛ بلکه میتوان میان این دو عرصه، پیوندی سازنده ایجاد کرد.البته سخن گفتن از نقش زن در وحدت به معنای سپردن تمام بار مسئولیت اخلاقی جامعه بر دوش زنان نیست. وحدت یک مسئولیت عمومی است و مردان، زنان، خانوادهها، نهادهای اجتماعی و فرهنگی، همه در قبال آن مسئولاند. با این حال، زن به دلیل نقش پررنگی که در تربیت و شکلدهی فضای عاطفی خانواده دارد، میتواند در این مسیر اثرگذاری ویژهای داشته باشد.
وحدت از خانه آغاز میشوداگر میخواهیم جامعهای اهل گفتوگو داشته باشیم، باید گفتوگو را از خانه آغاز کنیم.اگر میخواهیم جوان ما در فضای اجتماعی به عقیده مخالف احترام بگذارد، باید نخست در خانواده بیاموزد که اختلاف نظر به معنای دشمنی نیست.اگر میخواهیم از دوقطبیسازی و نفرتپراکنی در فضای مجازی جلوگیری کنیم، باید فرزندانمان را از کودکی با فرهنگ شنیدن، پرسیدن، فکر کردن و محترم شمردن انسانها تربیت کنیم.این همان نقطهای است که زن، خانواده و وحدت به یکدیگر پیوند میخورند.مادری که به فرزند خود میآموزد برای دفاع از عقیدهاش نیازی به تحقیر دیگری ندارد، در حقیقت در حال تربیت یک شهروند وحدتآفرین است. پدری که در اختلافات خانوادگی به جای خشونت و تحکم، گفتوگو را انتخاب میکند نیز همین مسیر را دنبال میکند.امام صادق(ع) و ضرورت گفتوگودر سیره امام جعفر صادق(ع) نیز توجه به علم، عقل، گفتوگو و استدلال جایگاه برجستهای دارد. مکتب امام صادق(ع) تنها مدرسهای برای انتقال محفوظات نبود؛ بلکه بستری برای اندیشیدن، پرسشگری و مواجهه علمی با دیدگاههای گوناگون بود.این ویژگی برای نسل امروز اهمیت فراوانی دارد. جوان امروز در جهانی زندگی میکند که با چند کلیک، با دهها دیدگاه و روایت متفاوت مواجه میشود. در چنین شرایطی، نمیتوان صرفاً با حذف و طرد، او را از اندیشههای متفاوت دور کرد. راه مؤثرتر، تقویت قدرت تحلیل، گفتوگو و تشخیص حقیقت است.از این منظر، وحدت به معنای یکسان شدن همه انسانها نیست. وحدت یعنی بتوانیم در عین داشتن تفاوتها، بر اصول مشترک انسانی و اجتماعی بایستیم و اختلاف نظر را به دشمنی تبدیل نکنیم.
فضای مجازی؛ میدان جدید آزمون وحدتامروز بخش مهمی از روابط اجتماعی ما در فضای مجازی شکل میگیرد. یک جمله، یک تصویر یا یک بازنشر بدون تحقیق میتواند زمینهساز سوءتفاهم و اختلاف شود. از این رو، فرهنگ وحدت باید در فضای مجازی نیز حضور داشته باشد.کاربر متعهد کسی نیست که هیچگاه نقد نکند؛ بلکه کسی است که نقد را با توهین اشتباه نمیگیرد، اختلاف را با دشمنی یکی نمیداند و پیش از انتشار یک مطلب، درباره صحت و پیامد آن فکر میکند.این فرهنگ نیز باید از خانواده آغاز شود. خانوادهای که در آن گفتوگو، تفکر انتقادی و احترام به نظر متفاوت تمرین میشود، فرزندانی خواهد داشت که در فضای مجازی کمتر اسیر نفرت، شایعه و دوقطبیسازی میشوند.پیامبر اکرم(ص) به ما میآموزد که اخلاق و محبت، پایه روابط انسانی است و مکتب امام صادق(ع) به ما یادآوری میکند که علم، عقل، گفتوگو و فهم درست، لازمه مواجهه با تفاوتهاست.در این میان، زن میتواند یکی از مهمترین حلقههای اتصال خانواده و جامعه باشد؛ نه به این معنا که بار وحدت بر دوش او گذاشته شود، بلکه از آن جهت که خانواده، مدرسه نخستین انسانسازی است و زنان در این مدرسه نقشی اثرگذار دارند.
23:04 - 8 شهریور 1405
29k بازدید