سه سناریوی محتمل در تقابل ریاض-صنعا
حمله به باند فرودگاه بینالمللی صنعا و پاسخ موشکی و پهپادی ارتش و نیروهای مسلح یمن به اهدافی در خاک عربستان، بار دیگر پرونده یمن را به یکی از حساسترین کانونهای امنیتی غرب آسیا تبدیل کرده است. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که نزدیک به چهار سال از کاهش نسبی درگیریها میان رباض و صنعا میگذرد و بسیاری تصور میکردند جنگ یمن وارد مرحلهای از مدیریت بحران شده است.
گروه تحلیل بینالملل: همزمان با پرواز پرواز تهران به صنعا، باند فرودگاه صنعا توسط عربستان هدف حمله قرار گرفت؛ اقدامی که به گفته مقامهای دولت صنعا با هدف جلوگیری از فرود هواپیمای ایرانی انجام شد.صنعا با تاکید بر اینکه این پروازها مأموریتی صرفاً انسانی برای انتقال بیماران و افراد گرفتار در محاصره داشتهاند، حمله به فرودگاه را نشانه پایان دوره کاهش تنش توصیف کرد. سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، در بیانیهای تأکید کرد که این حمله بدون پاسخ نخواهد ماند و عربستان مسئول تمامی پیامدهای آن است.چند ساعت بعد نیز گزارشهایی از پاسخ موشکی و پهپادی ارتش و نیروهای مسلح یمن به فرودگاه أبها در عربستان و توقف پروازها در این فرودگاه منتشر شد؛ تحولاتی که نشان داد بحران از سطح جنگ لفظی عبور کرده و وارد مرحله اقدام متقابل شده است.آنچه این رخداد را از تنشهای گذشته متمایز میکند، شرایط جنگی حاکم بر منطقه است و این باعث میشود، فرودگاه صنعا اینبار فقط محل اختلاف میان عدن و صنعا نباشد، بلکه نقطه تلاقی منافع و اهداف منطقهای باشد.از این حیث تحلیلگران سه سناریو برای آینده تنش جدید بین صنعا و ریاض قائل هستند. سناریوی نخست؛ بازگشت به مدیریت تنشنخستین سناریو آن است که بحران اخیر در همان سطح مدیریت شود و دو طرف پس از تبادل پیامهای نظامی، بار دیگر به قواعد نانوشتهای بازگردند که طی سالهای اخیر بر روابط ریاض و صنعا حاکم بود.برخی تحلیلگران تاکید میکنند عربستان در شرایط کنونی، با توجه به تحولات پرشتاب منطقه، نگرانیهای فزاینده درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی و همچنین تمرکز بر اجرای پروژههای بلندپروازانه «چشمانداز ۲۰۳۰» و جذب سرمایهگذاری خارجی، انگیزهای برای ورود به یک جنگ فرسایشی جدید ندارد. از این منظر، گشوده شدن دوباره جبهه یمن میتواند هزینههای امنیتی، اقتصادی و سیاسی قابل توجهی بر ریاض تحمیل کند و روند اجرای برنامههای توسعهای آن را با چالش مواجه سازد.افزون بر این، رهبران انصارالله تحولات منطقه را با دقت رصد میکنند و تلاش دارند توان نظامی و ظرفیت بازدارندگی خود را برای سناریوهای احتمالی آینده در منطقه حفظ کنند؛ موضوعی که میتواند از شتابزدگی در ورود به یک رویارویی تمامعیار درحال حاضر جلوگیری کند.بر همین اساس، برخی ناظران معتقدند حمله به فرودگاه صنعا، بیشاز آنکه نشانه آغاز یک جنگ فراگیر باشد، تلاشی برای بازتعریف خطوط قرمز، نمایش اراده بازدارندگی و ارسال پیامهای امنیتی میان طرفهای درگیر بوده است.
سناریوی دوم؛ بازگشت رویارویی مستقیمدر مقابل، نشانههایی نیز وجود دارد که احتمال بازگشت جنگ مستقیم میان ریاض و صنعا، بدون گسترش آن به یک رویارویی فراگیر منطقهای، را تقویت میکند.حمله به فرودگاه صنعا، تهدیدهای متقابل، حملات موشکی و پهپادی به اهدافی در خاک عربستان و هشدارهای مقامات یمنی درباره هدف قرار دادن زیرساختهای راهبردی این کشور، همگی نشان میدهد چرخه بازدارندگی متقابل بار دیگر فعال شده و دو طرف درحال ارسال پیامهای امنیتی و نظامی به یکدیگرند.اگر این روند ادامه یابد، احتمال تکرار الگوی سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ دور از ذهن نخواهد بود؛ دورانی که تأسیسات نفتی آرامکو، فرودگاهها و مراکز حساس عربستان بارها هدف حملات موشکی و پهپادی نیروهای مسلح یمن قرار گرفت و ریاض با یکی از پرهزینهترین دورههای تقابل امنیتی خود با یمن روبهرو شد.در چنین شرایطی، آتشبس غیررسمی شکلگرفته از سال ۲۰۲۲ عملاً کارکرد خود را از دست خواهد داد و احتمال گسترش درگیری نه فقط به جبهههای داخلی یمن و مناطق مرزی، بلکه مهمتر از آن زیرساختهای حیاتی عربستان افزایش مییابد. تحقق این سناریو همچنان به متغیرهای متعددی از جمله میزان خویشتنداری دو طرف، نقش میانجیهای منطقهای و پرهیز از خطاهای محاسباتی بستگی دارد. تجربه سالهای گذشته نشان داده در پرونده یمن، حتی یک اقدام محدود نیز میتواند به سرعت به چرخهای از حملات متقابل و تشدید تنشها منجر شود؛ هرچند در شرایط کنونی، هیچیک از طرفین نشانهای از تمایل به ورود به یک جنگ تمامعیار و پرهزینه بروز ندادهاند.
سناریوی سوم؛ یمن در متن رقابتهای منطقهایسناریوی سوم، فراتر از یک تقابل دوجانبه میان ریاض و صنعا قرار دارد. از این منظر، بحران اخیر بیش از آنکه صرفاً اختلافی بر سر یک پرواز یا یک فرودگاه باشد، بخشی از رقابت ژئوپلیتیکی گستردهتر در غرب آسیا ارزیابی میشود که در آن یمن به یکی از میدانهای اعمال فشار و بازدارندگی تبدیل میگردد.جلوگیری از ایجاد یک پل هوایی مستقیم میان تهران و صنعا میتواند در راستای تلاش برای محدود کردن ظرفیت لجستیکی دولت صنعا ارزیابی شود. در مقابل، صنعا نیز نشان خواهد داد هرگونه تغییر در قواعد موجود، بدون هزینه برای عربستان نخواهد بود.پیامدهای چنین سناریویی بیتردید فراتر از مرزهای یمن خواهد بود:-نخست؛ آنکه امنیت دریای سرخ و تنگه بابالمندب بار دیگر در معرض تهدید قرار میگیرد؛ مسیری که بخش قابل توجهی از تجارت جهانی و انتقال انرژی از آن عبور میکند. در صورت تداوم مسدود بودن تنگه هرمز، بسته شدن بابالمندب نیز میتواند فاجعهای اقتصادی نهتنها برای عربستان و کشورهای منطقه، بلکه برای اقتصاد جهانی رقم بزند.- دوم؛ هرگونه تشدید درگیری میتواند روند مذاکرات سیاسی یمن را با مانع جدی مواجه کند و تلاشهای میانجیگرانه منطقهای را تحت تأثیر قرار دهد.- سوم؛ افزایش حملات متقابل، احتمال هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی، فرودگاهها و مراکز اقتصادی عربستان را افزایش خواهد داد؛ موضوعی که میتواند آثار اقتصادی آن فراتر از منطقه نیز احساس شود.
جمعبندیتحولات اخیر نشان میدهد پرونده یمن بار دیگر وارد مرحلهای حساس شده است. اگرچه در کوتاهمدت، سناریوی «مدیریت تنش» همچنان محتملتر از یک جنگ فراگیر به نظر میرسد، اما واقعیت این است که قواعد بازی نسبت به سالهای پس از آتشبس تغییر کرده است.مواضع اخیر دولت صنعا نیز بیانگر همین تغییر است. محمد البخیتی، عضو دفتر سیاسی این جنبش، با هشدار به ریاض اعلام کرده که یمن توان هدف قرار دادن میدانهای نفتی، فرودگاهها و زیرساختهای حیاتی عربستان را دارد و این گزینهها میتواند هزینهای بهمراتب سنگینتر از مسدود شدن بابالمندب برای عربستان ایجاد کند. او همچنین تأکید کرده از نگاه دولت صنعا، پایان تجاوز نظامی و رفع محاصره یمن، تنها راه جلوگیری از گسترش درگیریهاست.در کنار این مواضع، حملات موشکی به فرودگاه أبها، هشدارهای یحیی سریع درباره پایان مرحله کاهش تنش و افزایش تحرکات نظامی در دو سوی مرز، همگی نشان میدهد بحران اخیر صرفاً یک حادثه مقطعی نیست، بلکه میتواند آغاز مرحلهای تازه در مناسبات ریاض و صنعا باشد، به ویژه آنکه صنعا برگههای قدرتمندی چون باب المندب و دریای سرخ را در دست دارد و این برگهها در سالهای گذشته کارآمدی و تاثیرگذاری خود را نشان دادهاند.به همین دلیل، حتی اگر در روزها یا هفتههای آینده از شدت تنشها کاسته شود، معادلات یمن به وضعیت پیشین بازنخواهد گشت. همانگونه که بسیاری از تحلیلگران منطقهای نیز آن را مورد تأکید قرار دادند؛ اینکه «یمن پس از حمله به فرودگاه صنعا، دیگر یمنِ پیش از این حمله نخواهد بود»؛ رخدادی که میتواند نقطهعطفی در جنگی باشد که بیش از یک دهه است سرنوشت این کشور و امنیت منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.
13:24 - 14 جولای 2026