سرقتهای علمی دانشگاههای عربستان برای قرار گرفتن در رتبهبندی جهانی
عقبماندگی علمی دانشگاههای عربستان سعودی و طمع قرار گرفتن در رتبهبندیهای جهانی آنها را به شیوههای مختلف «سرقتهای علمی» واداشته است.
رشد ناگهانی دانشگاههای عربستان در رتبهبندی دانشگاههای عربی و بینالمللی تردیدها و پرسشهایی را درباره واقعیت و صحت این موضوع و اینکه آیا این رشد رتبهبندی علمی واقعی است یا با «سرقت علمی» از طریق خرید پژوهشهای یا خود پژوهشگران به دست آمده را مطرح میکند.گزارشهای علمی نشان میدهد، دانشگاههای رتبه برتر عربستان برای بالا بردن رتبههای خود، به خرید تحقیقات محققان خارجی یا «خرید خود محققان» با تغییر تابعیت علمی آنان از دانشگاههایشان به دانشگاههای سعودی متوسل میشوند.
تابعیتهای علمی دروغین
تغییر تابعیت علمی پژوهشگران تنها مختص عربستان سعودی نیست و به پدیدهای در جهان عرب تبدیل شده است. یکی از مهمترین دلایل این اقدام دانشگاههای سعودی، تلاش مقامات این کشور برای نشان دادن پیشرفت و تغییر و تحولات جاری در عربستان در چارچوب چشمانداز 2030 «محمد بن سلمان»، ولیعهد سعودی است.اما عجیبتر از خرید تابعیت دانشگاهی و علمی، خرید طبقهبندیهایی است که در رتبهبندی دانشگاهها تأثیر بسزایی دارد. در چند سال اخیر شاهد آن هستیم که دانشگاههای امارات و عربستان سعودی جایگاههایی برای خود در طبقهبندیهای دانشگاههای کشورهایشان دست و پا کردهاند.به این ترتیب، علاوه بر مهمترین رتبهبندی دانشگاهها در جهان، یعنی رتبهبندی شانگهای، رتبهبندی Times Higher Education (THE) و رتبهبندی «QS»، مرکز جدید دیگری به نام مرکز رتبهبندی دانشگاههای جهان (CWUR) ابتدا در عربستان سعودی و سپس در امارات تشکیل شد.فاجعه اینجاست که گزارشهای علمی و روزنامههای غربی فاش کردند، «پژوهشهای تقلبی» نیز در تحقیقات منتشره توسط اساتید این دانشگاهها به چشم میخورد که توسط «کارخانههای تولید تحقیقات» منتشر شدهاند. کارخانههای تولید پژوهش و تحقیقات مراکزی هستند که مقالات و پژوهشهای ساختگی یا دستکاریشده دانشگاهی را تولید و به محققانی میفروشند که میخواهند، در دانشگاههای خود دارای تفوق و برتری علمی باشند. بر اساس آخرین رتبهبندی دانشگاههای جهان عرب در سال 2024 که توسط سازمان جهانی رتبهبندی آموزش عالی QS Quacquarelli Simonds منتشر شد و 223 دانشگاه از 18 کشور عربی را در برگرفت، دانشگاههای عربستان در صدر این رتبهبندی قرار گرفتند.
بر این اساس «دانشگاه نفت و معادن ملک فهد» به عنوان بهترین دانشگاه جهان عرب در صدر این فهرست قرار گرفت، «دانشگاه ملک سعود» رتبه دوم و «دانشگاه ملک عبدالعزیز» رتبه پنجم را احراز کرد.براساس رتبهبندی دانشگاههای جهان توسط QS در سال 2023، دانشگاه «ملک عبدالعزیز» در بین 200 دانشگاه جهان عرب رتبه اول و در میان دانشگاههای جهان رتبه 106 را گرفت.تغییر رتبهبندی دانشگاههای عربستان به جهان عرب محدود نمیشود، بلکه در رتبهبندی جهانی نیز شاهد تغییراتی بود، به عنوان مثال در میان 800 دانشگاه برتر جهان «دانشگاه نفت و معادن ملک فهد» رتبه 180 و «دانشگاه ملک عبدالعزیز» رتبه 203 را احراز کردند.اما گزارشی که شرکت مشاورهای اسپانیایی «Series Academy» تحت عنوان «بازی تابعیتها در مؤسسات آموزش عالی و تحقیقات علمی عربستان» منتشر کرد، پرده از سرقتها، تقلبها و دستکاریهای علمی دانشگاههای این کشور برداشت.این گزارش تأکید میکند، دانشگاهها و مراکز تحقیقات عربستان سعودی که در رتبهبندی دانشگاههای بینالمللی سرآمد هستند، محققان برتر جهان را تشویق میکنند تا تابعیتهای علمی خود تغییر دهند و در این زمینه حتی از پرداخت رشوههای کلان مالی هم امتناع نمیکنند تا این پژوهشگران در ازای پول خود را سعودی یا تحقیقات خود را سعودی اعلام کنند.
رشوههای مالی
گزارش "سریز آکادمی" فاش میکند که «شماری از پژوهشگران برجسته دنیا در ده سال اخیر، تابعیتهای اولیه خود را به دانشگاههای عربستانی تغییر دادهاند» و این موجب بالا رفتن رتبههای این دانشگاهها در سطح جهانی شده است.این گزارش نشان میدهد، تعداد پژوهشگران و محققان بینالمللی دانشگاهها و مراکز علمی عربستان طی سالهای 2014 تا 2022 از 27 به 109 محقق و پژوهشگر با تخصصهای مختلف علمی افزایش یافته و اغلب آنها دارای تابعیتهایی از اسپانیا، چین، بریتانیا، آلمان و هند هستند.این مرکز علمی خاطرنشان میکند: «سرقتهای علمی و تابعیتهای دروغینی که توسط برخی از مؤسسات آموزش عالی و مراکز تحقیقاتی عربستانی انجام میشود، به مصداقیت کارهای علمی و پژوهشی و فعالیتهای پژوهشگران سراسر جهان لطمه وارد میکند».این تنها «سریز آکادمی» نیست که نسبت به این موضوع هشدار میدهد، بلکه دو گزارش مجله انگلیسی «نیچر» نیز به این موضوع اشاره میکند. گزارش اول در 5 می و دوم در 9 می 2023 هشدار میدهند که برخی از دانشگاههای عربستان برای کسب رتبههای بالا در رتبهبندی دانشگاههای عربی و بینالمللی دست به سرقتهای علمی زدهاند.به گفته این دو گزارش، دانشگاههای عربستان با تشویق پژوهشگران برجسته و محققان ارشد دنیا به تغییر تابعیت علمی خود، موجب بهبود رتبهبندی جهانی این دانشگاهها شوند، موضوعی که بسیاری از پژوهشگران آن را تأیید و تأکید کردند که تماسهایی از دانشگاههای سعودی برای تغییر تابعیت علمی خود در برابر رشوههای کلان مالی داشتهاند.
همچنین، روزنامه اسپانیایی «الپاییس» در 2 آوریل 2023، در گزارشی به بررسی دزدیهای علمی و شیوههای متقلبانه عربستان برای بالا بردن رتبهبندی جهانی دانشگاههای خود و گسترش نفوذ علمی و سیاسی این کشور پرداخت.این روزنامه همچون وبگاه «نیچر» تأکید کرد: «برخی از دانشمندان مشهور چینی و اسپانیایی نردبان ترقی دانشگاههای عربستان در رتبهبندی جهانی دانشگاهها شدهاند و قرار گرفتن نام آنها در فهرست تابعیت دانشگاههای سعودی موجب بهبود جایگاه این دانشگاهها در رتبهبندی شانگهای شده است.»«رتبهبندی سالانه شانگهای» از جمله مهمترین رتبهبندیهای جهانی دانشگاهها و مراکز علمی است که کیفیت آموزش و پژوهش را در دانشگاههای مختلف جهان ارزیابی و مقایسه میکند و بهبود رتبههای دانشگاهها در آن صرفنظر از اعتبار علمی، برای کسب و گسترش نفوذ سیاسی بسیار مهم است.این روزنامه خاطرنشان کرد، رشوههای مالی عربستان برای انتشار تحقیقات و پژوهشهای انجام شده به نام دانشگاههای این کشور دومین عامل ارتقای رتبهبندی علمی دانشگاههای عربستان است، به ویژه پژوهشهایی که در مجلات علمی معتبر مانند «نیچر» و «ساینس» منتشر میشوند.
نمونههای سرقت علمی
نیچر در 5 می 2024، به «میرا پتروویچ»، محقق مؤسسه تحقیقات آب کاتالان در جیرونای اسپانیا به عنوان یکی از نمونه سرقتهای علمی دانشگاههای عربستان اشاره میکند. پتروویچ تأکید کرد که مدتی پس از آنکه نامش در فهرست رتبهبندی جهانی سال 2018 قرار گرفت، ایمیلی از دانشگاه ملک سعود دریافت کرد که از او دعوت به همکاری میکرد.وی میافزاید: «تصور میکردم میخواهند، همکاری واقعی داشته باشند، اما در ادامه ایمیلی دریافت کردم که صراحتا از من میخواست، در ازای پول، تابعیت علمی خود را تغییر دهم، دانشگاه به او گفته بود: «تابعیت اصلیش دانشگاه ملک سعود باشد و در قبال آن 70 هزار یورو دریافت کند.»نیچر سپس به «بلانکا لاندا»، پژوهشگر رشته مهندسی کشاورزی مرکز مطالعات "CSIC" مغرب اشاره میکند که دانشگاه ملک سعود برای تغییر تابعیت علمی، به وی پیشنهاد 1500 دلار برای هر پژوهش را داده بود.همین گزارش به «لوئیس مارتینز»، استاد سیستمهای کامپیوتری دانشگاه اسپانیایی Jaén نیز اشاره میکند که در فهرست فعالترین محققان سال 2017 قرار گرفت.او گفت: چون نتوانسته بود، بودجه طرحهایش را تأمین کند، پیشنهاد 66 هزار دلاری دانشگاه ملک سعود برای تغییر تابعیت علمی و ثبت پژوهشهایش به نام این دانشگاه را پذیرفت.اما «صخر الهذلی»، محقق دانشگاه ملک عبدالعزیز، عملکرد دانشگاههای عربستان در سرقتهای علمی و ارتقای رتبههای جهانی «از طریق تغییر تابعیت علمی دانشمندان خارجی» را بشدت مورد انتقاد قرار میدهد.وی میگوید که سرقتهای علمی و تغییر تابعیتهای علمی در دانشگاههای عربستان نگرانیجدی درباره رتبهبندی واقعی و درست این دانشگاهها ایجاد میکند و از دانشمندان، مؤسسات و دانشگاهها خواست تا در برابر این اقدامات موضعگیری کنند.
جعل رتبهبندی
خطر رتبهبندی علمی جعلی دانشگاههای عربستان تنها تابعیت غیرواقعی محققان خارجی برای ارتقای رتبهبندی علمی این دانشگاهها را در برنمیگیرد، بلکه موجب ظهور رتبهبندیهای «جعلی» دیگری برای ارتقای جایگاه دانشگاههای عربستان میشود.مقاله منتشر شده در 11 سپتامبر 2015 در وبگاه بانک جهانی تحت عنوان «آیا رتبهبندیهای بین المللی همه حقایق را درباره دانشگاههای جهان عرب بیان میکنند؟» به این موضوع اشاره میکند.نویسنده در این مقاله تأکید میکند، سه منبع اصلی رتبهبندی دانشگاهها و مراکز علمی جهان وجود دارد که رتبهبندی شانگهای، آموزش عالی تایمز (THE) و رتبهبندی (QS) است.اما به تازگی رتبهبندی دیگری ظهور کرده که منبع آن جده در عربستان است که به امارات منتقل شد و (CWUR) نام دارد. این طرح در شهر جده آغاز شد و هدف آن رتبهبندی یک صد دانشگاه برتر دنیا بود، اما آنقدر توسعه یافت تا در سال 2019 رتبهبندی 2 هزار دانشگاه و مرکز پژوهشی را در برگیرد.از سال 2016 دفتر اصلی این مرکز به امارات منتقل شد و نکته قابل توجه در رتبهبندی این مرکز قائل شدن تبعیض و تمایز بین دانشگاهها و مراکز علمی و و در اولویت قرار دادن دانشگاهها و مراکز علمی عربستان و امارات است.
#سرقت_علمی #دانشگاههای_عربستان #رتبهبندی_جهانی#عربستان#چشمانداز_2030 #محمد_بن_سلمان#ولیعهد_سعودی#ولیعهد_عربستان#فارس
11:48 - 21 خرداد 1403
0 بازدید
1 پاسخ