روابط ایران و چین در دوره جنگ سرد از اواسط دهه 1960 تا انقلاب اسلامی
خبرگزاری فارس: با افزایش انگیزهها و عوامل همگرایی میان دو کشور، سرانجام ایران و چین در آگوست ۱۹۷۱ با یکدیگر روابط دیپلماتیک برقرار کردند و به توسعه تعاملات سیاسی، اقتصادی و تجاری اقدام نمودند و از سال ۱۹۷۴ نیز صادرات نفت ایران به چین آغاز شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری فارس در مالزی، روابط ایران و چین از اواسط دهه 1960 به تدریج رو به بهبود رفت. جدایی چین از شوروی در ۱۹۶۰ که در پی مواضع منتقدانه پکن از مداخلههای مسکو در امور داخلی چین صورت گرفت، سبب برجستهتر شدن مؤلفههای ناسیونالیستی در سیاست خارجی این کشور شد همانطور که به آن امکان اتخاذ سیاست خارجی مستقلانهتری در قبل دول جهان سوم و از جمله ایران میداد.* نفوذ چین در بین احزاب چپ ایرانی در اوایل دهه 1960در اوایل دهه ۱۹۶۰ روابط ایران و شوروی نیز بهبود یافت و این امر باعث شد که برخی از جناحهای حزب توده از ایدئولوژی مارکسیست- لنینیست رویگردان شده و به مائوئیسم گرایش پیدا کنند. برخی از فعالان کمونیست هم به دعوت پکن لبیک گفته و راهی چین شدند تا تحت آموزشهای ایدئولوژیک و نظامی دولت این کشور قرار گیرند. به این ترتیب نفوذ چین در میان احزاب چپ ایرانی بیشتر شد. با این حال، چین دیگر تمایل داشت تا به کنترل بیشتر خصومت چپگرایان ایرانی اقدام کند. این امر نشان از رغبت بیشتر چین در این زمان برای بهبود روابط با ایران بود. تمایلی که در دیدار چو ئن لای با خواهر شاه، اشرف پهلوی مورد تأکید قرار گرفت. * تغییر موضع ایران در قابل چین مادر در اوسط دهه 1960
در این ملاقات که در دهمین سالگرد کنفرانس باندونگ (جنبش عدم تعهد) در ۱۹۶۵ صورت گرفت، نخست وزیر چین از اشرف برای سفر رسمی به چین دعوت کرد. سفری که سرانجام شش سال بعد در ۱۹۷۱ و زمانی که دو کشور به سمت همگرایی بیشتر و عادی سازی روابط حرکت کردند، صورت گرفت. در اواسط دهه ۱۹۶۰، ایران شروع به تجدید نظر در مورد موضعش در خصوص "چین مادر" کرد. این امر زمانی اتفاق افتاد که در سال ۱۹۶۵ نماینده آمریکا تلاش کرد که بار دیگر درخواست عضویت چین در سازمان ملل را معلق کند. نماینده ایران در این اجلاس موضعی مخالف اتخاذ کرد. مسألهای که شاه نیز چندی بعد رسما بر آن صحه گذشت. در سال ۱۹۶۶ دولت ایران قانونی گذارند که به موجب آن به تجار ایرانی اجازه داده میشد آزادانه با شرکتهای چینی معامله کنند. دلایل زیادی پشت این تغییر موضع قرار داشت؛ مهمترین دلیل شاید اتخاذ سیاست موسوم مستقل ملی بود که توسط شاه در پی تنشزدایی آمریکا و شوروی در اواسط دهه ۱۹۶۰ اتخاذ شده بود. این نظر وجود دارد که شاید شاه به این نتیجه رسیده بود که در نتیجه کاهش خصومت میان دو ابر قدرت، امنیت رژیمش که به شدت وابسته به کمکهای واشنگتن بود کاهش یافت است. * انگیزههای شاه ایران برای ارتقاء روابط با چین
چنین استدلالی چندان فاقد وجه به نظر نمیرسد، از آن رو که آمریکا درگیر نبرد ویتنام بود و به لحاظ اقتصادی تحت فشار قرار داشت، به همین دلیل تمایل پیدا کرده بود تا دولتهای وابسته به خود را در سراسر جهان بیشتر به حال خود واگذارد و از اعطای حمایت مستقیم به آنها خودداری ورزد. عامل دیگر، ظهور چین به عنوان یک قدرت اتمی در ۱۹۶۴ بود که بدون شک اهمیت و وزن استراتژیک چین را در نظر شاه افزایش داده بود. تنشزدایی در روابط آمریکا- چین که در پی سفر ناگهانی نیکسون رئیس جمهور ایالات متحده به پکن اتفاق افتاد، به طور حتم برای شاه حکم اجازهنامه ای برای گشایش روابط دیپلماتیک با چین بود. از طرف دیگر نیز روابط بهتر با چین نفوذ و وسعت عملکرد احزاب چپ مخالف داخلی را به نفع شاه تحت تأثیر قرار میداد. همچنین عامل مهم دیگری که شاه را به تجدید نظر در روابط با چین کمونیست ترغیب نمود تصمیم بریتانیا برای خارج ساختن نیروهای انگلیسی از نواحی شرق سوئز بود. این مسأله که به بروز قریب الوقوع خلأ قدرت در منطقه منجر میشد، عطش شاه را برای جایگزینی این قدرت قدیمی افزایش داده و به نظر میرسید برای رسیدن به نقش یک ژاندارم قدرتمند منطقهای، همکاری با قدرتی چون چین میتوانست راهگشا باشد.* سال 1971 آغاز رسمی روابط دیپلماتیک ایران و چین بود
با توجه به عوامل یاد شده همگرایی میان دو کشور افزایش یافت و سرانجام ایران و چین در آگوست ۱۹۷۱ با یکدیگر روابط دیپلماتیک برقرار کردند و به توسعه تعاملات سیاسی، اقتصادی و تجاری اقدام نمودند. از سال ۱۹۷۴، صادرات نفت ایران به چین آغاز شد. طی دهه 1970 روند روابط دو کشور به طور فزایندهای مثبت بود به طوری که شاخص رشد حجم روابط تجاری میان دو کشور در ۱۹۷۸، بیست برابر بیشتر از ۱۹۷۱ نشان میداد. توازن تجاری تا سال ۱۹۷۳ به نفع ایران و از این سال تا 1979 که انقلاب اسلامی ایران طومار رژیم شاه را درهم پیچید، به نفع چین بود. ادامه دارد ...انتهای پیام/ق
12:51 - 28 مرداد 1390
0 بازدید
