تخذیل، دشمن خاموشی که از درون میتراشد
✍️حسین سلطان محمدیدر روزگارانی که هر کلمه میتواند پلی بسازد یا دیواری بالا ببرد، انسانِ آگاه میداند که جنگها فقط در میدانهای آهن و آتش شکل نمیگیرند. گاهی نبردِ واقعی در درون دلهای ما جریان دارد؛ جایی که امید در برابر یأس، انگیزه در برابر سستی، و کرامت در برابر تمسخر صفآرایی میکند. هر جامعهای همچون کاروانی است در مسیر دشوار؛ کاروانی که اگر یک دست در آن بلرزد، گامِ دیگران نیز لرزان میشود. و چه زیباست نقشِ انسانهایی که با نگاه و سخن خود، مشعلدار امید میشوند و راه را روشنتر میکنند. در فرهنگهای کهن و تعالیم اخلاقی، بر یک حقیقتِ مشترک تأکید شده است: جامعه زمانی بالنده میشود که اعضایش روح یکدیگر را بلند کنند، نه آنکه ستونهای اعتماد را ویران سازند.یکی از رفتارهایی که خردمندان همیشه از آن پرهیز دادهاند، چیزی است که در متون اخلاقی و فقهی از آن با عنوان «تخذیل» یاد میشود؛ یعنی دلسرد کردن جمع خودی، تحقیر تواناییهای آنان، یا پاشیدن بذر یأس در دل کسانی که با امید در مسیر ساختن قدم برمیدارند.تخذیل تنها یک «گفتار تند» نیست. این رفتار، نیروی پنهانی دارد که میتواند ارادهها را سست، امیدها را کمرنگ و مسیرهای روشن را تاریک جلوه دهد. وقتی انسانی، دانسته یا نادانسته، تواناییهای جمع خود را کوچک میشمرد، گویی شعلهای را که قرار است راه را روشن کند خاموش میکند و همسفرانش را در نیمهراه رها میسازد.حکیمان گفتهاند: تمسخر تلاش دیگران، حتی اگر از سر شوخی باشد، گاهی ضربهای میزند که هیچ شمشیری نمیتواند بزند. زیرا شمشیر تنها جسم را میخراشد، اما تحقیر، روح را زخمی میکند.
از همین رو، بزرگان فقه و اخلاق هشدار دادهاند که دلسرد کردن و کوچک شمردن توان جمع، رفتاری است که نهتنها سودی ندارد، بلکه همچون بادی سرد میتواند سازندگی و همت را از ریشه بلرزاند. برعکس، تشویق، احترام و پاسداشت تلاشهای یکدیگر، نیرویی میآفریند که جامعه را استوارتر و انسانها را امیدوارتر میسازد. آدمی، خواه بداند یا نه، در هر روز و هر کلام، در حال ساختن یا ویران کردن است. هر واژه یا نقشی از نور میگذارد یا سایهای از تیرگی. اگر میخواهیم آیندهای روشنتر بنا کنیم، باید آنگونه سخن بگوییم و آنگونه رفتار کنیم که روح انسانها را قویتر، و گامهایشان را استوارتر کند. جهان به اندازه کافی سنگلاخ دارد؛ ما میتوانیم با یک کلام سنجیده، یک لبخند گرم، یا یک نگاهِ احترامآمیز، راه را هموارتر کنیم.پس چه نیکوست که هر یک از ما، به جای تخذیل و دلسردی، مشعلدار امید باشیم؛ چراکه کسی که دلها را بلند میکند، از بزرگترین سازندگان جهان است.
18:08 - 27 فروردین 1405
