ماجرای کریدور زنگِزور و ایران+نقشه
پیامد جنگ ۴۴ روزه ۲ همسایه شمالی ایران در پاییز ۲۰۲۰ کماکان ادامه دارد. کشور پیروز به دنبال ایجاد کریدوری در کشور مغلوب است که منجر به حذف یکی از مرزهای بینالمللی ایران میشود؛ موضوعی که خط قرمز تهران است.
شهر «آدانا» ترکیه روز ۱۳ جولای ۲۰۰۶ (۲۲ تیر ۱۳۸۵) میزبان یک رویداد منطقهای مربوط به همسایگی شمالغربی ایران بود.احمد نجدت سزر (رئیس جمهور وقت ترکیه)، رجب اردوغان (نخست وزیر وقت ترکیه)، میخائیل ساکاشویلی (رئیس جمهور وقت گرجستان) و الهام علیف (رئیس جمهور آذربایجان) خط لوله نفت «باکو - تفلیس - جیهان» (BTC) را افتتاح کردند. این خط لوله انگلیسی است. مدیریت ساخت BTC برعهده شرکت بریتیش پترولیوم (BP) یکی از بزرگترین کمپانیهای نفتی جهان بود که از قضا، بزرگترین سرمایهگذار بخش نفت آذربایجان نیز هست.«لرد براون» مدیرعامل وقت «بریتیش پترولیوم» در افتتاحیه گفت: این خط لوله برای اولین بار در ۱۰۰ سال گذشته مقادیر قابل توجهی از نفت دریای کاسپین (خزر) را به شبکه جهانی نفت انتقال میدهد.اسرائیل مشتری اصلی این خط است. بالغ بر ۶۰% نفت رژیم صهیونیستی توسط قزاقستان و رژیم آذربایجان تامین میشود. نفت آذربایجان از طریق خط لوله BTC وارد ترکیه و سپس توسط تانکر به بندر حیفا در فلسطین اشغالی منتقل میشود.
اما فرامتن این مراسم، تصویری بود که از افتتاحیه آن توسط سران ترکیه، گرجستان و آذربایجان منتشر شد اما در آن برهه زمانی چندان مورد توجه قرار نگرفت: پروژه حذف مرز ایران - ارمنستان!
زنگزور کجاست؟
«سیونیک» جنوبیترین استان ارمنستان و هم مرز با ایران است. این استان حائل میان دو قلمرو جدا از هم جمهوری آذربایجان است. شوروی این منطقه را به عنوان بخشی از جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان (SSR) مرزبندی کرد. اکنون آذربایجان دست روی این نقطه گذاشته و نام ادعایی «زنگزور» را روی آن گذاشته است. شبکه «TRT World» ارگان رسانهای همسو با دولت ترکیه در تیر ۱۴۰۱ گزارشی مهم درباره زنگرور منتشر کرد که پشت پرده آن را روشن میکند. شوروی دو خط راه آهن برای اتصال نخجوان به قلمرو اصلی آذربایجان از طریق «سیونیک» ساخت که از آن تحت عنوان «کریدور نخجوان» نیز یاد میشود. اما این خطوط آهن در جریان جنگ اول «قره باغ» در سال ۱۹۹۲ بلا استفاده شد.شبکه «TRT World» در همین رابطه نوشت که باکو درصدد احیای خطوط مواصلاتی شوروی است. مضاف بر این، برنامه دارد که بزرگراههایی برای اتصال آذربایجان با نخجوان بسازد. این کریدور فراتر یک محور ارتباطی است و باکو انتظار دارد که این کریدور ادعایی، خارج از حاکمیت کشور میزبان باشد!
نکته اینجاست: این رسانه نزدیک به دولت اردوغان میگوید که کریدور زنگزور بخشی از یک پروژه حمل و نقلی بزرگ است که باکو را به استانبول متصل میکند. در یک مفهوم کلی، کریدور زنگزور یک پروژه ژئوپلیتیک است که اروپا را از طریق مسیر آذربایجان-ترکیه به آسیای مرکزی و چین متصل میکند.این موضوع از ۴ جهت به ایران مربوط میشود:
۱: قطع اتصال ایران و شرق اروپا
کریدوری تحت عنوان «خلیج فارس - دریای سیاه» در دستور کار است. به نقل از وزارت امور خارجه، «داویت گوچاوا» رئیس باشگاه متخصصان راهآهن گرجستان درباره این کریدور نوشت که کریدور «خلیج فارس - دریای سیاه» یکی از مهمترین کریدورهای ترانزیتی در مسیر جاده ابریشم است که بندرهای ایران و گرجستان مهمترین نقش را در فعالسازی آن دارند.ایران از طریق بندر «پوتی» و «باتومی» گرجستان به بندرهای «کنستانتسا» رومانی و «وارنا» در بلغارستان متصل خواهد شد. از سوی دیگر، بنادر پوتی و باتومی از راه زمینی به بندرعباس و چابهار ایران نیز متصل شوند. بنادر ایران ارتباطی نزدیک با بنادر مهم منطقه خلیج فارس از جمله «جبلعلی» امارت دارند که ایران میتواند حلقه واسط کشورهای دو قاره باشد.
کریدور زنگزور به معنای تحمیل اراده آنکارا و باکو بر ایران است. حتی اگر مولفه اقتصادی را نیز حذف کنیم، این کریدور برای تهران حائز اهمیت است. زیرا راهی برای اتصال ایران به قارهای دیگر بدون نیاز به ترکیه یا روسیه است.ترکیه وارث عثمانی است. خلافت عثمانی در بزرگترین وسعت سرزمینی خود، تمام مسیرهای ارتباطی میان ایران و قدرتهای اروپایی را مسدود کرده بود. یکی از دلایل عقب افتادگی ایران در عصر انقلاب صنعتی (مصادف با حکمرانی قاجار در ایران) این بود که عثمانی مثل یک دیوار دور ایران کشیده شده بود. ناصرالدین شاه تنها شاهی بود تا زمان خود به کشورهای اروپایی سفر کرده بود. ناصر برای این سفر از خاک روسیه عبور میکرد. این موضوع به طریق دیگری در دوران پهلوی به وقوع پیوست. شوروی همچون دژی بزرگ بالای سر ایران بود.اکنون ایران در موقعیتی تاریخی قرار گرفته که میتواند بدون نیاز به قلمروی سرزمینی ترکهای آناتولی و روسها به صورت مستقیم با اروپا در ارتباط باشد. زنگزور یعنی قطع مسیر مستقیم و بازگشت به دوران قاجار و پهلوی.
۲: ناتو
«رضاخان» پس از سلطنت خیانتی به ایران مرتکب شد که پیامدهای آن امروز بروز کرده است. نیروهای نظامی ایران در عهد قاجار پس از سقوط تزار روس به سمت قره سو گسیل شدند و این باریکه راهبردی مجدداً به قلمروی ایران بازگشت. اما رضاخان مالکیت ترکیه بر قره سو را در قرارداد مرزی سال۱۳۱۰ بهطور رسمی واگذار کرد! اگر پهلوی این باریکه را به آتاتورک نمیداد، کریدور ادعایی زنگزور هیچ تاثیری روی جغرافیای ایران نمیگذاشت. زیرا اتصال زمینی ترکیه به آذربایجان از طریق قره سو است.
کریدور زنگزور زمینه ساز دسترسی مستقیم ترکیه به دریای کاسپین (خزر) است. اما ماجرا به همین نقطه ختم نمیشود. مرز ایران و ترکیه دروازه شرقی پیمان نظامی ناتو است. کریدرو زنگزور میتواند قلمروی ناتو را از اقیانوس اطلس تا کاسپین (خزر) به صورت زمینی گسترش دهد. یعنی در یک سناریو فرضی، یک سرباز انگلیسی با ماشین میتواند به آستارا برسد!
این در حالیست که در بند ۷ از ماده سوم کنوانسیون رژیم حقوقی دریای کاسپین (خزر) میان پنج کشور ساحلی تصریح شده که هیچ کشوری نباید قلمرو خود را در اختیار بیگانه برای ارتکاب تجاوز و انجام سایر اقدامات نظامی بگذارد.موضوع از این جهت اهمیت دارد که اصل مذکور پیش از این توسط رژیم باکو نقض شده است. شهریور ۱۴۰۰ بود که نیروهای مسلح ترکیه، آذربایجان و پاکستان رزمایشی تحت عنوان «سه برادر» برگزار کردند.
حضور ناتو در قفقاز و آسیای مرکزی مکمل طرح محاصره روسیه از دریای سیاه، محاصره چین از دریای چین جنوبی و محاصره ایران از خلیج فارس است. این نکتهای است که مسکو از فهم آن غافل است و گمان میکند که از طریق ارتش خود و سرویس امنیت فدرال (FSB) میتواند بر کریدور زنگزور تسط امنیتی و نظامی ایجاد کند. روسها سود آنی را به پیامدهای امنیتی آتی ترجیح دادند. پس از جنگ اوکراین خبری منتشر شد مبنی بر اینکه روسیه از طریق خط لوله نفت «باکو - تفلیس - جیهان» (BTC) حداقل ۲۵۰ هزار بشکه نفت در روز صادر میکند و تحریم غرب را دور میزند. موافقت روسها با کریدور زنگزور بیارتباط با این خبر نمیتواند باشد.
۳: رقیب کریدور ایران!
سه کریدور شرق به غرب از چین به سمت اروپا میرود. کریدور اول از «بالای خزر»، کریدور دوم از «میان خزر» کریدور سوم از «پایین خزر» عبور میکند. کریدور بالای خزر که از خاک روسیه میگذرد، به دلیل جنگ اوکراین کارایی سابق را برای چین ندارد. زیرا کشورهای اروپایی با روسیه قطع رابطه کردند. دو کریدور دیگر هنوز روی میز است. «اردوغان» و «علیف» بدنبال یک بلندپروازی هستند تا باکو را چهار راه شرق به غرب کنند. هدف، حذف کریدور عبوری از تهران است. وقتی خط لوله نفت «باکو - تفلیس - جیهان» (BTC) افتتاح شد، شبکه BBC انگلیس نوشت که یکی از نکات مهم این خط لوله، ایجاد مسیری جدید بدون عبور از روسیه و ایران برای بازارهای غربی است تا آمریکا بر منابع انرژی کنترل داشته باشد. این نکته BBC برای کریدورهای عبوری از قفقاز نیز میتواند صدق کند.
۴: گسیل جریانات تکفیری به مرزهای ایران
دلیل دیگری نیز برای مخالفت تهران وجود دارد. استان «ادلب» در شمال سوریه به دلیل حجم حضور معارضین مسلح، به نوعی پایتخت تروریستهای جهان است. دولت ترکیه تنها عقبه این استان است و این کشور در منازعات خود، نظیر نبرد «غرب لیبی» و جنگ «قره باغ» از مزدوران تکفیری استفاده کرده است. هم اکنون نیز شواهدی از حضور جریانات تکفیری در جنگ اوکراین وجود دارد. مسلحین شمال سوریه در صورت اتصال سرزمینی میان دو قلمروی آذربایجان میتوانند با پشتیبانی ناتو بر سراسر مرزهای شمالغربی ایران ساکن شوند. انتقال تکفیریها به مناطق مجاور ایران در قفقاز جنوبی با هدف برهم زدن ترکیب جمعیتی آذربایجان و ایجاد یک جبهه امنیتی جدید علیه ایران است. رخدادی که ایران آن را تحمل نخواهد کرد.
12:17 - 21 شهریور 1403