روایت 173 سال خاطره در مدرسهای استوار و زیبا+تصاویر
اینجا دارالفنون است؛ مدرسه امیرکبیر؛ مدرسهای که خاطره سالها تحصیل و تدریس را در حافظه خود ثبت کرده است و اکنون در سن 173 سالگی همچنان استوار و زیبا ایستاده است.
خبرگزاری فارس ـ گروه آموزش و پرورش: ساعت 9 صبح است. نم نم باران شروع شده است و هوا کمی سرد است. از میدان امام خمینی(ره) به سمت خیابان ناصرخسرو حرکت میکنم. تراکم خودروها در ورودی خیابان، اجازه حرکت را به سختی میدهد. هنوز چند دقیقهای راه نرفتهام که درهای مدرسه قدیمی پایتخت، نمایان میشود. درهای این مدرسه در گذشته به طرف خیابان باب همایون باز میشد اما در سال 1292 قمری درِ ورودی بنا به شمال شرقی مدرسه رو به خیابان ناصرخسرو یعنی همین درِ فعلی منتقل شد. این «در» به شیوه معماری سنتی دارای اتاق زنجیرهای بلندی است. در دو سوی درگاه، دو ستون استوانهای نقرهای رنگ، طاق این در را نگه داشته است. نمای بیرونی دارالفنون از داخل حیاط، آجری ساده با تزئینات مقرنسی در بالای دیوارهاست؛ علاوه بر این تزئین مختصر آجری، در قابهای کاشی فیروزهای که در قسمت زیر مقرنسکاریها تعبیه شدهاند، شعرها و جملههای پندآمیز با رنگ سفید خوشنویسی شده است. در وسط دو ضلع شمالی و جنوبی مدرسه، دو درگاه قرینه وجود دارد؛ درگاه شمالی راه دسترسی فضای مدرسه به زمین پشت ساختمان مخابرات و درگاه جنوبی راه دسترسی به دو سالن نمایش و غذاخوری است. در زیر طاق این دو درگاه، تزئینات کاشی کاری مختصری دیده میشود. بالای درگاه شمالی، اتاق شاهنشین قرار دارد؛ اتاق شاهنشین اتاقی با ارتفاع نسبتا بلند است که معمولا ارتفاع آن ۲ برابر دیگر اتاقهای خانههای قدیمی است.
در قسمت بالای این ارتفاع، سقف نیم گنبدی قرار میگیرد و چون ارتفاع زیاد بود باعث خنک شدن اتاق میشد؛ پنجره این اتاق در قسمت بالایی درگاه رو به فضای سبز و دلانگیز حیاط باز میشود؛ قابهای کاشی بالای این دو درگاه، بزرگترین قابهای کاشی کاری در تمام صحن ساختمان هستند که با دو آیه قرآن مزین شدهاند مدرسه دارالفنون با مساحت ملک 7200 مترمربع با تزئینات آجرکاری، آینهکاری، گچبری و کاشیکاری و تذهیب ساخته شده است؛ طراح ساختمان اولیه میرزا رضای مهندس و معمار آن، محمد تقیخان معمارباشی در سال 1229 هجری شمسی و طراح ساختمان دوم نیز نیکولای مارکوف معمار روسی در سال ۱۳۰۸ هجری شمسی بودند. مالکیت این مدرسه در تملک وزارت آموزش و پرورش به شماره 665832 در سال ۱۳۱۲ است و مساحت حیاط آن ۵۵۹۴ متر و ۱۰ سانتیمتر و ۵ میلیمتر مربع است؛ تعداد اتاقهای ساختمان در ساخت مرحله اول، ۵۰ اتاق در یک طبقه است که طول و عرض هر اتاق چهار ذرع(۴ متر و ۱۶ سانتیمتر) است و تعداد کلاسهای ساختمان در ساخت مرحله دوم، 32 کلاس در دو طبقه(ضلع شرقی و غربی ۲۴ کلاس و ضلع شمالی ۸ کلاس)، تالار شرقی به ابعادی 13*27 مترمربع و تالار غربی 13*19 مترمربع است. مدرسه دارالفنون در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۷۵ شمسی با شماره ۱۷۴۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. امیرکبیر در نامهای به ناصرالدین شاه اهمیت تأسیس یک موسسه آموزشی به سبک اروپایی را در ایران شرح میدهد و مینویسد: «در امر مدرسه دقت زیاد لازم است.
آدم خیلی معقول متشخص میخواهد که سررشته از هرچیز فرنگی و ایرانی داشته باشد» در جنوب میدان توپخانه که میدان امام خمینی(ره) فعلی است، زمین پهناوری بود که سربازان در آن آموزش رزمی میدیدند؛ امیرکبیر این زمین را که به کاخ سلطنتی هم نزدیک بود برای مدرسه مناسب دید و با موافقت ناصرالدین شاه که در آن زمان جوانی ۲۰ ساله بود، کار ساختمانی آن را در سال 1229 هجری شمسی آغاز کرد. لیست معلمان و کارکنان مدرسه دارالفنون به همراه میزان حقوق، نوع استخدام نقشه این بنا را میرزا رضای مهندسباشی کشید؛ وی یکی از پنج محصل بود که به دستور عباس میرزا ولیعهد، به انگلستان رفته بود و در رشته مهندسی در ساختن قلعه و استحکامات نظامی تحصیل کرده بود. نقشه میرزا رضا متأثر از نقشه عمارت «سربازخانه ویلیچ» انگلیس بود و محمدتقی معمار، جد مادری کامران میرزا، پسر ناصرالدین شاه، مأمور ساختن آن شد. ساختمان شرقی دارالفنون تا اواخر سال ۱۲۳۰ هجری شمسی به اتمام رسید و مورد استفاده قرار گرفت و بقیه آن نیز تا اوایل سال ۱۲۳۲ هجری شمسی پایان یافت؛ در چهار طرف حیاط مدرسه، 50 اتاق منقش مذهب هر کدام به طول و عرض ۴۰ ذرع ساختند و در جلوی آنها، ایوانهای وسیع بنا کردند. در ضلع جنوبی حیاط مدرسه، تالار تئاتر احداث شد؛ در وسط حیاط، حوض بزرگی بود و پیرامونش کرتهایی ایجاد شده بود که در آن درختان میوه از قبیل زردآلو، توت، گوجه و شاتوت نشانده بودند.
اینجا دارالفنون است؛ مدرسه امیرکبیر؛ مدرسهای که خاطره سالها تحصیل و تدریس را در حافظه خود ثبت کرده است و اکثر فارغالتحصیلان آن در گوشه و کنار کشور، جزو افراد سرشناس محسوب میشوند احمد آرام، بهرام بیضایی، جلال آل احمد، حبیب الله آموزگار، کاظم اکرمی، عباس اقبال آشتیانی، فریدون آدمیت، محمدحسین بهجت تبریزی (شهریار)، مصطفی چمران و داریوش فرهود از جمله دانشآموختگان این مدرسه تاریخی هستند. دانشآموختگان دارالفنون به یاد مدرسه قدیمی خود هستند و همواره از مدرسه خود یاد میکنند که اکنون در 173 سالگی این مدرسه، جشن به پا کردند، کیک گرفتند و یاد روزهای خوب تحصیل را گرامی داشتند. مدرسه دارالفنون در روز یکشنبه ششم دیماه 1230 برابر با پنجم ربیعالاول 1268 قمری، سیزده روز پیش از قتل امیرکبیر و با حضور ناصرالدینشاه، آقاخان نوری صدراعظم جدید و گروهی از دانشمندان و معلمان ایرانی و اروپایی با 30 نفر شاگرد رسماً گشایش یافت. به همین مناسبت و در سالروز 173 سالگی این بنا، محسن حاجیمیرزایی وزیر آموزش و پرورش به همراه تعدادی از معاونان خود در مدرسه دارالفنون جلسهای را برگزار کرد و در حاشیه این مراسم، وزیر آموزش و پرورش، لوح یادبود مدرسه دارالفنون را نوشته و امضا کرد. حاجیمیرزایی پس از امضای لوح یادبود 173 سالگی مدرسه دارالفنون در مورد این مدرسه تاریخی اظهار کرد: این مدرسه باید احیاء شده و به جایگاه عمومی تبدیل شود که همه بیایند و از آن استفاده کنند.
این مکان تاریخی و علمی دارای اهمیت ویژهای است و باید نگاه ویژه نسبت به آن داشت باید برای دارالفنون برنامهریزی لازم صورت گیرد تا وضعیت بهتری پیدا کند. چندی پیش مدرسه دارالفنون به موزه تعلیم و تربیت تبدیل شد و هر کلاس آن، عنوانی گرفت که شامل خانه دارالفنون، خانه امیرکبیر، خانه وزیران، خانه کتاب درسی، خانه معلمان ماندگار، خانه معلمان شهید و خانه دانشآموزان شهید است. تعدادی از مدارس نیز، دانشآموزان را برای اردو به این مدرسه میآوردند و البته برخی توریستها هم بازدید میکنند اما آن فضای رفت و آمد و موزه مانند که توقع بود، محقق نشد؛ ضمن اینکه مرمت این بنا هنوز پایان نپذیرفته است. 29 آبان امسال، علی الهیار ترکمن معاون برنامهریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش در در مدرسه تاریخی دارالفنون با حجتالاسلام والمسلمین علی ذوعلم رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی دیدار کرد و درباره بودجه مدرسه دارالفنون گفتوگو کردند. الهیار ترکمن در این جلسه اظهار کرد: «اگر امروز به خیلی از شاخصهای علمی و فناوری میبالیم روی بستر دارالفنون شکل گرفته است»؛ حجتالاسلام والمسلمین ذوعلم نیز بر لزوم توجه به دارالفنون به عنوان یک مکان تاریخی برای توجه به گردشگران تأکید کرد.
هاشم مسعودی مشاور معاون برنامهریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش نیز در این نشست گفت: امروز دارالفنون در نظام تعلیم و تربیت یک برند است و با خودش آورده اقتصادی دارد و اسناد اداره و نگهداری دارالفنون که بسیار اقتصادی بود باید در معرض دید عموم قرار گیرد اما این مدرسه تاریخی با نگرانیهایی مواجه است؛ نگرانی از اینکه باید بیش از پیش به این اثر تاریخی توجه کرد و بخشهایی که به دلیل بارندگی یا حتی زلزله احتمالی امکان تخریب دارند، بازسازی شود. مشهدی مدیرکل طرح و برنامه سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی اظهار کرد: اعتبار مصوب سال گذشته دارالفنون یک میلیارد تومان بود که ۳۰۰ میلیون تومان اختصاص یافت و امسال اعتبار همان عدد است که فقط ۲۲ درصد تأمین شده است. وی ادامه داد: سمت غرب دارالفنون حالت اورژانسی دارد که بر اثر بارندگیها امکان تخریب وجود دارد؛ امیدواریم دستوری داده شود که سازمان نوسازی مدارس برای مرمت آن اقدام کند. مسعود بهرامی رئیس مدرسه تاریخی دارالفنون نیز تصریح کرد: اولویت اول ما، یال غربی دارالفنون است که در اسرع وقت بنا داریم که وارد آن فضا شویم و مرمت آن انجام شود. به نظر میآید مدرسه تاریخی دارالفنون نباید انقدر سوت و کور باشد؛ هرچند که آموزش و پرورش، برخی نشستها و همایشهای خود را در این مکان برگزار میکند اما آیا واقعا حق مدرسه دارالفنون این است.
حجتالاسلاموالمسلمین علی ذوعلم رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی درباره آخرین وضعیت مدرسه دارالفنون به خبرنگار فارس اظهار کرد: دارالفنون برای ما یک مرکز بسیار مهمی از جهات مختلف است که با اسم امیرکبیر کاملا همراه است و یادآور یک تلاش جدی بر اساس مصالح ملی و در جهت رشد، تعالی و پیشرفت است که پایهگذار آن، امیرکبیر بوده است وی ادامه داد: امیرکبیر هزینه این فکر را پرداخت و در این مسیر شهید شد و به اعتقاد بنده هرچند دارالفنون بعداً با آن چیزی که امیرکبیر ترسیم کرده بود، یک کمی زاویه و فاصله گرفت، ولی ایدهای که در دارالفنون و انگیزهای که در امیرکبیر وجود داشت بسیار مقدس و محترم است؛ اینکه حدود 180 سال قبل، در زمانی که یک حاکمیت استبدادی بر کشور ما حاکم است، یک فردی با انگیزه دینی و عِرق ملی، چنین اقدامی انجام دهد، بسیار آموزنده و الهام بخش برای حرکت آینده است. حجتالاسلام والمسلمین ذوعلم افزود: اینکه حدود 130 سال بعد از امیرکبیر، انقلاب اسلامی پیروز شد، با استفاده از فراز و نشیبها و تجربههایی بود که قبل از انقلاب، حاصل شده بود و آنچه که امیرکبیر میخواست در یکی از ابعاد انجام دهد، انقلاب اسلامی در تمام ابعاد یعنی استقلال کشور، نظام مردمسالاری دینی و بازگشت به هویت ملی، اسلامی و ایرانی تحقق بخشید.
حجتالاسلام والمسلمین ذوعلم اضافه کرد: امروز هم دارالفنون یک رسالت بزرگی برای خودش احساس میکند که بتواند بین نسل نوجوان و جوان با آن دیدگاههای اصیل و عمیق پیوند برقرار کرده و از این بستر تاریخی به تعمیق و ارتقای هویت ملی جامعه کمک کند وی افزود: بنابراین کارکردهایی که امروز دارالفنون میتواند داشته باشد، کارکردهای مختلفی است و در اضلاع مختلف میتوان برای آن تعریف کرد و خوشبختانه جمعی به عنوان هیأت اندیشهورز با یک نگاه همدلی و همکاری با بقیه بخشها شکل گرفته است که بتوانند به ما کمک کنند تا با یک نگاه مشارکتجویانه بتوانیم دارالفنون را به یک مرکز فعال و کانون رفت و آمد جوانان و نوجوانان تبدیل کنیم. رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی در پاسخ به این پرسش که «آیا دارالفنون موزه تعلیم و تربیت خواهد بود؟»، گفت: موزه تعلیم و تربیت دارالفنون وجود دارد و کتابخانه دارالفنون هم با همکاری نهاد کتابخانههای عمومی کشور باید احیا شود و مجموعهای از فعالیتهای هنری، ادبی و فرهنگی خواهد بود که بتواند به عنوان مرکز گفتوگو، تبادل نظر تعریف شود؛ یک بخشی هم جنبه میراث فرهنگی است که دارالفنون دارد و بازدیدهایی که دانشآموزان و اقشار دیگر انجام میدهند که همه باید در یک نگاه جامع به عنوان طرح جامع دارالفنون دیده شود و دنبال کنیم که تحقق یابد.
حجتالاسلام والمسلمین ذوعلم درباره بخش غربی دارالفنون که در آستانه تخریب به دلیل بارندگی است، اضافه کرد: بارندگی تخریبش نمیکند و دوستان خیلی زحمت کشیدند که در سالهای گذشته این بنا را بازسازی و حفظ کردند و کارهای اساسی برای آن انجام گرفته است منتها بین شهرداری و میراث فرهنگی باید همکاری قویتری شکل بگیرد تا بازسازی صورت گیرد؛ میراث فرهنگی در بازسازی این ساختمان ملاحظاتی دارد که ملاحظات درست و بهحقی است ولی نباید این ملاحظات موجب کندی بازسازی این مجموعه شود؛ به علاوه اعتباراتی مورد نیاز است که معتقدیم باید شهرداری و میراث فرهنگی کمک کنند تا زودتر بازسازی دارالفنون تکمیل شود به گزارش فارس، نمنم باران خیلی وقت است که قطع شده است و در سکوت مدرسه، روی صندلی حیاط به ابهت آن مینگرم و با خود میاندیشم؛ مدرسه دارالفنون ابهت و افتخار دارد و باید همانگونه به آن نگریست؛ دارالفنون باید زنده بودنش را نشان دهد و اینها لازمهاش توجه عمیق به یک اثر تاریخی و ماندگار که سبقه دانشی ایرانیان را نشان میدهد، است. انتهای پیام/.
11:35 - 8 دی 1398
2 بازنشر
177 بازدید
1 پاسخ