بارشهای سیلآسا بعد از ۱۴۹ سال به ایران میرسند
کارشناس زمینشناسی با اشاره به اثرگذاری پدیده «سوپر النینو» بر بارشهای ایران پس از ۱۴۹ سال، گفت که بررسیها نشان میدهد احتمال افزایش بارندگیها و وقوع سیلاب در پاییز و زمستان امسال بالاست.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس: النینو یک نوسان اقلیمی جهانی است که از طریق تغییر الگوهای گردش جو میتواند بر محیط زیست کشورهای مختلف اثر بگذارد. مهمترین پیامد محیطزیستی آن، تغییر در رژیم بارش و دماست که مستقیماً بر وضعیت اکوسیستمهای خشکی و آبی اثر میگذارد.در دورههای النینو، افزایش نسبی بارش در بخشهایی از ایران میتواند به بهبود موقت وضعیت تالابها، افزایش سطح آب رودخانهها و تقویت پوشش گیاهی در مراتع منجر شود. این شرایط در کوتاهمدت به کاهش تنش آبی در زیستبومهای حساس کمک میکند و فرصت احیای نسبی برای اکوسیستمهایی مانند تالابها و زیستگاههای پرندگان مهاجر فراهم میسازد. اما امسال طبق گفتههای کارشناسان با پدیدهای به نام «سوپر النینو» رو به رو هستیم.برای بررسی این موضوع و اینکه آیا این پدیده به ایران میرسد یا نه، با مهدی زارع، استاد دانشگاه و کارشناس زمینشناسی گفتوگو کردهایم.
فارس: باتوجه به اینکه شاید برخی مخاطبان اطلاعی درمورد پدیده النینو نداشته باشند اول بفرمایید این پدیده چیست و چگونه بر شرایط آبوهوایی جهان و منطقه تأثیر میگذارد؟النینو فاز گرم یک چرخه اقلیمی بزرگتر به نام انسو است و زمانی رخ میدهد که بادهای تجارتی روی منطقه استوایی اقیانوس آرام ضعیف میشوند و آبهای گرم سطح اقیانوس که معمولاً به سمت غرب - آسیا و استرالیا -حرکت میکردند، به سمت شرق یعنی سواحل آمریکای جنوبی بازمیگردند. بادهای تجاری، بادهایی هستند که از شرق به غرب، درست در شمال و جنوب خط استوا، میوزند.این بادها به کشتیها کمک میکنند تا به سمت غرب حرکت کنند و همچنین طوفانهایی مانند تندبادها را هدایت می کنند. «سوپر ال نینو» که در سال ۲۰۲۶ رخ میدهد و تا اوایل ۲۰۲۷ ادامه دارد یک ال نینوی بسیار قوی است که در آن، معمولاً دمای اقیانوس آرام حداقل ۲ درجه سانتیگراد بالاتر از حد متوسط افزایش می یابد. برخی مطالعات حتی آن را با آستانه بالاتر ۳ درجه سانتیگراد و برای ۲۰۲۶ احتمالا تا حدود۴ درجه تعریف میکنند.
فارس: آیا ایران در گذشته تحت تأثیر النینو قرار گرفته است؟ اگر بله، این تأثیرات به چه شکل بودهاند؟بله، ایران از الگوهای دورپیوندی Teleconnections پدیده انسو تأثیر میپذیرد. در گذشته، النینوهای سالهای ۱۹۹۷-۱۹۹۸ و ۲۰۱۵-۲۰۱۶ اثرهای ملموسی بر ایران داشتند. در سالهای النینو قوی، میانگین بارشهای پاییز و اوایل زمستان در ایران معمولاً نرمال تا بیش از حد نرمال بوده و دمای هوا نیز کمی گرمتر از میانگین سالانه گزارش شده است.
فارس: برخی ادعا میکنند که پس از ۱۴۹ سال، پدیده سوپر النینو بار دیگر در حال تأثیرگذاری بر ایران است. این ادعا تا چه اندازه از نظر علمی صحیح است؟بله، «سوپر ال نینوی قبلی» یک النینوی بسیار قوی بود که حدود ۱۴۹ سال پیش رخ داد. ال نینوی ۱۸۷۷-۱۸۷۸ یکی از قویترین النینوهای ثبت شده در تاریخ مدرن و بازسازی شده بر اساس داده های مرجانی و حلقههای درختان است که به عقیده بسیاری از اقلیم شناسان، یک «سوپر ال نینو» کامل بوده است. این النینو چنان قدرتمند بود که باعث خشکسالیهای مهیب و قحطیهای بزرگ در هند، چین، برزیل و آفریقا شد و تلفات انسانی گستردهای به بار آورد. دمای سطح آب در شرق استوایی اقیانوس آرام به شدت افزایش یافت. از آن زمان تاکنون، چندین النینوی مهم دیگر هم در ۱۹۸۲-۱۹۸۳، ۱۹۹۷-۱۹۹۸ و ۲۰۱۵-۲۰۱۶ رخ دادهاند.پدیده النینو معمولاً هر ۵ تا ۶ سال یکبار رخ میدهد، اما «سوپر النینو» پدیدهای کمتکرارتر است که در صورت وقوع، میتواند تأثیرات شدیدتری بر منطقه داشته باشد. بر این اساس، احتمال افزایش بارشها و وقوع سیلابها در پاییز و زمستان سال جاری بالا ارزیابی میشود.
فارس: در صورت وقوع یا تقویت سوپر النینو، چه تغییراتی ممکن است در الگوی بارش و دمای ایران رخ دهد؟بر اساس الگوهای تاریخی معمولاً افزایش بارندگی در اواخر پاییز و آذرماه با تقویت النینو احتمالا باعث تسهیل ورود سامانههای بارشی سودانی و مدیترانهای به ایران میشود که نتیجه آن افزایش بارشها در نیمه غربی، جنوبی و مرکزی کشور است. سالهای النینو معمولاً با افزایش جزیی دمای زمستان همراه می شود ولی به دلیل رطوبت بالا، معنولا بارشهای سنگینی در زمستان تا اوایل بهار ۱۴۰۶ انتظار می رود رخ دهد.
فارس: آیا احتمال افزایش بارشهای شدید، سیلابها یا رخدادهای جوی حدی در کشور وجود دارد؟این احتمال جدی است. النینو در منطقه ایران و خاورمیانه با تغییر رفتار بارشها به سمت رفتارهای فرین جدی همراه است به نحویکه ممکن است حجم زیادی از باران در مدت زمان کوتاهی ببارد. این مسئله در استانهای جنوبی، و خوزستان و سواحل دریای عمان و خلیج فارس میتواند منجر به سیلابهای ناگهانی و مخرب شود.
فارس: اگر زیرساختها و دستگاههای مسئول آمادگی کافی برای مواجهه با پیامدهای احتمالی این پدیده را نداشته باشند، چه مخاطراتی کشور را تهدید خواهد کرد؟مخاطراتی مانند سیلابهای شهری و روستایی آبگرفتگی معابر، تخریب پلها، جادهها و منازل مسکونی در مسیر مسیلها قابل انتظار است ، و در این صورت نابودی محصولات آماده برداشت در پاییز به دلیل تگرگ یا سیل و شستشوی خاک رخ خواهد داد. از سوی دیگر پر شدن ناگهانی و مدیریتنشده مخازن سدها ممکن است به باز کردن دریچهها و سیلابی شدن پاییندست منجر شود. با وقوع سیلاب احتمال آسیب به شبکههای انتقال برق، گاز و آب آشامیدنی در اثر زمینلغزش یا آبگرفتگی مانند آنچه در فروردین ۱۳۹۸ و مرداد ۱۴۰۱ رخ داد، وجود دارد.
فارس: چه اقداماتی باید از سوی نهادهای مسئول و همچنین شهروندان برای کاهش خسارات احتمالی ناشی از این پدیده انجام شود؟مسئولان با لایروبی فوری به پاکسازی رودخانهها، کانالهای شهری و مسیلها قبل از آغاز بارشها بپردازند. همچنین تنظیم ظرفیت سدها برای پذیرش سیلابهای ناگهانی بدون ایجاد خطر برای پاییندست در وزارت نیرو بزای اواخر پاییز و زمستان ۱۴۰۵ لازم است. پایش دقیق هواشناسی و اطلاعرسانی به موقع به کشاورزان، عشایر و ساکنان مناطق در معرض خطر لازم است. هلالاحمر و شهرداریه با ا ذخیرهسازی تجهیزات امدادی و ماشینآلات سنگین در نقاط کلیدی باید برای سیلاب های احتمالی آماده باشند.
شهروندان نیز با عدم استقرار در حاشیه رودخانهها و پرهیز جدی از چادر زدن و تردد در بستر رودخانهها و مسیلها، و کشاورزان با هماهنگی با جهاد کشاورزی برای برداشت به موقع محصولات و عایقبندی انبارها باید اقدام کنند.
فارس: با توجه به تجربههای تاریخی، این الگوهای اقلیمی چه سابقهای در ایجاد بحرانهای بزرگ داشتهاند؟ اگر به تاریخ اقلیم نگاه کنیم، یکی از نمونههای مهم به سال ۱۸۷۷ برمیگردد؛ زمانی که مونسون هند عملاً از کار افتاد و یکی از شدیدترین خشکسالیهای مونسونی در آسیا رقم خورد. این رویداد حتی در بازسازیهای اقلیمی مبتنی بر دادههای حلقههای درختی ۸۰۰ ساله هم ثبت شده است. بر اساس برخی مدلهای جدید، در بازه اواخر ۲۰۲۶ تا اوایل ۲۰۲۷ نیز احتمال کاهش جدی بارشهای فصلی در هند و جنوب شرق آسیا مطرح است؛ موضوعی که میتواند تأمین آب کشاورزی را با مشکل مواجه کند.فارس: درباره پدیده دوقطبی اقیانوس هند (IOD) بیشتر توضیح میدهید؟IOD به نوسانات پایدار اختلاف دمای سطح دریا میان بخش غربی و شرقی اقیانوس هند گفته میشود. این پدیده اثر مستقیمی بر الگوهای بارش دارد. در فاز مثبت آن، معمولاً غرب اقیانوس هند گرمتر است و بارشهای سنگینتری در شرق آفریقا و حتی بخشهایی از استرالیا رخ میدهد، در حالی که در فاز منفی، این الگو برعکس میشود و خشکی در برخی مناطق تشدید میشود. تجربه تاریخی سال ۱۸۷۷ نشان میدهد که همزمانی سوپر النینو با فاز مثبت IOD میتواند اثرات بسیار شدیدی داشته باشد. در آن دوره، بارش در شرق آفریقا و شاخ آفریقا تقریباً متوقف شد. برخی مدلهای اقلیمی نیز احتمال شکلگیری یک IOD مثبت مشابه را در حوالی ۲۰۲۶ مطرح میکنند. اگر این همزمانی دوباره رخ دهد، باید انتظار آسیبپذیریهای گسترده منطقهای را داشت.فارس: آیا میتوان شرایط امروز را با سال ۱۸۷۷ مقایسه کرد؟
استاد: از نظر فیزیکی شباهتهایی در الگوهای جوی و اقیانوسی وجود دارد، اما یک تفاوت مهم این است که امروز زمین بسیار گرمتر شده است. میانگین دمای جهانی در اواخر قرن نوزدهم حدود ۱۴.۱۵ درجه بود، اما اکنون به حدود ۱۵.۲۳ درجه رسیده است. این افزایش دما باعث میشود شدت تبخیر و بهاصطلاح «تشنگی جو» بیشتر شود و خشکسالیها در صورت وقوع، شدیدتر و سریعتر گسترش پیدا کنند.شرایط امروز کاملاً متفاوت است. در آن زمان نه سامانه هشدار اولیه وجود داشت، نه شبکه امداد جهانی، و حتی در برخی مناطق غذا از همان نواحی بحرانزده صادر میشد. اما اکنون نهادهای بینالمللی مانند NOAA، WMO و FAO از ماهها قبل شرایط را رصد میکنند. همچنین زیرساختهای لجستیکی و بشردوستانه جهانی تا حد زیادی از تکرار قحطیهای گسترده جلوگیری میکند. خطر به شکل قبلی کمتر شده، اما ماهیت آن تغییر کرده است. امروز مسئله بیشتر «سیستمیک» است. یعنی اگر یک منطقه دچار کاهش تولید کشاورزی شود، این موضوع به سرعت در بازار جهانی، قیمت کالاها و حتی انرژی اثر میگذارد. در واقع به جای قحطیهای محلی، با بحرانهای اقتصادی و تورمی گسترده مواجه میشویم.فارس: درباره وضعیت اقتصاد جهانی در چنین سناریویی چه پیشبینیای دارید؟ در این شرایط، فقیرترین کشورها بیشترین آسیب را میبینند، نه الزاماً به دلیل کمبود فیزیکی غذا، بلکه به خاطر افزایش قیمت جهانی و فشار تورمی. همزمان اختلال در تولید کشاورزی میتواند به محدودیت صادرات، افزایش قیمتها و حتی فشار بر شبکه انرژی، بهویژه برقآبی، منجر شود.
بر اساس برآوردها، ترکیب سوپر النینو و فاز مثبت IOD میتواند در سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ اثر منفی خالصی بر رشد اقتصادی ایران داشته باشد و حدود ۰.۴ تا ۰.۸ درصد از رشد بالقوه را کاهش دهد. در مقابل، در برخی سناریوها بخش کشاورزی و پروژههای مرتبط با ذخیره آب ممکن است رشد نسبی بین ۰.۳ تا ۰.۵ درصد را تجربه کنند.برخلاف برخی مناطق جهان، ایران و خاورمیانه در دورههای خاص سوپر النینو ممکن است الگوی بارشی متفاوتی تجربه کنند. یعنی در برخی مناطق غربی و جنوبی کشور احتمال افزایش بارش وجود دارد. این موضوع میتواند به نفع کشاورزی دیم مانند گندم و جو باشد. نکته مهم همینجاست. بارشهای النینو معمولاً یکنواخت نیستند و اغلب بهصورت رگباری و شدید رخ میدهند. این موضوع احتمال سیلابهای ناگهانی، بهویژه در مناطق کوهستانی و با زهکشی ضعیف را افزایش میدهد. چنین شرایطی میتواند به زیرساختهای روستایی، پلها و شبکه حملونقل آسیب وارد کند. پایان پیام/ #ایران
17:28 - 12 خرداد 1405
0 بازدید
