هنر تختفولاد در آینه حرم رضوی
رازهایی از هنر مشاهیر تخت فولاد در معماری و تزیینات حرم امام رضا(ع)، در رویداد گردشگری «دلنواز» روایت شد؛ روایتی از هنرمندانی که هنرشان از اصفهان تا بارگاه رضوی امتدادیافته است.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، تخت فولاد فقط آرامستانی تاریخی در دل اصفهان نیست؛ گنجینهای است که در دل خود نام عالمان، عارفان و هنرمندانی را جایداده که آثار و اندیشههایشان از مرزهای این شهر فراتر رفته و در بناهای مذهبی و تاریخی ایران ماندگار شده است.اینبار در رویداد گردشگری «دلنواز» با موضوع «تجلی هنر مشاهیر تخت فولاد در معماری و تزیینات حرم امام رضا(ع)»، علاقهمندان به تاریخ و هنر، قدم در مسیر شناخت همین پیوند گذاشتند؛ مسیری که از تکیه بابا رکنالدین آغاز شد و تا گنبد طلایی، رواقها، کتیبهها و ضریح مطهر امام هشتم(ع) امتداد یافت.این برنامه عصر امروز با روایت شهرزاد مرتضوی، راهنمای گردشگری تخت فولاد، برگزار شد؛ روایتی که نشان داد بخشی از شکوه هنر رضوی، وامدار دستان هنرمندانی است که نامشان با تخت فولاد اصفهان گرهخورده است.
از تکیه بابارکنالدین تا رواق شیخبهایینقطه آغاز این تور، همچون دیگر برنامههای گردشگری تخت فولاد، تکیه بابا رکنالدین بود؛ جایی که روایت زندگی شیخ بهایی، یکی از برجستهترین چهرههای علمی و هنری عصر صفوی، آغاز شد.مرتضوی در این بخش با اشاره به ارادت شیخ بهایی به بابا رکنالدین، از جایگاه این دانشمند بزرگ در تاریخ اصفهان گفت؛ شخصیتی که در فلسفه، فقه، ادبیات، ریاضیات، هندسه و معماری تبحر داشت و بخشی از آثار معماری دوره صفوی در مشهد مقدس به او نسبت داده میشود.به گفته راهنمای این تور، شیخ بهایی در توسعه و ساخت برخی از بناها، مدارس، صحنها و الحاقات حرم امام رضا(ع) در دوره صفویه نقش داشت و سرانجام نیز بنا بر وصیت خود در محل تدریسش در حرم رضوی به خاک سپرده شد؛ مکانی که امروز به نام «رواق شیخ بهایی» شناخته میشود.
گنبد طلایی و ردپای هنرمندان اصفهانیاما روایت «دلنواز» تنها به معماری حرم محدود نماند. یکی از بخشهای جذاب این برنامه، بررسی کتیبهها و مرمت گنبد طلایی حرم امام رضا(ع) بود؛ جایی که نام چند هنرمند و عالم مرتبط با تخت فولاد دوباره در ذهن مخاطبان زنده شد.آقا حسین خوانساری، از عالمان و حکیمان دوره صفوی، از جمله چهرههایی بود که در این روایت موردتوجه قرار گرفت. وی به درخواست شاه سلیمان صفوی و تولیت آستان قدس رضوی، متن کتیبهای برای گنبد حرم امام رضا(ع) تهیه کرد؛ کتیبهای که با خط ثلث و به دست استاد محمدرضا امامی اجرا شد.در ادامه این روایت، نام محمدتقی صحاف نیز مطرح شد؛ هنرمندی چندوجهی که در صحافی، تذهیب، تشعیر، خوشنویسی، معرق چرم و سوخت نگاری مهارت داشت و از استادان برجسته هنر اصفهان به شمار میرفت.مرتضوی با اشاره به مرمت گنبد طلایی پس از آسیبهای واردشده در جریان حمله روسها، از محمدتقی صحاف بهعنوان یکی از هنرمندانی یاد کرد که در بازسازی این میراث ارزشمند نقش داشت؛ هنرمندی که بسیاری از کتیبهها و سنگنوشتههای تخت فولاد نیز از هنر دست او بهره بردهاند.
وقتی تخت فولاد اصفهان به مشهد میرسددر بخش دیگری از این گردشگری، نام آیتالله شیخ حسنعلی اصفهانی، معروف به نخودکی، مطرح شد؛ عالمی اصفهانی که زندگیاش با مشهد و حرم امام رضا(ع) پیوندی عمیق داشت.او که در اصفهان متولد شده بود، سالهای پایانی زندگی را در نخودک مشهد سپری کرد و سرانجام در جوار بارگاه امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.در روایت «دلنواز» همچنین از ارتباط معنوی میان برخی عالمان مدفون در تخت فولاد و حرم رضوی سخن گفته شد؛ از جمله محمدصادق تخت فولادی، ملا علیاکبر مقدادی و آیتالله نخودکی که چلهخانه تکیه مادر شاهزاده را بهعنوان یکی از محلهای عبادت و خلوت خود برگزیده بودند.داستانهای نقلشده درباره کرامات آیتالله نخودکی و کتاب «نشان از بینشانها» نیز بخش دیگری از این روایت بود؛ روایتی که بیش از آنکه صرفاً به معرفی یک شخصیت تاریخی بپردازد، مخاطب را با فضای معنوی و عرفانی تخت فولاد آشنا میکرد.
از ضریح شیر و شکر تا ضریح آفتابیکی از شنیدنیترین بخشهای این برنامه، روایت تاریخ ضریحهای امام رضا(ع) بود؛ پنج ضریح که در دورههای مختلف بر مزار امام هشتم(ع) قرار گرفتهاند و هرکدام بخشی از تاریخ هنر و ارادت ایرانیان به اهلبیت(ع) را روایت میکنند.در این میان، نام استاد محمدتقی ذوفن، هنرمند اصفهانی مدفون در تکیه فیض تخت فولاد، بیش از همه برجسته بود. طرح او برای ساخت ضریح چهارم در سال ۱۳۳۸ پذیرفته شد؛ ضریحی که به دلیل ترکیب طلا و نقره، «شیر و شکر» یا «ملمع» نام گرفت.این ضریح ۱۴ دهانه داشت؛ به نیت چهاردهمعصوم(ع). کتیبههای آن نیز با هنر خوشنویسانی همچون احمد نجفی زنجانی و حبیبالله فضائلی آراسته شد و قلمزنی بخشهایی از آن زیر نظر استاد ذوفن انجام گرفت.
فرشچیان و ضریحی که «آفتاب» شدوقتی روایت به ضریح پنجم رسید، نام استاد محمود فرشچیان در مرکز توجه قرار گرفت؛ هنرمندی که طراحی و نگارگری ضریح پنجم امام رضا(ع) را برعهده داشت.مرتضوی در ادامه روایت خود از پیوند فرشچیان با تختفولاد گفت؛ جایی که پدر، مادر و عمه این هنرمند بزرگ به خاک سپرده شدهاند.ضریح پنجم که «ضریح سیمین و زرین» یا «آفتاب» نامیده میشود، سرشار از نمادهای هنری است؛ از گل پنجپر که به پنج تن آلعبا(ع) اشاره دارد تا گل هشتپر که نمادی از امام رضا(ع) و گل آفتابگردان که یادآور لقب «شمسالشموس» است.در این ضریح نیز ساختار ۱۴ دهانه حفظ شده، اما طراحی قوسها و جزئیات هنری با نگاه تازهای اجرا شده است؛ روایتی هنرمندانه از پیوند هنر، معنویت و ارادت.جزیزاده؛ هنرمندی از تبار تختفولاددر ادامه این سفر روایی، نام استاد امیرهوشنگ جزیزاده نیز مطرح شد؛ هنرمندی که در بقعه مرکزی تکیه کازرونی تخت فولاد به خاک سپرده شده و از شاگردان مکتب هنری استاد میرزا آقا امامی بود.جزیزاده علاوه بر دوستی نزدیک با محمود فرشچیان، در تزیینات صحن پیامبر اعظم(ص) حرم رضوی نیز نقش داشت؛ موضوعی که به گفته مرتضوی، نمونه دیگری از حضور مستقیم هنرمندان اصفهانی و مشاهیر تخت فولاد در توسعه هنر رضوی است.
میناکاری اصفهان بر دیوارهای حرم رضویروایت «دلنواز» در ادامه به هنر میناکاری رسید؛ هنری که نام اصفهان با آن گرهخورده است.در این بخش از استاد شکرالله صنیعزاده یاد شد؛ هنرمندی که در مکتب میرزا آقا امامی پرورش یافت و در احیای هنر میناکاری در دوران معاصر نقشی مهم داشت.میناکاریهای رواق دارالشکر و بخشهایی از گنبد طلای حرم امام رضا(ع) از جمله آثاری است که به این هنرمند برجسته اصفهانی نسبت داده میشود. نام صنیعزاده در هنرهای مرتبط با حرم حضرت عباس(ع) نیز دیده میشود و همین موضوع، گستره اثرگذاری هنرمندان اصفهانی را از اصفهان تا دیگر اماکن مقدس نشان میدهد.
تختفولاد؛ موزهای زنده از هنر و معنویترویداد گردشگری «دلنواز» در نهایت تصویری فراتر از یک گشت تاریخی به مخاطبان ارائه کرد؛ تصویری از تخت فولاد بهعنوان موزهای زنده که آثار و نام مشاهیر آن هنوز در معماری، خوشنویسی، نگارگری، میناکاری، قلمزنی و دیگر هنرهای ایرانی دیده میشود.این برنامه نشان داد میان تخت فولاد اصفهان و حرم امام رضا(ع) تنها فاصله جغرافیایی وجود ندارد؛ میان این دو مکان، رشتهای از علم، هنر، ارادت و معنویت کشیده شده است؛ رشتهای که از عالمان و معماران دوره صفوی آغاز میشود، با استادان خوشنویسی و تذهیب ادامه پیدا میکند و در آثار هنرمندان معاصری چون محمدتقی ذوفن، امیرهوشنگ جزیزاده، شکرالله صنیعزاده و محمود فرشچیان جلوهای تازه مییابد.«دلنواز» اینبار با روایت شهرزاد مرتضوی، فرصتی فراهم کرد تا مخاطبان نه فقط در میان آرامگاههای تخت فولاد قدم بزنند، بلکه ردپای هنر و اندیشه مردانی را دنبال کنند که بخشی از شکوه حرم رضوی را نیز رقم زدهاند؛ روایتی از اینکه گاهی برای دیدن اصفهان، باید رد هنر اصفهانی را تا مشهد دنبال کرد.#رویداد_دلنواز #تخت_فولاد #مشهد #مشاهیر #امام_رضا
21:10 - 23 مرداد 1405