نخل گردانی روایت ۳ قرن ارادت آیینی عاشورایی در قلب کویر
شهر تاریخی زواره در دل کویر مرکزی ایران، شاهد یکی از اصیلترین و کهنترین آیینهای عزاداری شیعیان در شب و روز عاشوراست؛ نخل گردانی، آیینی ۳۰۰ساله که هر ساله در حسینیههای زواره برگزار میشود و جلوهای باشکوه از عشق، ایمان و میراث معنوی مردم این دیار را به نمایش میگذارد.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، هنوز آفتاب کامل از روی بامهای کاهگلی پایین نرفته که صدای سنج و طبل، کوچههای باریک و پیچدرپیچ زواره را پر میکند؛ شهری که انگار محرم در آن فقط یک ماه نیست، یک زیستِ تاریخی است.اینجا، در دل کویر مرکزی ایران، عاشورا فقط روایت یک واقعه نیست؛ بازآفرینی سالانه یک حماسه است؛ حماسهای که بیش از سه قرن است با آیین «نخل گردانی» در حافظه جمعی مردم زواره زنده مانده است.در شهر تاریخی زواره، جایی میان بادگیرها، ساباطها و دیوارهای خشتی، محرم رنگ دیگری دارد. از فراز منارههای کهن مسجد پامنار زواره، بافت تاریخی شهر همچون دریایی از خاک و خاطره زیر نگاهت گسترده میشود؛ جایی که با آغاز ماه محرم، سیاهی بیرقها بر تن شهر مینشیند و ضربان زندگی با نام امام حسین(ع) تنظیم میشود.
زواره؛ شهری که یک ماه زودتر محرم را آغاز میکنددر زواره، محرم از همان شب اول شروع نمیشود. مردم این شهر، یک ماه پیش از آغاز دهه اول، خود را برای عزاداری آماده میکنند. مردان در حسینیهها جمع میشوند، نخلها غبارروبی میشوند، پارچههای نذری بر پیکر چوبی نخل بسته میشود و میدانهای قدیمی شهر رنگ عزا میگیرند.خیمه سبز حسینی زواره، جایی که حسینیه تاریخی کوچک شهر است، قلب تپنده این روزهاست. کابلهایی که از بامها عبور داده میشود، چادرهای عظیمی را بر فراز میدان نگه میدارند؛ سایهای برای هزاران عزاداری که قرار است زیر آن، روایت کربلا را زندگی کنند.
نخل؛ تابوتی نمادین برای پیکر بیسر سیدالشهدا(ع)آیین نخل گردانی، یکی از کهنترین سنتهای عاشورایی ایران است که ریشه آن به دوره صفویه بازمیگردد و در شهرهای کویری چون زواره، یزد، نائین و کاشان رواج دارد.نخل، سازهای عظیم از چوب است که نمادی از تشییع پیکر مطهر امام حسین(ع) به شمار میرود. این آیین در زواره بیش از ۳۰۰ سال قدمت دارد و در بهمن ۹۸ با شماره ۲۰۷۴ به ثبت میراث ناملموس ملی رسیده است.در عصر عاشورا، وقتی نماز ظهر به پایان میرسد و هیئتها آخرین سینهزنیها و زنجیرزنیها را انجام میدهند، نخل آرام از جایگاه خود جدا میشود؛ دهها مرد زیر تیرهای چوبی آن میروند و ناگهان با فریاد «یا حسین»، تاریخ بر دوش عزاداران بلند میشود.
۳ MB
حسینیههای زواره؛ معماری برای سوگواری تاریخهویت عاشورایی زواره، در دل حسینیههایش تنیده شده؛ بناهایی که خود، بخشی از تاریخ ایران هستند.حسینیه بزرگ زواره، یادگاری از عصر صفویه، حدود ۴۰۰ سال قدمت دارد. بنایی که ابتدا با گل و خشت ساخته شد و در دوره قاجار، طبقه دوم و غرفههای آجری به آن افزوده شد. نخل بزرگ شهر در همین حسینیه نگهداری میشود؛ نخلی که به گفته اهالی، حدود ۳۰۰ سال عمر دارد و در عصر عاشورا بر دوش خیل عظیمی از عزاداران حسینی حمل میشود تا نمادی از ارادت این دیار به اهلبیت(ع) باشد.در سوی دیگر، حسینیه کوچک زواره با معماری مشابه، در جوار مسجد جامع قرار گرفته؛ مکانی که شبهای تاسوعا، عاشورا و شام غریبان، میزبان مراسم نخل گردانی و عزاداری هیئتهاست. همچنین این اثر تاریخی در تاریخ دهم خردادماه سال ۱۳۸۲ به شماره ۹۰۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.حسینیه کوچک زواره با قدمتی بالغ بر ۴۰۰ سال، بهعنوان یک مکان مقدس و فرهنگی در این منطقه شناخته میشود. این حسینیه از دیرباز محلی برای برگزاری مراسم مذهبی و عزاداری بوده است. در گذشته، عصرها روضهخوانی و شبها تعزیهخوانی در این مکان انجام میشد که نشاندهنده اهمیت و جایگاه آن در فرهنگ عاشورایی مردم زواره است.اما در بیش از ۳۰ سال اخیر، با افزایش حضور جوانان و علاقهمندی آنها به مراسم مذهبی، روضهخوانی در دهه اول محرم به شکل ویژهای برگزار میشود. این مراسم با حضور خیل عظیم جوانان، به یک رویداد اجتماعی و فرهنگی تبدیل شده که نهتنها یادآور واقعه عاشورا است بلکه فرصتی برای اتحاد و همبستگی جوانان هم به شمار میآید.
۳ MB
محرم در زواره، هویت مردم را روایت میکندسید علی شاهمرادی، یکی از خادمان قدیمی حسینیه بزرگ زواره میگوید: از بچگی یادم هست که یک ماه مانده به محرم، همه چیز در شهر عوض میشد. پدرها نخل را آماده میکردند، مادرها پارچه نذری میآوردند، بچهها لباس سیاه میپوشیدند. اینجا محرم فقط عزاداری نیست؛ بخشی از هویت ماست.وی میگوید: وقتی مردم نخل بزرگ حسینیه را در عصر عاشورا بر دوش میکشند و دورتادور حسینیه میچرخانند، انگار همه شهر یکصدا فریاد میزنند یا حسین و برای مظلومیت و غریبی امام حسین(ع) اشک میریزند. زواره یکی از مهمترین کانونهای حفظ آیینهای اصیل عاشورایی در ایران است. آنچه این شهر را متمایز میکند، پیوند عمیق میان معماری، آیین و حافظه تاریخی مردم است. در زواره، عاشورا فقط روایت نمیشود؛ بازتولید میشود. استمرار این آیینها، نوعی مقاومت فرهنگی در برابر فراموشی تاریخی است.
۴ MB
وقتی شب عاشورا در کویر بیدار میماندشبهای محرم در زواره، شبهای بیداریاند؛ صدای روضه، تعزیه و نوحه تا نیمههای شب در حسینیهها جریان دارد. کودکان کنار پدرانشان سینه میزنند، پیرمردها با اشکهای آرام گوشهای نشستهاند و جوانها ستون اصلی مراسم هستند.اینجا، در شهری کوچک میان کویر، عاشورا نه فقط در کتابها که در نفس مردم هنوز زنده است و شاید راز ماندگاری عزاداری ایام محرم در زواره همین باشد؛ شهری که هر سال، در شب عاشورا، تاریخ را دوباره بر دوش میگیرد.#ملت_امام_حسین #محرم #محرم۱۴۴۸ #مکتب_عاشورا #خیمهسبزحسینی #نخلسنتیزواره
19:28 - 3 تیر 1405
