ذیالحجه و محرم؛ دو جلوه از یک حقیقت قدسی
در فرهنگ عامه، گاه به دلیل پیوند عمیق عواطف با سوگواری سیدالشهدا (ع)، ماه محرم چنان برجسته میشود که گویی سایر ایامالله در سایه قرار میگیرند. اما با مداقه در آیات و روایات، درمییابیم که ماه ذیالحجه نه تنها از منظر تقوا و تقرب «کمتر» از محرم نیست، بلکه از جهاتی، بستر و زیربنای معرفتیِ وقایع محرم محسوب میشود.
۲ MB
۱. سوگند الهی و فضیلت دهگانه (مبنای قرآنی)خداوند در سوره مبارکه فجر میفرماید: «وَالْفَجْرِ * وَلَیَالٍ عَشْرٍ» (سوگند به سپیده دم و سوگند به شبهای دهگانه). مفسران بزرگی همچون ابنعباس و بسیاری از مفسران شیعه و سنی، مصداق بارز این «لیالِ عشر» را دهه اول ذیالحجه میدانند. این سوگند الهی، نشاندهنده ظرفیت زمانی ویژهای است که در ماه محرم (به جز روز عاشورا) با این صراحت در قرآن مورد تأکید قرار نگرفته است.۲. ذیالحجه؛ قلهی بندگی در کلام نبویپیامبر اکرم (ص) در روایتی متقن میفرمایند: «ما مِن أیّامٍ العَمَلُ الصّالِحُ فِیها أحَبُّ إلی اللّه ِ عزّوجلّ مِن أیّامِ العَشرِ» (هیچ ایامی نزد خداوند محبوبتر از دهه اول ذیالحجه برای عبادت و عمل صالح نیست). این تعبیر «احبّ» (محبوبترین)، نشان میدهد که از منظر سلوک الیالله، این دهه فرصتی بیبدیل است که حتی با ایام جهاد نیز مقایسه شده است.۳. پیوند توحید و ولایت (غدیر و عرفه)اگر محرم ماه «استمرار ولایت» با خون است، ذیالحجه ماه «تثبیت ولایت» با نص است. عید غدیر خم در این ماه واقع شده که طبق آیه «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ»، کمال دین و تمامیت نعمت در این ماه رقم خورده است. همچنین دعای عرفه امام حسین (ع) که عالیترین منشور توحیدی است، در قلب این ماه جای دارد. نمیتوان محرم را بزرگ داشت اما به ظرف زمانی که در آن «دین کامل شد» (ذیالحجه)، نگاهی همتراز نداشت.
۴. از قربانی ابراهیم (ع) تا قربانی حسین (ع)تحلیل تاریخی-معرفتی نشان میدهد که ذیالحجه و محرم دو روی یک سکهاند. در ذیالحجه، حضرت ابراهیم (ع) با گذشتن از ذبح اسماعیل، آیین فداکاری را بنا نهاد و در محرم، امام حسین (ع) آن را به کمال رساند. در واقع، وقایع ذیالحجه (حج و قربانی)، تمرینی برای بلا و ابتلای عظیم محرم بود. هر دو ماه در زمره «اشهر حُرُم» (ماههای حرام) هستند که هتک حرمت در آنها گناهی مضاعف دارد. ۵. ذیالحجه؛ ماه مناسبتهای قدسیتراکم وقایع در ذیالحجه حیرت انگیز است:ازدواج حضرت علی و حضرت فاطمه ، شهادت امام جواد و امام باقر و ولادت امام هادی و امام کاظم علیهم السلام است که ظرفیت مهم تبلیغی و تبیینی است.روز عرفه: روز شناخت و بخشش گناهان که همتراز شب قدر شمرده شده است.عید قربان: جلوه تسلیم محض در برابر حق.عید غدیر: بزرگترین عید آل محمد (ص).روز مباهله: سند حقانیت و فضیلت پنجتن آلعبا.اگر محرم ماه «شور و شعور حسینی» است، ذیالحجه ماه «معرفت و توحید ابراهیمی-علوی» است. همانطور که امام حسین (ع) حج خود را در ذیالحجه نیمهتمام یا نیت حج نکرد تا به سوی کربلا برود، نشان داد که حقیقت این دو زمان به هم گره خورده است. لذا، ذیالحجه از حیث قداست، تقرب و جایگاه در هندسه ادیان الهی، نه تنها کمتر از محرم نیست، بلکه به مثابه دروازه ورود به محرم و ماهِ تکاملِ عهدِ بندگی است.
وظیفهی امروز ما در این است که اجازه ندهیم غبارِ عادت، بر آیینهی مناسبت های ذی الحجه و غدیر بنشیند. ما باید در همان جلساتِ هماهنگیِ محرم، پیوند عمیقِ «ولایت» و «شهادت» را تبیین کنیم. پیش از آنکه برای «مظلومیت محرم» اشک بریزیم، باید برای «حقانیت غدیر» روشنگری کنیم؛ چرا که هیچ محرمی بدون غدیر، به مقصدِ بصیرت نخواهد رسید.لذا بیتوجهی به عظمت ذیالحجه، محروم شدن از ریشههایی است که درخت محرم را آبیاری کرده است.غدیر؛ میوه ی ولایت، محرم؛ زیر بنای حماسه است و پیش از «علمبندان»، باید «عهدبندان» کرد.#ذی_الحجه#دهه_اول_ذی_الحجه#از_ذی_الحجه_تا_محرم#لیال_عشر#قله_بندگی#رضا_معممی_مقدم#سنت_حسنه_وقف
12:37 - 1 خرداد 1405
