به گزارش خبرگزاری فارس از بیرجند، استان خراسان جنوبی به مرکزیت شهر بیرجند با مساحتی بالغ بر 95 هزار و 388 کیلومتر مربع و با آب و هوای متنوع در شرق کشور واقع شده است.
این استان از شمال به خراسان رضوی و از شرق به طول 330 کیلومتر دارای مرز مشترک با کشور افغانستان بوده و از غرب به استان یزد و از جنوب به استانهای کرمان و سیستان و بلوچستان محدود میشود.
خراسان جنوبی بر اساس تقسیمات کشوری، در سال 83 با مصوبه هیئت دولت و مجلس شورای اسلامی با حضور چهار شهرستان منتزع از خراسان بزرگ تشکیل شد و در حال حاضر این استان دارای 11 شهرستان به نامهای بیرجند، قاینات، فردوس، نهبندان، بشرویه، سرایان، سربیشه، درمیان، زیرکوه، طبس و خوسف است.
سرزمین خراسان جنوبی در طول تاریخ هزاران ساله خود بستر افتخارات فراوانی بوده که آن هم به علت قابلیتهای بینظیر این خطه است.
این استان با طبیعتی گرم و نعمتهای فراوان و خاص خود و با مردمی مهربان و صمیمی همراه با عطر جانبخش گلهای زعفران در شرقیترین نقطه کشور قرار گرفته است.
خاک گرم این دیار بستری مناسب برای شکوفایی این گل زیباست و دامن پر مهرش همچون مادری مهربان پرورش دهنده علما، فضلا و عرفای بسیار گرانمایه است.
خراسان جنوبی از پیشینه تاریخی بلندی برخوردار است بطوریکه بیش از 640 اثر تاریخی آن تاکنون در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است، همچنین یکی از آثار ثبت شده در فهرست میراث جهانی در شهر بیرجند قرار دارد که این خود گواهی بر فرهنگ متمدن این منطقه است.
این استان علاوه بر جاذبههای تاریخی از جاذبههای طبیعی فراوانی نیز برخوردار است به گونهای که روستاها و مناطق نمونه گردشگری استان شامل منطقه نمونه گردشگری بند دره بیرجند، منطقه نمونه گردشگری باغستان- آبگرم فردوس، منطقه نمونه گردشگری شهر تون فردوس، منطقه نمونه گردشگری مصعبی کریمو در سرایان، منطقه نمونه گردشگری بوذرجمهر قاینی، روستای هدف گردشگری افین قاین، روستای هدف گردشگری ماخونیک سربیشه، روستای هدف گردشگری چنشت، روستای هدف گردشگری فورگ درمیان، روستای هدف گردشگری خور، مجتمع آبدرمانی آبگرم لوت، مجتمع آبدرمانی آبترش سربیشه، مجتمع آبدرمانی آبگرم فردوس، مناطق گردشگری کویرنوردی دهسلم نهبندان، همت آباد قاین، بشرویه و سرایان و غیره نمونههایی از این مناطق دیدنی و گردشگری این استان و آماده خدمترسانی به مسافران نوروزی است.
شهر خضری دروازه خراسان جنوبی
در زیر جاذبههای گردشگری را گذرا مرور میکنیم:
شهر خضری قاین که در فاصله 55 کیلومتری قاین قرار دارد به عنوان دروازه استان از سمت شمال و خراسان رضوی دارای جاذبههای متعددی از قبیل مسجد جامع خضری، پارک جنگلی، مزار امامزاده و روستای کارشک، پل سنگی و.. است.
این شهر به دلیل آب و هوای معتدل و نسبتاً سرد در قیاس با سایر نقاط استان از شرایط مطلوبی برای پذیرایی از مسافران برخوردار است.
قاین یکی از شهرهای تاریخی شرق کشور محسوب میشود که به دلیل برخورداری از موقعیت ویژه از نظر تاریخی، طبیعی و کشاورزی شهره عام و خاص شده است.
شهرستان زیرکوه، از غرب به شهرستان قاینات و از شرق به طول حدود 116 کیلومتر با کشور افغانستان هم مرز است.
شهر حاجی آباد در فاصله 85 کیلومتری شرق قاین، مرکز شهرستان قاینات و 185 کیلومتری بیرجند مرکز خراسان جنوبی واقع شده است.
مسجد جامع افین، بند تاریخی تجنود، غار پهلوان و منطقه کویرنوردی همت آباد از مهمترین جاذبههای این شهر محسوب میشود.
پس از قاین در فاصله 100 کیلومتری که به سمت جنوب استان حرکت کنیم به شهر بیرجند مرکز استان خراسان جنوبی میرسیم.
بیرجند شهری در حاشیه کویر بوده که حدود 200 هزار نفر جمعیت دارد. این شهر با برخورداری از جاذبههایی نظیر ارگ کلاه فرنگی، قلعه بیرجند، عمارتهای شوکتآباد و باغ رحیمآباد و اکبریه و باغهای تاریخی، خانه فرهنگ، مسجد جامع چهار درخت، ارگ بهارستان و مناطق گردشگری بند دره، بند امیرشاه و آبشار چهارده در ارتفاعات باقران، موزههای مردمشناسی و باستانشناسی و موزه میراث پهلوانی و موزه مشاهیر و.. از موقعیتهای ممتازی از حیث جاذبه برخوردار است.
بیرجند روزگاری مرکز حکمرانی خاندان خزیمه علم بوده و به دلیل شرایط سیاسی و اجتماعی از گذشتههای دور مرکز علم و فرهنگ در شرق کشور محسوب میشده است.
وجود مدرسه شوکتیه خود گواه این موضوع است. این مدرسه بنا بر اسناد و مدارک مستدل تاریخی در سال 1312 ه. ق ساخته شده است. شهر بیرجند به دلیل قرارگرفتن در دامنه ارتفاعات باقران و تأثیرپذیری از آنها از نظر موقعیت آب و هوایی شرایط مساعدی نسبت به مناطق اطراف دارد.
خوسف کهنترین شهر خراسان جنوبی
شهر خوسف در 36 کیلومتری غرب بیرجند و در حاشیه کویر بوده و یکی از کهنترین و قدیمیترین شهرهای خراسان جنوبی بوده و روستای تاریخی خور، مسجد جامع خوسف، مقبره ابن حسام خوسفی، مجتمع آبدرمانی آبگرم لوت با خواص طبی و درمانی اعجاب انگیز و سنگنگاره کال جنگال و لاخ مزار از جمله جاذبههای این شهرستان محسوب میشود.
پس از عبور از شهر بیرجند و حرکت به سمت جنوب حد فاصل شهر بیرجند و سربیشه در کیلومتر 30 جاده فرعی مناطق گردشگری مزار کاهی و روستای هدف گردشگری چنشت قرار دارند که در طول سال پذیرای خیل عظیم مسافران داخلی و خارجی است.
مزار کاهی به دلیل قرار گرفتن مرقد بیبی زینب خاتون خواهر امام رضا(ع) و همچنین قرار گرفتن در درهای سرسبز و خوش آب و هوا از نقاط گردشگری این استان محسوب میشود.
در نزدیکی مزار کاهی روستای هدف گردشگری زیبای چنشت قرار دارد که به دلیل محصور شدن در ارتفاعات و وجود دو غار بزرگ و مزار سید حامد علوی و با مردمی با فرهنگ خاص از دیگر مناطق گردشگری شهرستان سربیشه به شمار میآید.
سربیشه در 65 کیلومتری محور بیرجند – زاهدان قرار دارد. این شهرستان دارای چندین اثر تاریخی و فرهنگی است.
روستای شگفتانگیز ماخونیک در 78 کیلومتری شرق شهرستان از جمله جاذبههای بینظیر شهرستان و استان است و یکی از هفت روستای شگفتانگیز ایران نیز به حساب میآید.
از جمله ویژگیهای فرهنگی آن میتوان به بافت معماری روستا، درهای کوتاه منازل، پوشاک، غذاهای سنتی و همچنین به رسوم آنها در مجالس عروسی و عید قربان اشاره کرد.
علاوه بر آن مجتمع آب درمانی آبترش از توابع این شهرستان از دیگر جاذبههای شهرستان است. این چشمه دارای آبی سرد است که خواص آن در درمان بیماریهای پوستی، اعصاب و روان و گرفتگی عضلات مناسب است.
مود یکی از توابع سربیشه است و این منطقهمرکزی مهم برای قالی بافی از ارزشمندترین انواع قالی در جهان محسوب میشود و مرغوبیت آن در جهان شهره است.
نهبندان به عنوان دروازه جنوبی از سمت شمال و دروازه ورودی از سمت جنوب از دیگر شهرستانهای خراسان جنوبی است.
تپههای مارنی نهبندان پدیده طبیعی بینظیر خراسان جنوبی
نهبندان که در قلب کویر واقع شده از مناطق محروم استان و حتی کشور محسوب میشود و دارای آثار و بناهایی تاریخی ارزشمند است که از جمله میتوان به آسبادهای نهبندان و خوانشرف، قلعه شاهدژ، قلعه نهبندان، مسجد عاشوراخانه، مسجد میغان و جاذبههای طبیعی نظیر تپههای مارنی یا کوههای مینیاتوری که در شش کیلومتری حاشیه محور نهبندان به کرمان قرار دارد و از پدیدهای منحصر به فرد و بینظیر طبیعی استان به شمار میرود.
همچنین وجود جاذبههای تاریخی، طبیعی و فرهنگی از یکی از جاذبه منحصر به فرد زیست محیطی استان بوده که در اوایل بهار مورد توجه گردشگران زیادی قرار دارد.
در 100 کیلومتری جنوب غربی این شهرستان روستای دهسلم در حاشیه کویر لوت قرار دارد که در بخش اکوتوریسم کویر و کویرنوردی با دارای بودن مرتفعترین، وسیعترین و زیباترین تپههای ماسهای کشور مورد توجه بسیاری ازکویرنوردان داخلی و خارجی قرار گرفته است.
خراسان جنوبی از طرف غرب دروازه اتصال به نقاط مرکزی و جنوبی کشور محسوب میشود.
شهرستان بشرویه به عنوان نقطه ارتباطی استانهای خراسان جنوبی با استان یزد دارای موقعیت ویژهای از نظر جغرافیایی است این شهر یکی از شهرهای تاریخی استان محسوب میشود.
وجود بافت تاریخی و ارزشمند شهر بشرویه، قلعه دختر بشرویه و همچنین مناطق گردشگری امامزاده، مناطق گردشگری کویرنوردی.. از جمله جاذبههای بشرویه محسوب میشود.
شهرستان فردوس به عنوان نقطه ارتباطی استانهای خراسان رضوی- جنوبی و استان یزد از دیگر شهرستانهای استان است که در سال 1386 به استان ملحق شده است.
این شهرستان نیز به دلیل قرار گرفتن در محل تلاقی به استانهای مذکور از موقعیت ویژه اقتصادی و اجتماعی برخوردار است.
جاذبههای کمنظیر از جمله مناطق نمونه گردشگری باغستان، آبگرم معدنی فردوس، شهر تاریخی تون، روستای بیدسکان، مسجد جامع فردوس، مدرسه علمیه علیا و… از مهمترین جاذبههای گردشگری این منطقه است که همه ساله خیل عظیم مسافران داخلی و خارجی را پذیرایی میکند.
آبگرم معدنی فردوس از جاذبههای شاخص استان محسوب میشود که بیشترین حجم مسافر را در شهرستان دارا است.
آبگرم معدنی فردوس در فاصله حدود 20 کیلومتری شمال شرقی شهر واقع شده است. این آبگرم طبیعی با خواص طبی و درمانی اعجاب انگیز سالانه پذیرای خیل عظیمی از گردشگران داخلی و خارجی است.
استفاده از این آبگرم معدنی در درمان بسیاری از بیماریهای پوستی و مفصلی موثر و توسط پزشکان توصیه شده است.
همچنین روستای ییلاقی باغستان علیا در 15 کیلومتری شرق فردوس واقع شده و با داشتن مناظر بدیع و بکر طبیعی، قنات تاریخی و شگفتانگیز، درختان فراوان و سر به فلک کشیده چنار و باغستانهای پهناور انار از جمله مناطق ییلاقی و گردشگری این شهرستان محسوب میشود که در فصول گرم سال اطراقگاه مطلوبی برای مسافران و گردشگران است.
قلعه فورگ در بین قلاع تاریخی، نه تنها یکی از زیباترین قلاع استان به شمار میرود، بلکه در نوع خود از لحاظ جایگاه قرارگیری و ساختار معماری یکی از منحصربهفردترین قلاع ایران است.
این قلعه در روستایی به همین نام و در فاصله 90 کیلومتری بیرجند قرار دارد. قلعه عظیم فورگ به لحاظ استقرار مکانی در شهرستان درمیان و بر روی کوهی شیبدار واقع شده است و با توجه به اینکه قلعهای نظامی و جنگی بوده چشم انداز وسیعی را در اطراف تپه و کوه تحت الشعاع قرار میدهد.
آرامگاه سلطان ابراهیم رضا، آسبادهای طبس مسینا، قلعه کل حسن صباح، مسجد هندوالان، قلعه دختر نوغاب و …از بناهای شاخص شهرستان درمیان محسوب میشود.
شهرستان سرایان نیز در شمال غربی استان واقع شده است. آنچه از بررسیهای باستانشناسی به دست آمده حاکی از آن است که سابقه تاریخی سرایان به دوران قبل از اسلام باز میگردد.
منطقه گردشگری کویرنوردی سرایان بهشت منجمان ایران
محوطه تاریخی کلهکوب آیسک و سد زو از یادگارهای باقی مانده از این دوران است و مسجد جامع، آب انبار و کاروانسرای سرایان، مقبره تورانشاه، مسجد جامع سه قلعه، برج حصار سه قلعه از بناهای شاخص این منطقه بوده و منطقه گردشگری کویرنوردی سرایان که به بهشت منجمان ایران نیز شهرت دارد در این شهرستان قرار دارد.
در پایان مسافران این منطقه حجم عظیمی از سوغات، هدایا و تحفهها را میبینند که هر کدام به نحوی باکیفیت مثالزدنی خود ارمغانی از این دیار است و برخی از این سوغات و ارمغانها را میتوان زعفران، زرشک، عناب، آلو بخارا، کشک سیاه، کشک زیرهای، برگ هلو و.. نام برد.
علاوه بر تمامی موارد ذکر شده قالی نیز از دیگر سوغات پر آوازه این دیار است.
فرهنگ عامه مردم خراسان جنوبی
براساس اسناد کهن این منطقه زیستگاه یکی از اقوام آریایی نژاد به نام ساگارت بوده است و به دلیل وضعیت آب و هوایی و اقلیمی خاص خود چندان مورد توجه و تاخت و تاز افراد بیگانه قرار نگرفته است و زبان و نژاد مردم این خطه کمتر دچار آمیختگی و اختلاط شده است.
بنابراین از آنجا که قومیت غالب منطقه فـارس است زبان رسمی و اصلی مردم استان، فارسی است. این زبان در هر نقطه شهری و روستایی با لهجه خاص و منسوب به همان محل بیان میشود مثل لهجه بیرجندی، لهجه قاینی، لهجه سرایانی، لهجه نهبنـدانی و.. که البته این لهجهها با تفاوتهایی در واژهها، جملهبنـدیها و تاکیـد بر روی هجاها همراه است.
همچنین غالب اقوام عرب ساکن در منطقه نیز هنوز به زبان خود سخن میگویند. از جمله خصوصیات فرهنگی استان میتوان به مراسم جشن کاکل و شکرگزاری در امر کشاورزی، جشن قوچگذاری و کوچ در امر دامداری، جشن عید نوروز و سفره بستن و دیـد و بازدیـد، به ویژه مراسـم بـرات و مراسم ماه محرم از قبیل نخل برداری، تعزیهخوانی، علم بندان وعلم گردانی، بیل زنی، مشعل گردانی، هفت منبر، سنگ زنی، کفچلزی و همچنین مراسم عروسی چنشت اشاره کرد.
از بازیهای متداول که در این منطقه طرفداران خاص خود را دارد و مورد توجه قرار میگیرند میتوان گلهبازی، تشله(تیله)بازی، بجول بازی، چوب بازی، هفت سنگ، کوتش خرابه و.. را نام برد.
غذاهای محلی استان که اغلب از مواد در دسترس و متناسب با شرایط آب و هوایی تهیه میشوند عبارتند از اشکنه عدس، اشکنه آلو، اشکنه گوجه فرنگی، کشک زرد و خورشت قوارمه، گوشت داغ(قورمه)، قروت، بنه، سابـری، خرما برشتـه، آش رشتـه، آش جـوش پـره، تـوگی و انـواع شیریـنی است.
همچنین نانهایی مانند نان دو آتشه، نان سمنو، نان قلفی، روغن جوش، پتیر، نان کلمبه، نان گاورس، نان جو، نان جوش، سرپیازی، کنجدی و.. از جمله نانهای محلی این استان محسوب میشود.
موسیقی سنتی در خراسان جنوبی از سابقه طولانی برخوردار است. ویژگی موسیقی محلی در حرکات ریتمیک و نمایشی است و چوب بازی یکی از هنرهای وابسته به رقص است که ویژگی خاص خود را دارد.
خراسان جنوبی دارای زیباترین و لطیفترین ترانهها، آوازها و حماسیترین رقصها و آهنگهای سازی آوازی است که کم نظیر است.
انتهای پیام/6917/ذ40/پو3002