روایت رهبر ارکستر ملی از خوانندگان: برایشان «نمیصرفد!»
همایون رحیمیان، رهبر ارکستر ملی ایران، در گفتوگویی تفصیلی از دغدغههای هنری، چالشهای مالی و چشمانداز موسیقی ملی سخن میگوید.
خبرگزاری فارس_ گروه موسیقی: ارکستر ملی ایران از مجموعههای تحت پوشش بنیاد فرهنگی هنری رودکی یکی از مهمترین و معتبرترین ارکسترهای کشور است که در سال ۱۳۴۳ تأسیس شد. این ارکستر به عنوان نمایندهای از موسیقی کلاسیک و سنتی ایرانی، نقش بسزایی در ترویج و حفظ فرهنگ موسیقی ایرانی دارد. در وهلهای این ارکستر دارای حواشی و تغییراتی شد که از سال 1401 تا به کنون به سمت ثبات نسبی حرکت کرده است.ارکستر ملی ایران در جدیدترین اجرای خود شامگاه یکشبنه 18 خرداد کنسرت «مانده با نگاهی» با یادی از همایون خرم را به روی صحنه تالار وحدت خواهد برد. به این بهانه با همایون رحیمیان، رهبر ارکستر ملی ایران به گفتوگو پرداختیم.علی رحیمیان، با نام هنری همایون رحیمیان، در تاریخ ۱ تیر ۱۳۳۳ در تهران به دنیا آمد. پدرش عاشق هنر و موسیقی بود و در وزارت فرهنگ و هنر کارمندی داشت. او با هنرمندانی همچون «ابولحسن صبا» همکاری و آشنایی داشت. همایون رحیمیان از سن ۱۰ سالگی به فراگیری موسیقی پرداخت.در تاریخ ۲۸ بهمن ۱۴۰۱، چهرههای شناخته شدهای که به دلیل همراهی با اعتراضات ۱۴۰۱ ایران، همکاری با ارکسترهای دولتی و جشنواره موسیقی فجر را تحریم کرده بودند، همایون رحیمیان رهبری ارکستر ملی ایران را در نخستین روز سی و هشتمین جشنواره موسیقی فجر در تالار وحدت و در حضور وزیر ارشاد و وزیر امور خارجه به عهده گرفت.
فارس: ارکستر ملی کنسرتی با عنوان «مانده با نگاهی» را میخواهد برای بزرگداشت همایون خرم روی صحنه ببرد. این عنوان شاعرانه از کجا نشأت گرفت و چه ارتباطی با آثار استاد همایون خرم دارد؟رحیمیان: نام این کنسرت، همانطور که اشاره کردید، یک نگاه شاعرانه دارد. این نام از دل لحظهای یا حسی مشترک با آثار استاد خرم برآمده است. در واقع، انتخاب نام برنامهها همواره با تبادل نظر صورت میگیرد و معمولاً از دل اشعار انتخاب میشود. در مورد «مانده با نگاهی» هم همین اتفاق افتاد و من شخصاً با این نام موافق بودم.هدف اصلی ما از اجرای این برنامه، و در واقع هدف شخصی من نیز، این است که تا زمانی که توانایی داریم، از آثار ماندگار و آهنگسازیهای ارزشمند گذشته قدردانی کنیم و یاد آنها را زنده نگه داریم. ارکستر ملی در حال حاضر تمام فعالیت خود را بر همین موضوع متمرکز کرده است.
فارس: چه قطعاتی در این کنسرت اجرا میشود و چه ویژگیهایی دارند؟رحیمیان: در این برنامه، قطعاتی از آقای همایون خرم اجرا میشود که برای بسیاری از مردم خاطرهانگیز هستند. این قطعات قبلاً نیز با حضور خوانندگان برجسته اجرا شده بودند و در این اجرا نیز محمد عبدالحسینی که صمیمانه با ما همکاری میکند، این آثار را بازخوانی کردند.همانطور که میدانید، تمامی آثار آقای خرم واقعاً درجه یک و باکیفیت هستند و برای همه ما خاطره دارند. ما تعدادی از کارهای شناختهشده ایشان را انتخاب کردیم. البته، در این نوبت بیشتر قطعات با کلام را انتخاب کردیم.فارس: موسیقی همایون خرم چه تصویری یا حسی را در ذهن شما تداعی میکند؟ به نظر شما، چرا آثار ایشان تا این حد ماندگار شدهاند؟رحیمیان: میدانید که در گذشته، آهنگساز، شاعر و خواننده با یکدیگر تعامل و تبادل نظر داشتند. نظراتشان را با هم در میان میگذاشتند و همین همفکری باعث ماندگاری آن آثار میشد. آثار نوستالژیک ما، از جمله آثار استاد خرم، سرشار از موسیقی غنی ایرانی هستند و این موندگاری نیز ناشی از همین همفکری و نظر دادنهای شاعر، آهنگساز و خواننده در خلق اثر است. آنها واقعاً با عشق و زحمت برای این آثار وقت گذاشتند.
همانطور که همه میدانید، این کارها سالهای سال است که زمزمه میشوند. متأسفانه، آثاری که امروزه ساخته میشوند، زمان و حرکت لازم برای ماندگاری را ندارند و به همین دلیل به سرعت از بین میروند. ما تلاش میکنیم تا جایی که ممکن است، موسیقی خودمان را تقویت کنیم. با آهنگسازان خوب صحبت کردهایم و جوانان را جذب میکنیم تا با راهنمایی، با موسیقی اصیل ارتباط برقرار کنند. البته، سلیقه جوانان امروز تا حدودی تغییر کرده است و ما باید تلاش کنیم تا با تلفیق مناسب، قطعاتی با اصالت را به آنها ارائه دهیم. تنظیمات قطعات بازنگری شدهاند تا ضمن حفظ ملودی اصلی، حال و هوای امروزیتری پیدا کنند.فارس: موسیقی همایون خرم چه تصویری یا حسی را در ذهن شما تداعی میکند؟ به نظر شما، چرا آثار ایشان تا این حد ماندگار شدهاند؟رحیمیان: میدانید که در گذشته، آهنگساز، شاعر و خواننده با یکدیگر تعامل و تبادل نظر داشتند. نظراتشان را با هم در میان میگذاشتند و همین همفکری باعث ماندگاری آن آثار میشد. آثار نوستالژیک ما، از جمله آثار استاد خرم، سرشار از موسیقی غنی ایرانی هستند و این موندگاری نیز ناشی از همین همفکری و نظر دادنهای شاعر، آهنگساز و خواننده در خلق اثر است. آنها واقعاً با عشق و زحمت برای این آثار وقت گذاشتند.
همانطور که همه میدانید، این کارها سالهای سال است که زمزمه میشوند. متأسفانه، آثاری که امروزه ساخته میشوند، زمان و حرکت لازم برای ماندگاری را ندارند و به همین دلیل به سرعت از بین میروند. ما تلاش میکنیم تا جایی که ممکن است، موسیقی خودمان را تقویت کنیم. با آهنگسازان خوب صحبت کردهایم و جوانان را جذب میکنیم تا با راهنمایی، با موسیقی اصیل ارتباط برقرار کنند. البته، سلیقه جوانان امروز تا حدودی تغییر کرده است و ما باید تلاش کنیم تا با تلفیق مناسب، قطعاتی با اصالت را به آنها ارائه دهیم. تنظیمات قطعات بازنگری شدهاند تا ضمن حفظ ملودی اصلی، حال و هوای امروزیتری پیدا کنند.فارس: وضعیت فعلی ارکستر ملی را چگونه ارزیابی میکنید؟رحیمیان: ارکستر ملی الحمدلله در وضعیت خوبی قرار دارد. اما ما با یک چالش مهم روبرو هستیم و آن وضعیت معیشتی نوازندگان است. متأسفانه، درآمد آنها به اندازهای نیست که بتوانند به طور کامل بر ارکستر ملی متمرکز شوند. به همین دلیل، آنها مجبور میشوند در گروههای مختلف و با خوانندگان متفاوت همکاری کنند تا بتوانند امرار معاش کنند.این موضوع گاهی اوقات به کار ما لطمه میزند. مثلاً ممکن است در یک اجرا متوجه شویم که چند نفر از نوازندگان حضور ندارند، زیرا در حال همکاری با گروه دیگری هستند. البته، ارکستر ملی، ارکستر خوبی است و بهتر است که نوازندگان تمرکز اصلی خود را بر روی آن بگذارند، اما شرایط اقتصادی آنها را مجبور به این کار میکند. این یک مسئله شخصی است و هر کسی ترجیحات خود را دارد. اما این پراکندگی، به کیفیت کلی کار ما آسیب میزند.
فارس: مهمترین چالش پیش روی ارکستر ملی در حال حاضر چیست؟رحیمیان: مهمترین چالش ما در حال حاضر، بحث رپرتوار، یعنی انتخاب قطعات مناسب برای هر اجرا و همچنین همکاری با خوانندگان است. تعداد خوانندگانی که در حال حاضر با ما همکاری میکنند، محدود است. بسیاری از خوانندگانی که فعالیت حرفهای خود را از ارکستر ملی آغاز کردهاند، متأسفانه دیگر با ما همکاری نمیکنند. دلیل اصلی این موضوع نیز مسائل مالی است. وقتی یک خواننده به صورت مستقل اجرا میگذارد، درآمد بسیار بیشتری نسبت به همکاری با ارکستر ملی دارد.به عنوان مثال، ما در سالن رودکی نهایتاً میتوانیم ۶۰۰ تا ۷۰۰ بلیت بفروشیم، در حالی که خوانندگان دستمزدهایی را از ما میخواهند که توان پرداخت آن را نداریم. این افراد که با ارکستر ملی شناخته شدند، اکنون دیگر تمایلی به همکاری با ما ندارند، زیرا از نظر مالی برایشان صرفه ندارد. متأسفانه، این مسائل مادی ضربه بزرگی به کار ما میزند، اما چارهای نیست و همه شاهد شرایط سخت اقتصادی هستند.به نظر من، کسانی که دم از مردمی بودن میزنند، باید کمی هم به سمت حمایت از هنر نگاهی داشته باشند. ببینید، همه خوانندگان مجوز فعالیت خود را از نهادهای دولتی دریافت میکنند، اما وقتی به آنها پیشنهاد همکاری با ارکستر ملی را میدهیم، تمایلی نشان نمیدهند.
فارس: وضعیت کلی موسیقی کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟رحیمیان: هر چیزی که به سمت مادیگرایی برود، و زمانی که هنر تبدیل به تجارت شود، دیگر نمیتوانید از آن به عنوان هنر و فرهنگ ناب دفاع کنید. متأسفانه، این مسائل دست به دست هم دادهاند و حتی در بخشهای دولتی نیز شاهد آن هستیم.شما نگاه کنید، الان رادیو و تلویزیون بخش اعظم کارشان پخش موسیقی پاپ است. من مخالف موسیقی پاپ نیستم، اما متأسفانه جوانان ما فقط به همین نوع موسیقی گوش میدهند و به سمت شعرهای ضعیف کشیده میشوند. دلیل این موضوع برای ما هم مشخص نیست و حتی مدیران رده بالا هم دلیل قانعکنندهای برای آن ندارند.یکی از مشکلات این است که بسیاری از جوانان ما شناخت کافی از موسیقی اصیل ایرانی ندارند. حتی ممکن است ندانند تنبک یا ویولن چیست. اینها باید دیده شوند که متاسفانه حتی در تلویزیون اجازه پخش ساز وجود ندارد. البته، ما خیلی در این مسائل دخالت نمیکنیم تا برچسب دیگری به ما نزنند. به هر حال، این مشکلات وجود دارد، اما برخی از آنها قابل حل نیستند.اما در بخشی که ما میتوانیم هماهنگ کنیم، مثلاً در تلویزیون، باید موسیقی پاپ حد خود را داشته باشد، موسیقی سنتی بخش خود را و موسیقی ملی سهم خود را از این فضا داشته باشد. این تنوع باعث میشود ذهن و گوش مخاطب یکنواخت نماند. اما وقتی از صبح تا شب فقط موسیقی پاپ با اشعار ضعیف پخش شود، وضعیت همین میشود که میبینیم. من خودم زمانی که در تلویزیون بودم، از کسانی بودم که در واقع شروع موسیقی پاپ را در آن زمان پیگیری میکردیم، اما موسیقی پاپ آن زمان با الان خیلی فرق کرده است.
شما الان خوانندگانی را میبینید که معلوم نیست از کجا آمدهاند، نه صدای خوبی دارند و تمام صدای آنها در استودیو با دستگاه درست میشود، اما متأسفانه کنسرت میگذارند و عکس و پوسترهایشان چاپ میشود. بله، بخشی از این مشکل مربوط به همین مراکزی است که به این افراد مجوز میدهند. دادن مجوزهای بیرویه به نظر من درست نیست، زیرا ذهنیت نوجوانان ما را خراب میکند. من خودم به کنسرت نمیروم، اما گاهی در فضای مجازی میبینم و واقعاً متأسف میشوم وقتی برخی از این خوانندگان را نگاه میکنم.البته، در مجموع اتفاق خاصی نیفتاده و همه در حال تلاش هستند، اما بالاخره سختیهایی وجود دارد. مدیریت هم نهایت تلاش خود را میکند، اما مشکلات زیادی برای تبلیغات ما وجود دارد. خود اعضای ارکستر در اینستاگرام تبلیغ میکنند، در صورتی که باید به شکل حرفهایتری انجام شود. شما دیدهاید که برای سایر خوانندگان در خیابانها تبلیغات میکنند، اما چه کسی برای ما این کار را انجام میدهد؟ این یک ایراد است و نمیدانم بخش مالی آن چگونه است. امیدوارم این مسائل حل شود.فارس: شنیدهایم که اجرای ارکسترهای ملی و سمفونیک به صورت پروژهای انجام میشود. در این باره توضیح میدهید؟رحیمیان: بله، همینطور است. در هر سال، یک بازه زمانی برای اجرای ارکستر ملی و یک بازه زمانی دیگر برای ارکستر سمفونیک مشخص میشود. معمولاً ۱۰ تا ۱۲ روز از هر ماه به صورت چرخشی به تمرین و اجرای هر کدام از این ارکسترها اختصاص مییابد. نوازندگان نیز به هر دو گروه کمک میکنند تا حجم ارکستر حفظ شود.
فارس: با توجه به غنای موسیقی اقوام ایرانی، آیا برنامهای برای پرداختن به این نوع موسیقی در ارکستر ملی وجود دارد؟رحیمیان: ما نیاز به ارکسترهای بیشتری داریم. میتوانیم ارکستر سازهای ملی داشته باشیم که تمام سازهای آن بومی باشند. در حال حاضر، در ارکستر ملی میتوانیم از تار، سنتور و قانون استفاده کنیم. ممکن است ساختار ارکستر کلاسیک باشد، اما نوازندگان دوتار، کمانچه و نی هم به ما کمک میکنند و قطعات ایرانی اجرا میکنیم.به طور مثال، آقای یکی از نوازندگان کاری با عنوان سوئیت ایرانی نوشتند که بسیار هم اجرا میشود، اما فرم ارکستر متفاوت است. یا آثار آقای خالقی؛ اینها موسیقی ایرانی هستند، اما سبک اجرای آنها متفاوت است. برخی از این آثار ممکن است ساز ایرانی نداشته باشند و از سازهای کلاسیک استفاده شود، اما جزو موسیقی ایرانی باوقار محسوب میشوند.
فارس: اشارهای به بزرگترین مشکل ارکستر ملی داشتید که عدم همکاری خوانندگان بود. آیا راهکاری برای حل این مسئله وجود دارد؟رحیمیان: اصل ماجرای ما، همانطور که گفتم، عدم همکاری خوانندگان است. خوانندگان در گذشته با ما همکاری داشتند، اما الان به سختی این کار را انجام میدهند. این عزیزان فعالیت کردند، از نظر مالی وضعیت خوبی پیدا کردند و دیگر با ارکستر ملی همکاری نمیکنند و میگویند برای ما صرف ندارد.به طور مثال، ما در سالن رودکی نهایتاً میتوانیم ۶۰۰ تا ۷۰۰ بلیت بفروشیم، اما خوانندگان از ما دستمزدهایی را میخواهند که ما از پس آن بر نمیآییم. این افراد که فعالیتشان را با ارکستر ملی آغاز کردند، دیگر با ارکستر ملی همکاری نمیکنند.
فارس: آیا برنامهای برای اجرای بینالمللی ارکستر ملی وجود دارد؟رحیمیان: باید برنامهریزی شود و ارکستر ملی به صورت بینالمللی اجرا داشته باشد. برای ارکستر سمفونیک نمیشود برای خارج از کشور برنامهریزی کرد، چون از این لحاظ آنها غنی هستند و شاید کسی مشتاق به تماشای ارکستر سمفونیک ما نباشد، مگر اینکه خود ایرانیان این کار را انجام دهند. اما ارکستر ملی نیاز به این کار دارد. البته بحثهای ریشهای دارد و نیاز به بودجه است. ما حتی پیشنهاد اجرا در شهرهای مختلف را دادیم، اما میگویند باید اسپانسر داشته باشیم. در کشور ما پول و بودجه برای گروهها گرفتاری ایجاد میکند.#موسیقی#ارکستر_ملی_ایران#همایون_رحیمیان#تالار_وحدتاخبار هنری را میتوانید از طریق صفحه هنر و رسانه فارس دنبال کنید.
17:52 - 13 خرداد 1404
1 پاسخ
تازه ترین اخبار
- فیلم| ساختنیها را دوباره میسازیم، چیزی که دوباره ساخته نمیشود استقلال است
- زمزمههای «بک یا الله» در نیمهشب دیّر
- تولد "دیوار خشم و رجز" تبریزی ها در میدان ساعت!
- با اسلحه به کی شلیک میکنی؟ + فیلم
- موشکهای ایرانی به همه اهداف مورد نظر دسترسی دقیق دارند
- روایتی از شکوه حضور مردم کرمان در سومین شب قدر
- جایی که صدایم راحتتر به گوش خدا میرسد
- کرمانشاهیها شب نزول رحمت الهی را احیا گرفتند
- عکس| قابهایی از اشک و مناجات در دهدشت
- قیام نظامآباد در شب تقدیر؛ فریاد خونخواهی رهبر شهید در قلب پایتخت