«رمضو خوانی»؛ نوای همدلی در کوچههای کویر+ فیلم
در ماه مبارک رمضان، در گوشهوکنار خراسان جنوبی آیینی کهن دوباره جان میگیرد؛ آیینی به نام «رمضو خوانی» که نوجوانان را گرد هم میآورد تا با نغمههای محلی، هم پیامآور ضیافت الهی باشند و هم پیوند همسایگی را استوارتر کنند.
خبرگزاری فارس- خراسان جنوبی، درگذشتهای نهچندان دور، پیش از آنکه صدای زنگ ساعت یا پیامک تلفنهای همراه مردم را برای سحر بیدار کند، این صداهای انسانی بود که در کوچههای کاهگلی طنین میانداخت. نوجوانانی که بعد از افطار، دستهجمعی راهی محله میشدند و با خواندن اشعار ویژه رمضان، آمدن «رمضو» را نوید میدادند.در گویش محلی بیرجندی، رمضان را «رمضو» مینامند و همین واژه، هویت بومی این آیین را شکل داده است. رمضو خوانی تنها یک همخوانی ساده نیست؛ بلکه ترکیبی از مدح، دعا، بشارت و حتی آموزش غیرمستقیم مفاهیم دینی به نسل نوجوان است.حسن رمضانی، یکی از پژوهشگران فرهنگ عامه بیرجند در گفتوگو با خبرنگار فارس میگوید: رمضو خوانی نوعی مدرسه تربیتی غیررسمی بود. بچهها هم شعر یاد میگرفتند، هم جرئت حضور اجتماعی پیدا میکردند و هم مفهوم همدلی را تمرین میکردند.
۱۹ MB
ساختار یک آیین مردمی
در این رسم، گروههایی چهار تا ششنفره با انتخاب یک سرگروه خوشصدا، مقابل در خانهها میایستادند و با کسب اجازه، اشعار رمضانی را اجرا میکردند. اشعار معمولاً سه بخش داشت؛ نخست مدح پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع)، سپس توصیف ماه مبارک و در پایان دعا برای اهل خانه.حسین خسروی، یکی از سالمندان محله چهار درخت بیرجند با لبخند از خاطراتش میگوید: وقتی صدای بچهها میآمد، میفهمیدیم حال و هوای رمضان کامل شده. اگر هدیهای آماده داشتیم، تقدیمشان میکردیم و اگر هم نداشتیم، فقط دعا میکردیم و آنها برایمان شعر میخواندند.پس از پایان اجرا، صاحبخانه معمولاً با خرما، نقل، شیرینی یا وجه نقد از گروه پذیرایی میکرد. گاهی هم برای شوخی و شادمانی، کاسهای آب به نشانه خیروبرکت روی زمین میپاشیدند.
کارکرد اجتماعی فراتر از یک رسم
کارشناسان معتقدند رمضو خوانی کارکردی دوگانه داشته است؛ هم اعلام عمومی فرارسیدن ماه روزهداری و هم ایجاد شبکهای از همیاری اجتماعی. بسیاری از نذورات جمعآوریشده میان نیازمندان تقسیم میشد.سید محمد حسینی یک فعال فرهنگی در شهرستان سربیشه در اینباره میگوید: رمضو خوانی تمرین نوعدوستی بود. نوجوان یاد میگرفت سهمی از آنچه میگیرد، برای دیگران کنار بگذارد.این آیین معمولاً در شبهای ابتدایی و پایانی ماه اجرا میشد و در لیالی قدر، حال و هوای محلهها به سمت مراسم دعا و احیا میرفت.
ثبت ملی و دغدغه احیا
آیین رمضو خوانی سالها پیش در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده است. سید احمد برآبادی مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری خراسان جنوبی در گفتوگو با فارس اظهار کرد: ثبت ملی به معنای پایان کار نیست؛ مهم آن است که این سنت دوباره به بطن محلهها برگردد و توسط خود مردم اجرا شود.وی افزود: اگرچه امروز رسانههای نوین جای بسیاری از آیینهای سنتی را گرفتهاند، اما تجربه نشان داده هر جا مردم پای کار آمدهاند، این رسم با شور بیشتری احیا شده است.
تقابل سنت و زندگی مدرن
هرچند در برخی روستاها و محلههای قدیمی بیرجند هنوز صدای رمضو خوانی شنیده میشود، اما شهرنشینی، تغییر سبک زندگی و کاهش ارتباطات همسایگی، از گستره اجرای آن کاسته است.یک معلم بازنشسته بیرجندی با حسرت میگوید: قدیمترها همسایهها همدیگر را بهتر میشناختند. رمضو خوانی بهانهای بود برای دیدار و احوالپرسی. حالا بیشتر در آپارتمانها زندگی میکنیم و کمتر صدایی از کوچه میآید.بااینحال، فعالان فرهنگی استان معتقدند احیای چنین آیینهایی میتواند به افزایش نشاط اجتماعی و تقویت هویت بومی کمک کند.
میراثی برای نسل آینده
رمضو خوانی فقط خاطرهای از گذشته نیست؛ بلکه سرمایهای فرهنگی است که میتواند با اندکی خلاقیت، متناسب با زندگی امروز بازآفرینی شود. همان نغمه ساده «رمضو اومد خوشنوم خدا» هنوز هم توان آن را دارد که دلهای کویری را به هم نزدیکتر کند.ماه رمضان در خراسان جنوبی، همچنان با عطر همین صداهای مردمی معنا پیدا میکند؛ صداهایی که اگرچه شاید کمرنگتر شدهاند، اما هنوز در حافظه جمعی مردم این دیار زندهاند.#رمضو_خوانی#ماه_رمضان#خراسان_جنوبی#میراث_ناملموس#فرهنگ_بومی
11:11 - 8 اسفند 1404
