ارغوانبافی؛ روایت عاشقانهای از طبیعت و دستان هنرمندان کردستانی
در میان پیچوخم کوههای اورامانات، جایی که رودخانه سیروان با آواز آرامش جریان دارد، هنر کهن ارغوانبافی هنوز نفس میکشد؛ هنری از شاخههای درخت عشق که در دستان هنرمندان کردستانی جان میگیرد و میراث هزاران سالهی مردم هورامان را زنده نگه میدارد.
به گزارش خبرگزاری فارس از سنندج؛ در میان انبوه صنایع دستی کردستان، برخی هنرها فقط یک محصول نیستند؛ روایت یک زیست قدیمیاند، خاطرهاند، بخشی از حافظه جمعی مردم این سرزمیناند.«ارغوانبافی» از همان هنرهایی است که بوی گذشته میدهد؛ بوی خانههای ساده، حیاطهای پر از میوه، شبهای بلند زمستان و دستانی که از دل طبیعت، وسیلهای برای زندگی میساختند. این هنر کهن، امروز هم در میان مردم کردستان زنده است و همچنان با تار و پود خاطره، طبیعت و معیشت گره خورده است.سبدهای بافته شده از چوب، برای بسیاری از مردم تنها یک وسیله مصرفی نیستند، بلکه پنجرهای به گذشتهاند. همان سبدهایی که روزگاری پدربزرگ میوههای تازه باغ را در آنها میگذاشت و مادربزرگ میوهها را در سینیهای بافتهشده پهن میکرد تا برای شبهای سرد زمستان خشک شوند. ارغوانبافی، بازتاب همان روزگار ساده و صمیمی است؛ روزگاری که هر وسیلهای در خانه، رنگی از هنر و نشانی از طبیعت داشت. ارغوانبافی هنری که از دل طبیعت سر برآورد ارغوانبافی حاصل پیوند خلاقیت انسان با داشتههای طبیعی پیرامون اوست. سبدهایی که از ترکههای نازک بید و ارغوان ساخته میشوند، در عین سادگی از ظرافت و زیبایی خاصی برخوردارند.این دستبافتهها روزگاری برای رفع نیازهای روزمره مردم شکل گرفتند، در زمانی که هنوز خبری از ظرفهای پلاستیکی و مصنوعات امروزی نبود و انسان برای زندگی، بیش از هر چیز به طبیعت تکیه داشت.
درختی مقاوم با لقب «درخت عشق»ارغوان، درختچهای است که معمولاً بیش از ۱۲ متر ارتفاع ندارد، اما مقاومتش در برابر گرما، خشکی و ناملایمات جوی، آن را به گیاهی ماندگار و ارزشمند تبدیل کرده است و برگهای قلبیشکل این درختچه سبب شده آن را «درخت عشق» بنامند. این درخت در حاشیه رودخانه سیروان و در مناطق مختلف اورامانات میروید و ترکههای آن پس از قرار گرفتن در آب و محیط مرطوب، نرم و آماده بافت میشوند تا در دستان هنرمندان، شکل تازهای از زندگی بگیرند.دیوزناو؛ خاستگاه ارغوانبافی و ثبت ملی یک هویتارغوانبافی یکی از قدیمیترین صنایع دستی هورامانات است و خاستگاه اصلی آن روستای دیوزناو شهرستان سروآباد به شمار میرود؛ روستایی با قدمتی هزاران ساله که میان رودخانه سیروان و کوه شاهو قرار گرفته است. مردمان این روستا با بهرهگیری از طبیعت اطراف خود، سالهاست وسایل مورد نیازشان را از ترکههای ارغوان میبافند. این روستا در سال ۱۳۹۹ به عنوان «روستای ملی ارغوانبافی» ثبت شد؛ اتفاقی که سبب شد بخش قابل توجهی از مردم منطقه بیش از گذشته به این حرفه روی بیاورند و آن را به منبعی برای درآمد پایدار تبدیل کنند.ارغوانبافی هنری ریشهدار در زیست بومی کردستانارغوانبافی در مناطق مختلف اورامانات، از جمله روستای داریان و هورامان تخت، رواج داشته و هنوز هم بخشی از هویت صنایع دستی این منطقه به شمار میرود. ساکنان روستاهای هورامان با الهام از طبیعت و با استفاده از مواد اولیهای که در اطراف محل زندگیشان وجود دارد، وسایل مورد نیاز خود را میسازند. به همین دلیل، ارغوانبافی را نمیتوان صرفاً یک حرفه دانست؛ این هنر، بخشی از شیوه زیست مردمان این منطقه و نمادی از همزیستی سازنده آنان با طبیعت است.
از ترکههای نرمشده در آب تا محصولاتی با عمر ۷۰ سالهدر میان هنرمندان فعال این عرصه، گلچین غلامویسی یکی از چهرههای باسابقه و شناختهشده کردستان است.این بانوی هنرمند حدود 25 سال پیش این حرفه را نزد یکی از استادان برجسته بازار سنندج آموخت، در ابتدا سبدهای دستساز خود را برای فروش به کارگاه استاد میبرد. به گفته این هنرمند، ترکههای درخت ارغوان از مناطق رویش این گیاه تهیه و برای مدتی در آب و محیط مرطوب نگهداری میشوند تا انعطافپذیری لازم را پیدا کنند. پس از آن، با مهارت دست هنرمند، سبدهایی در شکلهای دایرهای، بیضی و چندطبقه تولید میشود.این محصولات که گاه تا ۷۰ سال دوام دارند، در گذشته برای خشک کردن میوههای تابستانی، آبکش کردن برنج، نگهداری نان و میوه کاربرد داشتند و امروز نیز متناسب با سلیقه مشتریان در قالب سبد میوه، شکلاتخوری، جای آجیل، گلدان و سبدهای دکوری تولید میشوند. ارغوانبافی؛ ظرفیتی جدی برای اشتغال بانوان ارغوانبافی تنها یک هنر سنتی نیست، بلکه میتواند بستری مؤثر برای اشتغال زنان نیز باشد. گلچین غلامویسی که در کنار این حرفه به قالیبافی نیز مشغول است، در حوزه آموزش ارغوانبافی هم فعالیت دارد و تاکنون به بیش از 80 نفر از علاقهمندان در کارگاههای خصوصی آموزش داده است. او باور دارد اگر بانوان با علاقه، اراده و پشتکار در مسیر هدفهای خود حرکت کنند، هیچ مانعی نمیتواند جلوی پیشرفت آنها را بگیرد. همین نگاه، ارغوانبافی را به ظرفیتی مهم برای درآمدزایی و توانمندسازی زنان تبدیل کرده است.
میان تهدید فراموشی و فرصت رونقبا وجود ارزش فرهنگی و اقتصادی این هنر، ارغوانبافی مانند بسیاری از صنایع دستی دیگر در معرض فراموشی قرار دارد؛ چرا که ورود محصولات پلاستیکی ارزانقیمت، بخشی از بازار این دستساختهها را محدود کرده است. با این حال، حضور گردشگران، استقبال علاقهمندان به محصولات طبیعی و استفاده از فضای مجازی، روزنههایی از رونق را برای این هنر گشوده است. هنرمندان این حوزه اما همچنان با مشکلاتی در تأمین مواد اولیه، فروش و بازاریابی روبهرو هستند و انتظار دارند حمایت مسئولان، مسیر توسعه این هنر را هموارتر کند.
ارغوان درختی است که در سختیها خم نمیشود؛ همانگونه که هنرمندان کردستانی در برابر دشواریها ایستادهاند. از ترکههای این درخت عشق، سبدهایی زاده میشوند که روایتگر پیوند جاودان میان انسان، طبیعت و فرهنگ هستند؛ میراثی از عشق و پایداری که باید آن را دید، لمس کرد و برای فردای این دیار حفظ نمود.ارغوانبافی در کردستان فقط بافتن چند ترکه و ساختن یک سبد نیست؛ این هنر، روایت زنده پیوند انسان با طبیعت، خاطره با معیشت و گذشته با آینده است. دستان هنرمند زنان و مردان هورامان، از شاخههای ساده ارغوان، آثاری میسازند که هم زیبایی دارند، هم کارکرد و هم هویت. اگر حمایت، آموزش و بازار مناسب در کنار این هنر قرار گیرد، ارغوانبافی میتواند بیش از گذشته به نمادی از رونق صنایع دستی، توسعه گردشگری و اشتغال پایدار در کردستان تبدیل شود. #ارغوانبافی#هنرمندان_کردستانی#اورامان#رونق_صنایع_دستی
11:04 - 16 اردیبهشت 1405
