پیشنهاد 7 محوری پزشکیان در اجلاس سران خزر برای مهار بحران کاهش آب
رئیس‌جمهور در اجلاس فوق‌العاده سران کشورهای ساحلی دریای خزر، با هشدار درباره پیامدهای کاهش سطح آب این دریا، تدوین برنامه‌ای منطقه‌ای و بلندمدت در ۷ محور را برای مقابله با این بحران پیشنهاد کرد.
به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری فارس، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور کشورمان، امروز (۱۷ مهرماه) در نشست فوق‌العاده سران کشورهای ساحلی دریای خزر، با قدردانی از رئیس‌جمهور ترکمنستان برای میزبانی این نشست، اظهار کرد: در این نشست نه‌فقط درباره یک پهنه آبی، بلکه درباره سرنوشت مشترک ملت‌ها، آینده نسل‌های پیش‌رو و مسئولیت تاریخی خود در قبال یکی از ارزشمندترین میراث‌های طبیعی جهان گفت‌وگو می‌کنیم.وی با اشاره به تهدیدهای زیست‌محیطی دریای خزر گفت: این میراث مشترک امروز با تهدیدهای جدی و فزاینده‌ای مواجه است. کاهش مستمر تراز آب، تغییرات اقلیمی، افزایش دمای هوا و آب، آلودگی‌های نفتی و صنعتی، تخریب زیستگاه‌های طبیعی، کاهش ذخایر آبزیان، تهدید گونه‌های ارزشمند و فشار بر جوامع ساحلی، زنگ خطری است که نمی‌توان و نباید آن را نادیده گرفت.رئیس‌جمهور تأکید کرد: کاهش تراز آب خزر دیگر صرفاً یک نگرانی زیست‌محیطی نیست، بلکه به مسئله‌ای اقتصادی، اجتماعی، انسانی و حتی امنیتی برای منطقه تبدیل شده است. عقب‌نشینی آب، بنادر و زیرساخت‌های ساحلی را با دشواری مواجه می‌کند، زیستگاه‌های طبیعی را از میان می‌برد، معیشت صیادان و جوامع محلی را تهدید می‌کند و بر امنیت غذایی و چشم‌انداز توسعه کشورهای ساحلی تأثیر می‌گذارد.پزشکیان با بیان اینکه هیچ کشوری به‌تنهایی قادر به مهار این بحران نیست، گفت: خزر یک اکوسیستم به‌هم‌پیوسته است و هرگونه آسیب به بخشی از آن، دیر یا زود آثار خود را در سراسر این پهنه آبی آشکار خواهد کرد. از همین رو، حفاظت از خزر بیش از هر چیز به اراده سیاسی مشترک، همکاری مستمر و اقدام هماهنگ همه کشورهای ساحلی نیاز دارد.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که بحران‌های زیست‌محیطی مرزهای سیاسی را به رسمیت نمی‌شناسند و مواجهه مؤثر با آن‌ها مستلزم عبور از نگاه‌های محدود محلی و تقویت مسئولیت‌پذیری منطقه‌ای است.رئیس‌جمهور با اشاره به شرایط جهانی تصریح کرد: در جهان امروز که با بحران‌های متعدد، رقابت‌های ژئوپلیتیکی، جنگ‌ها، تحریم‌های یک‌جانبه و تضعیف چندجانبه‌گرایی مواجه است، همکاری زیست‌محیطی می‌تواند یکی از عرصه‌های مهم اعتمادسازی و همگرایی میان کشورهای منطقه باشد.پزشکیان ادامه داد: ما معتقدیم محیط زیست نباید قربانی اختلافات سیاسی، رقابت‌های اقتصادی یا مداخلات خارج از منطقه شود. کشورهای ساحلی باید با تکیه بر ظرفیت‌های علمی، فنی، مالی و انسانی خود، سرنوشت دریای خزر را در چارچوب همکاری‌های منطقه‌ای و با احترام کامل به حاکمیت ملی و منافع مشروع یکدیگر تعیین کنند.وی با تأکید بر ضرورت اتکا به علم، داده‌های مشترک و همکاری منطقه‌ای گفت: جمهوری اسلامی ایران معتقد است نخستین اصل در مواجهه با این بحران، اتکا به علم، داده‌های مشترک و همکاری منطقه‌ای است. ما هنوز درباره سهم دقیق عوامل مختلف در کاهش سطح آب خزر به یک تصویر نهایی و جامع دست نیافته‌ایم. تغییرات اقلیمی، افزایش دما و تبخیر، تغییر الگوهای بارش، تغییرات جریان رودخانه‌ها و همچنین مداخلات انسانی، مجموعه‌ای از مسائل هستند که برای دستیابی به راهکار حل پیامدهای آن‌ها باید در چارچوبی یکپارچه مورد بررسی قرار گیرند.رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: سرعت تغییرات به حدی است که برای کنترل بحران باید از مرحله مشاهده و توصیف به فصل جدیدی از مدیریت مشترک بحران حرکت کنیم.
پزشکیان در ادامه بر نقش محوری کنوانسیون تهران تأکید کرد و گفت: کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریای خزر که در سال ۲۰۰۳ به امضای پنج کشور ساحلی رسید و اخیراً در بیستمین سالگرد اجرایی شدن آن، با مشارکت خوب و فعال همه کشورهای ساحلی، هفتمین نشست اعضای خود را در تهران برگزار کرد، مهم‌ترین چارچوب حقوقی الزام‌آور منطقه‌ای برای حفاظت از محیط زیست خزر است.وی افزود: کنوانسیون تهران به همراه پروتکل‌های آن، چارچوبی از همکاری‌های موفق و جامع کشورهای ساحلی را در حوزه‌های مختلف، از همکاری در مقابله با آلودگی نفتی و آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های خشکی تا حفاظت از تنوع زیستی، ارزیابی اثرات زیست‌محیطی فرامرزی، تغییرات اقلیمی و کاهش سطح آب خزر، در اختیار ما قرار داده است.تأکید پزشکیان بر جلوگیری از تبدیل خزر به عرصه رقابت‌های مخربرئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تحولات ژئوپلیتیکی و امنیتی منطقه اظهار کرد: دریای خزر در منطقه‌ای قرار دارد که تحولات ژئوپلیتیکی و امنیتی آن به‌طور مستقیم بر آینده همکاری‌های اقتصادی، ترانزیتی و زیست‌محیطی کشورهای ساحلی تأثیر می‌گذارد.پزشکیان افزود: در شرایطی که جهان با تشدید رقابت‌ها، منازعات و افزایش تلاش‌ها برای تحمیل اراده سیاسی و اقتصادی از طریق ابزارهای فشار مواجه است، حفظ خزر به‌عنوان بستری برای همکاری، ثبات و توسعه مشترک اهمیت دوچندان دارد.وی تصریح کرد: ما بر این باوریم که صلح، ثبات و امنیت پایدار در منطقه خزر زمانی تضمین خواهد شد که کشورهای ساحلی، ضمن احترام به حاکمیت و منافع مشترک مشروع یکدیگر، از تبدیل این پهنه راهبردی به عرصه رقابت‌های مخرب و حضور و مداخله نیروهای فرامنطقه‌ای جلوگیری کنند.
رئیس‌جمهور با اشاره به حملات نظامی به زیرساخت‌های مرتبط با دریای خزر گفت: در این راستا، هرگونه حمله نظامی به تأسیسات ساحلی، بنادر، کشتی‌ها، مخازن سوخت، تأسیسات صنعتی و زیرساخت‌های مرتبط با دریا، نظیر حمله به بندر انزلی در جریان جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران و حمله مسلحانه اوکراین علیه یک کشتی تجاری ایرانی، ضمن اینکه صلح و امنیت منطقه‌ای را به مخاطره می‌اندازد، پیامدهای بالقوه زیست‌محیطی فرامرزی نیز دارد و باید فوراً و قویاً توسط تمامی کشورهای ساحلی محکوم شود و متجاوزان پاسخگو باشند.پزشکیان ادامه داد: ورود سوخت و مواد آلاینده به محیط دریایی، آسیب به زیستگاه‌های ساحلی، آلودگی رسوبات و آب و همچنین صدمه به تنوع زیستی، از جمله آثاری هستند که در دریایی ویژه مانند خزر می‌توانند بسیار فراتر از محل وقوع حادثه احساس شوند.وی تأکید کرد: به همین دلیل، جمهوری اسلامی ایران بر اهمیت حفظ ماهیت صلح‌آمیز دریای خزر و ضرورت حفاظت از محیط زیست این دریا در شرایط مخاصمه مسلحانه تأکید می‌کند.پیشنهاد ایران برای تدوین برنامه منطقه‌ای مقابله با کاهش سطح آب خزررئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت دیپلماسی محیط زیست گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری به دیپلماسی محیط زیست نیاز داریم. خزر می‌تواند نمونه‌ای موفق از این واقعیت باشد که حتی در شرایط وجود اختلافات سیاسی و ژئوپلیتیکی، کشورها می‌توانند درباره یک منفعت مشترک همکاری کنند.
پزشکیان افزود: اگرچه ممکن است در بسیاری از مسائل دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشیم، اما در یک واقعیت تردیدی وجود ندارد؛ هیچ‌یک از کشورهای ساحلی نمی‌تواند به‌تنهایی خزر را نجات دهد. آب این دریا، آلودگی آن، تغییرات اقلیمی منطقه و آثار کاهش سطح آب، هیچ‌یک مرز سیاسی نمی‌شناسند.وی با استقبال از تصمیم این اجلاس برای ایجاد کمیسیون عالی‌رتبه متشکل از معاونان رؤسای دولت‌های ساحلی، پیشنهاد کرد که در چارچوب کنوانسیون تهران، یک برنامه منطقه‌ای بلندمدت برای مقابله با کاهش سطح آب خزر تدوین و اجرا شود.رئیس‌جمهور درباره محورهای این برنامه گفت: این برنامه باید دست‌کم هفت محور اساسی داشته باشد.پزشکیان نخستین محور را پایش علمی و مشترک عوامل مؤثر بر کاهش سطح آب و تدوین و اجرای یک برنامه جامع منطقه‌ای برای مقابله با کاهش تراز آب دریای خزر عنوان کرد.وی تقویت سازوکارهای مشترک برای مقابله با آلودگی‌های دریایی و حفاظت از تنوع زیستی را دومین محور دانست و ارتقای جایگاه کنوانسیون تهران و تقویت سازوکارهای اجرایی آن را به‌عنوان محور سوم مطرح کرد.رئیس‌جمهور در ادامه، سازگاری زیرساخت‌های ساحلی و بنادر با تغییرات آینده را چهارمین محور، حفاظت و احیای تالاب‌ها، زیستگاه‌ها و مناطق حساس اکولوژیک را پنجمین محور و حمایت از جوامع محلی، شیلات و معیشت میلیون‌ها انسان وابسته به خزر را ششمین محور این برنامه برشمرد.پزشکیان تأمین منابع مالی و فناوری برای اجرای اقدامات سازگاری و حفاظت از محیط زیست را هفتمین محور پیشنهادی ایران اعلام کرد.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت اقدام مشترک کشورهای ساحلی گفت: امروز انتخابی تاریخی در پیش داریم؛ یا می‌توانیم کاهش سطح آب خزر را صرفاً به‌عنوان روندی طبیعی و اجتناب‌ناپذیر نظاره‌گر باشیم و منتظر پیامدهای آن بمانیم، یا با اتکا به علم، همکاری منطقه‌ای و اراده سیاسی برای کاهش خسارات و افزایش تاب‌آوری این اکوسیستم منحصربه‌فرد اقدام کنیم.رئیس‌جمهور تأکید کرد: انتخاب جمهوری اسلامی ایران همکاری است؛ انتخاب ما علم است، انتخاب ما حفاظت از خزر است و انتخاب ما انتقال این میراث مشترک به نسل‌های آینده است.پزشکیان در پایان گفت: بیایید خزر را به نماد جدیدی از همکاری منطقه‌ای تبدیل کنیم؛ دریایی که به‌جای مرز، پلی میان ملت‌های ما باشد. بیایید به نسل‌های آینده ثابت کنیم که وقتی یک بحران مشترک در برابر ما قرار گرفت، به‌عنوان کشورهای ساحلی خزر در کنار یکدیگر ایستادیم و برای نجات آن همکاری کردیم. خزر یک دریا نیست، یک میراث مشترک است و حفاظت از این میراث، مسئولیتی مشترک و تاریخی بر دوش همه ماست.
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
16:55 - 17 مهر 1405
2 بازنشر
9629 بازدید