مرکز جامع کتب رسانه؛ بستری برای گفتوگوی علمی
نویسنده کتاب «هژمونی پنهان و اوباشگری رسانهای» مرکز جامع کتب رسانه کشور را بستری برای گسترش گفتوگوی علمی و توسعه ادبیات رسانه دانست.
به گزارش روابط عمومی انتشارات خبرگزاری فارس، اکبر کریمی، نویسنده کتاب «هژمونی پنهان و اوباشگری رسانهای»، در گفتوگو با خبرنگار انتشارات خبرگزاری فارس درباره انگیزه نگارش این اثر اظهار کرد: سالها در دانشگاه، رسانه و روابط عمومی با این پرسش مواجه بودم که چرا بسیاری از نظریههای کلاسیک رسانه، با وجود ارزش علمی خود، دیگر قادر نیستند رفتار رسانههای امروز را بهطور کامل توضیح دهند.
وی افزود: در گذشته تصور میکردیم رسانه با انتشار پیام، افکار عمومی را تحت تأثیر قرار میدهد، اما امروز میبینیم بسیاری از مخاطبان حتی بدون آنکه متوجه شوند، در مسیری قرار میگیرند که از پیش برایشان طراحی شده است.
کریمی با اشاره به مفهوم «هژمونی پنهان» تشریح کرد: منظور من صرفاً سلطه رسانهای نیست، بلکه نوعی معماری نامرئی قدرت است که از طریق الگوریتمها، اقتصاد توجه، دادههای رفتاری، هوش مصنوعی و مهندسی روایت، انتخابهای ما را شکل میدهد. در چنین شرایطی، مخاطب احساس آزادی میکند، اما بسیاری از انتخابهای او از قبل در یک چارچوب نامرئی هدایت شده است.
وی در ادامه با تأکید بر ضرورت پیوند علوم ارتباطات با علوم اعصاب شناختی گفت: رسانه دیگر فقط با افکار ما کار نمیکند، بلکه با مغز ما کار میکند. سالها علوم ارتباطات بیشتر بر پیام، فرستنده و مخاطب تمرکز داشت، اما امروز میدانیم هر پیام رسانهای پیش از آنکه به باور تبدیل شود، از فیلترهای شناختی مغز عبور میکند.
این پژوهشگر حوزه رسانه توضیح داد: توجه، حافظه، هیجان، ترس، پاداش و سوگیریهای شناختی همگی در فرآیند اثرگذاری رسانه نقش دارند. اگر ندانیم مغز چگونه توجه را انتخاب میکند، چگونه اخبار منفی را سریعتر به خاطر میسپارد یا چگونه در دام تأیید باورهای قبلی میافتد، تحلیل رسانه ناقص خواهد بود. به همین دلیل در این کتاب تلاش کردهام پلی میان علوم ارتباطات و علوم اعصاب شناختی ایجاد کنم، زیرا معتقدم رسانه امروز بیش از آنکه افکار را مدیریت کند، شبکههای عصبی تصمیمگیری را هدف قرار میدهد.
کریمی در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به مفهوم «اوباشگری رسانهای» خاطرنشان کرد: یکی از سوءبرداشتهای رایج این است که اوباشگری رسانهای را معادل توهین، فحاشی یا خشونت کلامی بدانیم، در حالی که در این کتاب آن را یک منطق ارتباطی معرفی کردهام.
وی ادامه داد: اوباشگری رسانهای زمانی شکل میگیرد که تخریب شخصیت، برچسبزنی، تحقیر، قطبیسازی، حذف گفتوگو و تولید هیجان، جای استدلال را بگیرد و این روند بهصورت هدفمند یا ساختاری تقویت شود. این فرآیند ممکن است از سوی رسانهها، شبکههای سازمانیافته، رباتها، اینفلوئنسرها یا حتی الگوریتمهای پلتفرمها تشدید شود.
این نویسنده تأکید کرد: نقد به دنبال کشف حقیقت است و آزادی بیان امکان طرح دیدگاههای متفاوت را فراهم میکند، اما اوباشگری رسانهای با هدف خاموش کردن گفتوگو و تبدیل فضای عمومی به میدان حذف و هیجان عمل میکند. به بیان دیگر، تفاوت این دو، تفاوت میان رقابت اندیشهها و مهندسی آشوب است.
کریمی درباره آینده رسانهها در عصر هوش مصنوعی نیز اظهار کرد: اگر در گذشته رسانهها برای اقناع مخاطب تلاش میکردند، امروز بسیاری از سامانههای هوشمند میکوشند پیش از شکلگیری تصمیم، مسیر تصمیمگیری را طراحی کنند.
وی تصریح کرد: هوش مصنوعی، تحلیل کلاندادهها و الگوریتمهای شخصیسازی این امکان را فراهم کردهاند که هر فرد نسخه متفاوتی از واقعیت را دریافت کند. به همین دلیل دیگر با یک افکار عمومی واحد روبهرو نیستیم، بلکه با میلیونها افکار عمومی شخصیسازیشده مواجه هستیم.
این پژوهشگر حوزه ارتباطات افزود: به اعتقاد من، نبرد آینده بر سر کنترل اطلاعات نخواهد بود، بلکه بر سر کنترل توجه و معماری ادراک خواهد بود. هر بازیگری که بتواند توجه را مدیریت کند، قادر خواهد بود روایت، حافظه جمعی و حتی تصمیمهای اجتماعی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
وی در پایان با بیان اینکه هدف از نگارش این کتاب صرفاً افزودن یک عنوان دیگر به قفسه کتابهای ارتباطات نبوده است، گفت: تلاش کردم چارچوبی تحلیلی ارائه دهم که بتواند به مدیران رسانه، دانشجویان و سیاستگذاران رسانه در تحلیل پدیدههای رسانهای امروز کمک کند.
کریمی اظهار کرد: امروز بسیاری از رخدادهای رسانهای با نظریههای کلاسیک بهسختی قابل توضیح هستند؛ از عملیات شناختی گرفته تا اقتصاد توجه، قطبیسازی، روایتسازی هوشمند و تأثیر الگوریتمها بر افکار عمومی. این کتاب میکوشد این خلأ را تا حدی پر کند و زبان مشترکی برای تحلیل این پدیدهها ارائه دهد.
وی درباره انتشار این اثر در انتشارات خبرگزاری فارس نیز خاطرنشان کرد: انتشار آثار تخصصی در حوزه رسانه، بهویژه آثاری که به دنبال توسعه چارچوبهای نظری و گفتوگوی علمی هستند، میتواند به غنای ادبیات این حوزه کمک کند. اگر یک ناشر بتواند فضایی برای انتشار دیدگاههای پژوهشی متنوع، نقد علمی و طرح ایدههای نو فراهم کند، نقش مؤثری در رشد مطالعات رسانه خواهد داشت.
این نویسنده در پایان ابراز امیدواری کرد انتشار کتاب «هژمونی پنهان و اوباشگری رسانهای» در انتشارات خبرگزاری فارس، زمینه گفتوگو، نقد علمی و پژوهشهای تکمیلی را در میان دانشگاهیان، فعالان رسانه و مدیران ارتباطات فراهم کند و گفت: ارزش واقعی یک کتاب زمانی آشکار میشود که به جای پایان دادن به یک بحث، آغازگر پرسشهای تازه و گفتوگوهای علمی جدید باشد.
وی در پایان با اشاره به اهمیت انتشار آثار تخصصی در حوزه رسانه خاطرنشان کرد: انتشار آثاری که به دنبال توسعه چارچوبهای نظری و گسترش گفتوگوی علمی هستند، میتواند به غنای ادبیات این حوزه کمک کند. اگر یک ناشر بتواند فضایی برای انتشار دیدگاههای پژوهشی متنوع، نقد علمی و طرح ایدههای نو فراهم کند، نقش مؤثری در رشد مطالعات رسانه خواهد داشت. خوشحالم که این اثر در انتشارات خبرگزاری فارس منتشر شده و امیدوارم انتشار آن زمینه گفتوگو، نقد علمی و پژوهشهای تکمیلی را در میان دانشگاهیان، فعالان رسانه و مدیران ارتباطات فراهم کند. از نظر من، ارزش واقعی یک کتاب زمانی آشکار میشود که به جای پایان دادن به یک بحث، آغازگر پرسشهای تازه و گفتوگوهای علمی جدید باشد.
13:31 - 21 تیر 1405
