روزی که خورشید رحمةللعالمین طلوع کرد
ولادت پیامبر اعظم (ص) آغاز فصل تازهای در تاریخ بشر بود. ایشان با پیام محبت و عدالت آمد تا جهل و خشونت جاهلیت را بزداید. روز هفدهم ربیعالاول، روز طلوع مهربانی برای همه جهانیان است.
گروه حج و زیارت خبرگزاری فارس؛ هفدهم ربیعالاول یکی از نورانیترین روزهای تاریخ بشری است. در این روز در مکه، کودکی پا به جهان گذاشت که مسیر تمدن را تغییر داد. پیامبری که نامش «محمد» گذاشته شد و بعدها خداوند او را «رحمة للعالمین» خواند. محمد بن عبدالله در جامعهای به دنیا آمد که غرق در تبعیض، خشونت و جهل بود. در شبهجزیره عرب، دختران را زندهبهگور میکردند، قبیلهگرایی و تعصب کور بر همهچیز سایه انداخته بود، فقر و فاصله طبقاتی بیداد میکرد و دین به خرافات آلوده شده بود. در چنین شرایطی، رسالت پیامبر اسلام نه فقط آوردن پیامی آسمانی بلکه برپا کردن جنبشی اجتماعی و فرهنگی بود. او آمد تا «مکارم اخلاق» را تمام کند و انسانی تازه بسازد.پیش از بعثت، ایشان در میان مردم مکه به «امین» شهرت یافت. جوانی که هیچگاه دروغ نگفت، به عهد خود پایبند بود و پناهگاه محرومان به شمار میرفت. همین سرمایه اخلاقی باعث شد حتی دشمنان سرسخت او بعدها نتوانند در امانتداری و صداقت وی خدشه وارد کنند. پیامبر (ص) با این سرمایه وارد میدان اصلاح شد تا نشان دهد رهبری دینی، بدون اعتماد اجتماعی ممکن نیست.یکی از مهمترین کارهای پیامبر، مبارزه با شکاف طبقاتی بود. در جامعهای که اشراف در ناز و نعمت و بردگان در خاک و خون میزیستند، او همه را کنار هم نشاند. بلال حبشی، برده سیاهپوست، موذن مسجد شد و سلمان فارسی از ایران در کنار بزرگان قریش نشست. پیامبر اسلام اعلام کرد: «لا فضل لعربی علی عجمی و لا لأحمر علی أسود إلا بالتقوی»؛ برتری تنها با تقواست، نه نژاد و قبیله.
آغاز رسالت؛ خواندن در سرزمینی بیسواد
در غار حرا، نخستین آیهها بر او نازل شد: «اقرأ». نخستین فرمان خداوند به پیامبر خواندن و دانستن بود؛ پیامی که خود نقدی بر جهل ریشهدار جامعه عرب بود. رسالت محمد (ص) از همان آغاز با علم و آگاهی گره خورد. او مردمی را که به شعر و جنگ میبالیدند، به اندیشه، تدبر و کتابت دعوت کرد.مکه مرکز بتهای قبیلهای بود. بیش از ۳۶۰ بت در کعبه نصب شده بود. پیامبر اسلام نخستین کسی بود که با شجاعت، پرستش این بتها را نقد کرد و مردم را به یکتاپرستی فراخواند. این کار، به معنای شکستن سلطه اقتصادی و سیاسی قریش نیز بود؛ چرا که تجارت و اعتبار مکه بر همین بتها استوار بود. او با نفی بتها، هم خرافه را زدود و هم انحصارطلبی طبقه مسلط را به چالش کشید.
نجات زنان از فراموشی
یکی از بزرگترین اصلاحات پیامبر در حوزه حقوق زنان بود. در جامعهای که دختران را زندهبهگور میکردند، او فرمود: «بهترین شما کسی است که با خانوادهاش نیکوتر رفتار کند». او حقوق زنان را در ازدواج، مالکیت، ارث و حضور اجتماعی به رسمیت شناخت. پیامبر اسلام هم در عمل و هم در سخن، زن را به جایگاه انسانی بازگرداند.در تاریخ آمده است که پیامبر نهتنها به دوستان، بلکه به دشمنانش نیز با رحمت مینگریست. هنگامی که به طائف رفت و مردم او را با سنگ زدند، جبرئیل پیشنهاد کرد کوهها بر آنان فرود آورد. اما پیامبر گفت: «شاید نسل بعدی آنان ایمان بیاورند». همین نگاه رحمتمحور بود که بعدها زمینهساز گسترش اسلام شد.پس از هجرت به مدینه، پیامبر نخستین پیماننامه اجتماعی را نوشت؛ متنی که مسلمانان، یهودیان و دیگر گروهها را در کنار هم به عنوان «امت واحده» تعریف کرد. این پیماننامه نمونهای بیسابقه از مدیریت اجتماعی بود: همه باید در برابر دشمن مشترک دفاع کنند و آزادی دینی برای همگان تضمین شده بود. چنین نگاهی، نقطه مقابل نظام قبیلهای بود که بر دشمنی و تفرقه استوار بود.
ایشان خرافات را یکییکی کنار زد؛ از فالگیری و ستارهبینی تا باورهای نادرست درباره شوم بودن دختران یا سیارهها. پیامبر اعظم (ص) انسان را به تفکر و تعقل فراخواند و بارها تاکید کرد که «یک ساعت اندیشیدن، از سالها عبادت برتر است».هرچند پیامبر (ص) ناگزیر در جنگهای متعددی شرکت کرد، اما هرگز آغازگر جنگ نبود. وقتی هم نبردی رخ میداد، دستور میداد به زنان، کودکان و سالخوردگان آسیب نزنند و حتی درختان را نسوزانند. این قواعد، در آن زمان بیسابقه بود و امروز بهعنوان بخشی از اصول حقوق بشردوستانه شناخته میشود.کرامت حضرت محمد (ص) تنها در میدان سیاست و جنگ نبود. او در زندگی روزانه، سادهزیست بود، روی زمین مینشست، با فقرا همسفره میشد و هیچگاه برای خود امتیازی قائل نمیشد. وقتی کسی او را صدا میزد، برمیخاست و پاسخ میداد. چهرهاش همیشه با لبخند همراه بود و میگفت: «تبسم در چهره برادر، صدقه است».
چرا پیامبر اسلام «رحمة للعالمین» است؟
پیامبر اسلام تنها برای یک زمان و مکان نیامده بود. او تمدنی را پایه گذاشت که قرنها الهامبخش بشر شد. قرآن، سنت و سیره او میراثی است که هم به نیازهای روحی پاسخ میدهد و هم راهی برای سامان دادن به اجتماع و سیاست ارائه میکند.با مرور زندگی او، روشن میشود که لقب «رحمة للعالمین» صرفاً یک شعار نیست. او دینی آورد که بر پایه محبت، عقلانیت و عدالت استوار است. در جهانی که خشونت و نژادپرستی رایج بود، پیامبر اسلام الگویی تازه ارائه داد: الگوی برادری انسانی. حتی امروز که بشریت با جنگ، فقر و تبعیض دست به گریبان است، بازگشت به سیره پیامبر میتواند راهگشا باشد.امشب، شب هفدهم ربیعالاول نه فقط یک جشن مذهبی که فرصتی برای بازخوانی پیام اصلی پیامبر (ص) است. پیام ایشان این بود: «برای همه مردم، رحمت باشید». اگر جهان اسلام امروز با درگیریها و تفرقهها دستوپنجه نرم میکند، بازگشت به همین اصل میتواند وحدت و آرامش را بازآفریند.
21:59 - 18 شهریور 1404