راز حضور مردمی که در کودتای ۲۸ مرداد نهفته است
آیا ماندن یا نماندن مردم در خیابانها میتواند معادلات یک کشور را تغییر دهد؟ پرسشی که پاسخ آن را باید نه فقط در تحولات امروز، بلکه در یکی از مهمترین تجربههای تاریخی ایران جستوجو کرد.
گروه فارس پلاس: در حالی که جریانهای مختلف بهویژه جریان رسانهای فارسیزبان دشمن، میکوشند تا حضور مردم در میدانها و خیابانهای اصلی در سطح کشور را به پایان برسانند یا به عبارتی دیگر به دنبال بازگشت مردم به خانههایشان هستند، حجتالاسلام سید علی خمینی، نوه بنیانگذار انقلاب اسلامی به دفاع از تجمعات پرداخته است.
۴ MB
سید علی خمینی، در دفاع از حضور مردم در میادین و خیابانها، گفته: «ملت با فهم و تشخیص خود هنگامی که شرایط کشور را خطیر دید، به میدان آمد. امروز نیز بسیاری میپرسند آینده این حضور خیابانی چگونه خواهد بود؛ پاسخ روشن است، تا زمانی که رهبر معظم انقلاب حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای دستور دهند، این مردم در خیابانها و میدانها خواهند ماند و هر زمان که معظمٌله صلاح بدانند، همان مردم در عرصهای که تکلیف شود، حضور خواهند یافت».
پیش از این هم، شخصیتها و نهادهای دیگری نیز همچون سید مجید موسوی، فرمانده هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء، سید حسن خمینی و دیگران، از حضور مردم در این عرصه قدردانی کردهاند و آن را امری بسیار مهم و در مسیر دفاع مقدس در برابر حمله نظامی دشمن دانستهاند.
اما آنچه که مورد توجه قرار میگیرد، این است که اساساً چرا حضور مردم در میدانها تا این اندازه اهمیت دارد که در این سطح به محل بحث تبدیل شده و چرا حساسیت رسانههای معاند را نیز برانگیخته است؟
۲ MB
کسانی که تاریخ معاصر ایران را مطالعه کردهاند، نسبت به این موضوع آگاهند که «حضور مردم در عرصه خیابان» در مواقع مختلف، بسیار اهمیت داشته سرنوشتساز بوده است.
در همین زمینه اگر به ماجرای کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ـ که با دخالت مستقیم آمریکا در ایران رقم خورد و دولت محمد مصدق را سرنگون کرد ـ رجوع کنیم، درمییابیم که «نقش مردم» چه تأثیری در معادلات سرنوشتساز کشور داشته و دارد.
در اینباره «یرواند آبراهامیان» مورخ ایرانیآمریکایی، در کتاب «کودتا» شرح میدهد که پس از شکست کودتای ۲۵ مرداد، دولت مصدق کوشید اوضاع را عادی نشان دهد؛ بهگونهای که دستور داد تا خیابانها را از تظاهرکنندگان تخلیه کنند و تجمعها پایان یابد. درواقع این امر باعث شد در روز ۲۸ مرداد اراذل و اوباشی که سازمان سیا اجیر کرده بود، فضای بیشتری برای سازماندهی پیدا کنند.
آبراهامیان، همچنین در کتاب «ایران بین دو انقلاب» نیز نوشته: «مصدق پس از گفتوگویی سرنوشتساز با سفیر آمریکا که وعده داده بود در صورت برقراری دوبار نظم و قانون، آمریکا به دولت مصدق کمک خواهد کرد، به ارتش فرمان داد تا خیابانها را از همه تظاهرکنندگان پاک سازند.جالب اینجاست که مصدق تلاش میکرد تا برای پراکنده کردن مردم که پشتیبانان اصلى او بودند، از ارتش، دشمن پیشین خود، استفاده کند. شگفتیآور نیست که ارتش از این فرصت براى سركوبِ خود مصدق استفاده کرد.در ٢٨ مرداد که تودهایها در نتیجه پشت کردن مصدق به آنها صحنه را ترک کرده بودند، زاهدی با فرماندهی ٣۵ تانک شرمن اقامتگاه نخستوزیر را محاصره و پس از نُه ساعت درگیرى، مصدق را بازداشت كرد. در تكميل اين اقدامات، شعبان «بیمخ» تظاهرات پُرسروصدایی به سوی بازار ترتیب داد». (ایران بین دو انقلاب، یرواند آبراهامیان، صص ۳۴۴ ـ ۲۴۵.)
از طرفی دیگر «استیون کینزر» روزنامهنگار حوزه سیاست خارجی و روابط بینالملل آمریکایی و خبرنگار پیشین نیویورکتایمز، در کتاب «همه مردان شاه» مینویسد: «روزولت [مأمور سازمان سیا که برای اجرای طرح کودتا علیه مصدق به ایران آمده بود] میدانست مصدق مرد بسیار دلرحمی است که با مشاهده بدبختی یک زن بیوه یا یک کودک یتیم به گریه میافتد.مصدق که ذاتاً با دسیسه و توطئه بیگانه بود، ایمان کودکانهای نسبت به صداقت دیگران داشت. او علیرغم مشکلات چند ماه گذشته، او هنوز به آمریکاییها احترام میگذاشت. اگر روزولت میتوانست به طریقى از این خصوصیات اخلاقی مصدق سوءاستفاده کند، باعث میشد پیرمرد تعادل خود را از دست بدهد یا دست به اشتباه بیفتد.این یک مرحله کلاسیک از جنگ روانی به شمار میرفت و مهمترین رویارویی در طول عملیات آژاکس را پدید میآورد. روزولت از همان ابتدا فهمیده بود که سرنوشت دولت مصدق بالاخره در خیابانها تعیین خواهد شد».
کینزر در ادامه میآورد: «در اواسط بعداز ظهر، هندرسون، سفير آمريكا، به ملاقات مصدق آمد. پیرمرد کاملاً از وقایع روز عقب مانده بود. او اصلاً خبر نداشت که مأموران مخفی در سفارت آمریکا شب و روز برای سرنگونی دولت وی تلاش میکنند. و از آنجا که روح وی از وجود فردی همچون «کرمیت روزولت» خبر نداشت، طبعاً نمیتوانست حدس بزند که روزولت از هندرسون استفاده میکند تا برای وی دام پهن کند.در عین حال، او آگاه بود که قدرتهای خارجی در کودتای شکستخورده روز یکشنبه دست داشتند و برای همین میبایست مراقبت بیشتری به خرج میداد. مصدق، سفیر را در لباس رسمی پذیرفت... هندرسون صحبت خود را چنین آغاز کرد: «باید به عرض برسانم که هموطنان من به بدترین شکل ممکن مورد تعرض قرار میگیرند.
به هنگام عبور از خیابان هم در حالی که با آرامش به دنبال کار خود میروند، مورد توهین قرار میگیرند. در کمال تعجب، گویا مصدق واقعاً تحتتأثیر این داستانهای خیالپردازانه قرار گرفته بود و ضمناً از احتمال خروج آمریکاییها از ایران واهمه داشت.هندرسون گزارش داد که مصدق «به طرز محسوسی تحتتأثیر قرار گرفت». مصدق که در فرهنگ مهماننوازی غرق بود، این مسأله را بسیار ناگوار دانست که میهمانان کشور ایران مورد بدرفتاری قرار بگیرند. این ناراحتی بر قدرت قضاوت وی غلبه کرد و در حالی که هندرسون هنوز در اتاق بود، گوشی تلفن را برداشت و به رئیس پلیس زنگ زد.او گفت، ناآرامیهای خیابانی دیگر غیرقابل تحمل شده است و دیگر وقت آن رسیدہ که پلیس مداخله کند. با این دستور، مصدق پلیس را به جنگ با جمعیتی فرستاد که بسیاری از آنان را طرفداران پروپاقرص خود وی تشکیل میدادند.سپس برای اطمینان از اینکه روز بعد هم طرفداران وی به خیابانها بازنگردند، فرمانی صادر کرد که هرگونه تظاهرات عمومی را ممنوع اعلام نمود». (همه مردان شاه، استیون کینزر، صص ۲۰۰ ـ ۲۰۴.)
بدینترتیب، میتوان گفت که مصدق با جمع کردن مردم از خیابانها و فرستادنشان به خانه، به نوعی خود را خلع سلاح کرد؛ حتی جالب است که مجله تایم یک هفته پس از کودتا، در گزارشی نوشته بود: «این اقدام یک اشتباه مرگبار محسوب میشد». (همه مردان شاه، استیون کینزر، صفحه ۲۰۴.)
درواقع نقشه شومی که «کرمیت روزولت» مأمور اجرای کودتای ۲۸ مرداد، برای فرستادن مردم به خانههایشان و باز کردن فضا برای اراذل و اوباشی همچون «شعبان بیمخ» طراحی کرده بود، به ما نشان میدهد که حضور مردم در خیابانها، یک عامل تعیینکننده است که نباید آن را کماهمیت جلوه داد.از طرفی، این رویداد مهم که سرنوشت ملت ایران را برای چند دهه تغییر داد و منابع نفتی ایران را دو دستی به آمریکاییها تقدیم کرد، در حافظه تاریخی کسانی که تاریخ این سرزمین را مطالعه کردهاند ثبت شده است. به تعبیر دیگر، میتوان گفت که دلسوزان این کشور، قصد ندارند «اشتباه بزرگ مصدق» را تجربه کنند.
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید.
23:02 - 20 تیر 1405
0 بازدید