از بیسوادی مطلق تا رسیدن به بالاترین رتبۀ افزایش سواد در دنیا
در سال ۱۳۵۵، بهعلت عملکرد ضعیف حکومت پهلوی، ۶۳ درصد مردم ایران سواد نداشتند. حتی سایر کشورهای منطقه و آفریقایی، وضع بهتری از ایران داشتند؛ اما جمهوری اسلامی ایران در این زمینه، امروز بالاترین رتبه را در سطح جهانی دارد.
گروه فارس پلاس: میزان جمعیتِ باسوادِ ۶ ساله و بالاترِ کشور، از ۷/۲۸ درصد در سال ۱۳۵۵ به ۷۹/۵ درصد در سال ۱۳۷۵ و به بیش از ۸۰ درصد در سال ۱۳۸۰ رسیده است. براساس نتایج سرشماریِ سال ۱۳۸۵، از میان حدود ۵۴ میلیون نفر جمعیت ۶ ساله و بالاتر از آن، بیش از ۵۴ میلیون نفر باسواد بودهاند.
در ادامۀ این گزارش، آمارهای دقیقتری از نرخ سواد در دوران پهلوی را بررسی خواهیم کرد؛ همچنین اقدامات جمهوری اسلامی ایران در بالا بردن سطح سواد و ارتقاء رتبه علمی کشور نیز مورد پردازش قرار خواهد گرفت.
در مورد آمار سواد در دوران قبل انقلاب، «فرد هالیدی»، نویسنده و متخصص روابط بینالملل و خاورمیانه، در کتاب «ایران: دیکتاتوری و توسعه» مینویسد: «هنوز اکثریت جمعیت ایران بیسواد هستند؛ طبق برآورد رسمی سال ۱۳۵۱، نسبت بیسوادان ۶۲ درصد بود، اما رقم واقعی له طور قطع بیش از این بود». (فرد هالیدی، ایران: دیکتاتوری و توسعه، صفحه ۱۸۲.)
ممکن از کسی با خود بگوید که در آن دوره، همۀ کشورها چنین وضعی داشتند و یا شاید اوضاع ایران در زمینۀ سواد، از دیگران بهتر بوده است؛ اما طبق آمارها، ایرانِ دوران پهلوی، نه تنها از بقیه کشورها بهتر نبود، بلکه همسطحِ آنها نیز نبوده و حتی بیسوادانِ ایران براساس درصدِ جمعیت، از کشورهای دیگر، جایگاه پایینتری هم داشته است.
فرد هالیدی در جای دیگر از کتابِ خود، اینچنین نوشته است: «ایران دارای یک سیستم آموزش و پرورش است که به نحو تأسفآوری در برآوردن نیازهای صنعتی شدنِ کشور ناتوان است؛ در اواخر سالهای ۱۳۲۹، تعداد کسانی که دانشگاه را تمام میکردند در ایران برابر تعداد دانشآموختگان یکصد سال پیشِ ژاپن بود و با افزایش تعداد نفرات، کیفیت تحصیلات عالی پایین آمده است.
هنوز ایران، از ۶۰ درصد بیسوادی ـ یعنی نسبتی بالاتر از نسبت بیسوادی در هندوستان ـ رنج میبرد و این امر نیز در کاراییِ کلی نیروی کار تأثیر عمدهای دارد...». (فرد هالیدی، ایران: دیکتاتوری و توسعه، صفحه ۱۶۳.)
درواقع وضعیت سواد عمومی مردم در دوران پهلوی نشان میدهد، طرحهای آموزشیِ این حکومت برای ارتقاء سوادآموزی در بین مردم در نسبت با میانگین جهانی و وضعیت سایر کشورهای جهان، نتایج مطلوب مدنظر را نداشته است.
بیسوادتر از کشورهای جهان عرب
حتی بررسی وضعیت ایران در شاخص سواد و مقایسۀ آن با میانگین کشورهای جهان عرب نیز نشان میدهد، در دوران حکومت پهلوی، نرخ سواد در ایران به مراتب از میانگین کشورهای عربی پایینتر بوده است. درحالی که طبق آمار بانک جهانی در سال ۱۳۵۵، ۳۷ درصد از افراد بالای ۱۵ سال در ایران باسواد محسوب میشدهاند، در سال ۱۳۵۶، بیش از ۴۵ درصد ازمردم کشورهای عربی باسواد بودهاند.
پایینتر از خاورمیانه
گفتنی است که طبق آمار بانک جهانی، در سال ۱۳۵۵ نیز ۶۳ درصد از افراد بالای ۱۵ سال در ایران سواد نداشتهاند؛ این در حالی بود که میانگین درصد بیسوادانِ کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، ۵۶ درصد بوده است و دراین شاخص وضعیت بهتری از ایران داشتند.
بسیار پایینتر از میانگین جهانی
در دوران پهلوی، وضعیت سوادآموزی در ایران شکاف زیادی با میانگین جهانی در این شاخص داشته است. سال ۱۳۵۵، میانگین جهانیِ درصدِ باسوادان بالای ۱۵ سال، ۶۷ درصد بوده است؛ یعنی ۳۰ درصد بیشتر از ایران! این آمارنشان میدهد که حکومت پهلوی در این زمینه، بسیار ضعیف عمل کرده است.
جمهوری اسلامی ایران؛ رتبۀ اولِ افزایش سواد در جهان!
با وقوع انقلاب اسلامی ایران، نهضتی در راستای سوادآموزیِ حداکثری ایجاد شد که نتایج درخشانِ آن، علاوهبر جبران عقبماندگیهای دوران پهلوی، باعث بهبود قابل توجه جایگاه ایران در سطح جهانی و حتی پیشی گرفتنِ ایران از میانگین جهانی در این شاخص شده است.
درحالی که در دوران پهلوی، وضعیت سوادآموزی در ایران شکاف زیادی با میانگین جهانی داشت و میانگین نرخ جهانیِ سواد، ۳۰ درصد بیشتر از ایران بود، پس از انقلاب اسلامی، جهش خیرهکنندۀ سوادآموزی در ایران، باعث شده است که این فاصلۀ ۳۰ درصدی جبران شود؛ حتی در سالهای گذشته نیز، ایران به وضعیتی بهتر از میانگین جهانی دست یافته است.
این موضوع نشان میدهد که رشد ایرانِ پس از انقلاب، یک رشد طبیعی و همگام با سایر کشورهای جهان نبوده است؛ بلکه رشدی چند برابرِ میانگین جهانی در ایران رقم خورده است. در جدول زیر، وضعیت ایران در زمینه سوادآموزی در سالهای ۱۹۷۶ میلادی و ۲۰۲۱ میلادی، با میانگین جهانی، میانگین کشورهای عربی و غرب آسیا مقایسه شده است.
همانطور که گفته شد، طبق آمارهای جهانی، ایران در طول چهار دهۀ گذشته، جهشی بینظیر و چند برابر میانگین جهانی در افزایش نرخ باسوادان داشته است؛ اما گزارشی از سایت ourworldindata مبتنی بر دادههای یونسکو، از زاویهای دیگر به این موضوع پرداخته است.
در این گزارش، میزان تغییر نرخ سواد در تمامی کشورهای دنیا را از سال ۱۳۵۵ تا به امروز را نشان میدهد. در چند دهۀ اخیر، ایران رتبۀ اول افزایش سواد در میان تمامی کشورهای جهان را دارد. در واقع در این بازه زمانیِ تقریباً ۴۰ سال، هیچ حکومتی در دنیا به اندازه جمهوری اسلامی ایران، موفق به باسواد کردنِ مردم نشده است.
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید.
12:17 - 25 ژانویه 2025
0 بازدید
1 پاسخ
تازه ترین اخبار
- کاشت نهال توسط نماینده ولیفقیه در آذربایجان غربی
- افزایش ۱۶ درصدی تردد در ورودیهای استان اردبیــل در نوروز ۱۴۰۵
- جزئیات انفجارهای ظهر امروز در خوزستان
- کاشت نهال میوه توسط نماینده ولی فقیه در مصلای تبریز به نیت رهبر شهید
- رژه با تراکتورها در شهر امام دزفول
- یک ایرانی بهترین داور تورنمنت تکواندو ترکیه شد
- تامین پایدار برنج و شکر در هرمزگان
- رسانه در مسیر انحراف وقتی هیجان جای آگاهی را میگیرد
- سارقان خودرو در قم دستگیر شدند
- انفجارهای کنترلشده در غرب سنقر برای خنثیسازی مهمات