از تألیف کشف اسرار تا نهضت پانزده خرداد ۱۳۴۲
وقایع قبل و بعداز قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و اینکه امام خمینی ره با چه چیزی مخالفت کردهاند، برای فهم این حرکت مردمی بسیار مهم است.
تجارب سیاسی حضرت امام خمینی از مبارزات گذشته، ابتدا با نوشتن کتاب «کشف اسرار» - پس از شهریور ۱۳۲۰ ش علیه سیاستهای ضددینی و ضدفرهنگی رضا شاه - بروز کرد و در سال ۱۳۴۱ش در جریان طرح لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی وارد مرحله جدیدی شد. امام خمینی ره با مخالفت علنی و شدید علیه اصول لایحه مذکور به صورت یک مخالف مقتدر در برابر رژیم پهلوی در صحنه سیاست ایران ظاهر شد و تا دوران تبعید از ایران و مهاجرت به نجف اشرف، سه مقطع تاریخی را سپری کرد:الف) مبارزه با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتیب) مبارزه با انقلاب سفید شاهج) مبارزه با کاپیتولاسیون
(الف) مبارزه با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی:
امام خمینی برای مبارزه با تصویب لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی، جلسهای با حضور علمای بزرگ قم تشکیل دادند. در این جلسه، پس از گفت و گوهای زیاد، مقرر شد که تلگرافی در مخالفت با لایحه برای شاه ارسال شود و نیز سخنرانان و گویندگان مذهبی و روحانیون در مساجد و منابر، مردم را از نتایج شوم تصویب این لایحه آگاه سازند. شاه در مقابل حرکت امام خمینی عقب نشینی کرد و تصمیمگیری در مورد لایحه را به هیئت دولت واگذار نمود. دولت نیز به رغم تبلیغات مسموم عليه این حرکت علما، در نهایت برای جلوگیری از رشد روز افزون اعتراضات مردمی، ناچار تصویبنامه را لغو کرد. مردم این پیروزی را جشن گرفتند و امام خمینی به عنوان یک شخصیت برجسته مذهبی و رهبری قاطع و سازش ناپذیر در قلب و دل مردم جای گرفت. در این هنگام، آمریکا و رژیم شاه خود را با شکل گیری یک نهضت جدید روبهرو دیدند.
ب) مبارزه با انقلاب سفید شاه:
پس از طرح رفراندوم ملی و جنجال روزنامههای وابسته به شاه و مطرح کردن شعار عوامفریبانه همهپرسی اصول ششگانه انقلاب سفید، امام خمینی با همکاری سایر علما و مراجع تقلید قم، اعلامیهای مبنی بر مخالفت با این طرح و همچنین همهپرسی صادر کردند. در این اعلامیه از مردم خواسته شده بود که در همه پرسی شرکت نکنند. امام خمینی در اعلامیه جداگانهای همهپرسی (رفراندوم) را مقدمهای برای از بین بردن مواد مربوط به مذهب اعلام کرد و از مردم خواست به پیروی از علمای قم بازارها را تعطیل و اعتصاب کنند. موج اعتراض تهران، قم و سایر شهرستانها را در بر گرفت مردم با شعار «رفراندوم قلابی مخالف اسلام است» با نیروهای پلیس شاه درگیر و عدهای شهید، مجروح و دستگیر شدند.
دولت برای مقابله با این نهضت مردمی، مخالفان انقلاب سفید را «زمینداران بزرگ» معرفی کرد. شاه نیز در یک اقدام نمایشی در روز چهارم بهمن ماه ۱۳۴۱، به قم رفت اما استقبال چندانی از او نشد و هیچ یک از علمای بزرگ به دیدار وی نرفتند. وی که به شدت عصبانی شده بود، طی سخنرانی خود در قم، به علما اهانت کرد و متعاقب آن در روز ۶ بهمن ماه ۱۳۴۱، همهپرسی فرمایشی را انجام داد و اینگونه وانمود کرد که اکثریت مردم به آن رأی مثبت دادهاند. به دنبال انتشار این خبر، دولت آمریکا و دولتهای اروپایی فوراً به شاه تبریک گفتند.
با فرا رسیدن سال جدید (۱۳۴۲ش) امام خمینی در واکنش به رفراندوم شاه، عید نوروز را عزای عمومی اعلام کرد و در صبح روز دوم فروردین - که همزمان با سالگرد شهادت امام صادق (ع) بود - مراسم سوگواری در منزل ایشان در قم برپا شد. عصر آن روز چماق داران شاه به مدرسه فیضیه حمله کردند و جمعیت بسیاری را مضروب، مجروح و دستگیر کردند. در تبریز نیز وقایع مشابهی اتفاق افتاد. در شرایطی که کسی جرئت هیچ اقدامی را نداشت، امام خمینی با صدور اعلامیه خود با عنوان «شاه دوستی یعنی غارتگری» همه ارکان حکومت پهلوی را مورد تهاجم قرار داد. ایشان در این اعلامیه به پایههای رژیم شاهنشاهی به عنوان عامل عقب ماندگی و فقر ملت ایران حمله کرد و در رأس آن، سه رکن اصلی بقای این رژیم - یعنی دستگاه جبار شاه، آمریکا و اسرائیل - را عامل فساد و تباهی ایران معرفی نمود. با فرا رسیدن محرم سال ۱۳۴۲ ش، نهضت اسلامی وارد مرحله جدیدی شد و برای اولین بار، مردم در جلسات سوگواری شعار «مرگ بر دیکتاتور» سر دادند.
امام خمینی در عصر روز ۱۳ خرداد مصادف عاشورای آن سال، با حضور در مدرسه فیضیه، مجددا تهاجم خود را علیه شاه آمریکا و اسرائیل شدت بخشید. در سحرگاه روز ۱۵ خرداد، دهها مأمور به خانه امام ریختند و ایشان را دستگیر کرده و به تهران بردند. در روز پانزده خرداد ۱۳۴۲، با انتشار خبر دستگیری امام خمینی، حرکتهای مردمی عظیمی با شعار «یا مرگ یا خمینی» در تهران، قم و برخی شهرها آغاز شد. شاه توسط نیروهای پلیس، حرکت مردم را به خاک و خون کشید و با مقاومت مردم، حماسه پانزده خرداد سال ۴۲ شکل گرفت. علمای قم و شهرستانها برای اعتراض به دستگیری امام خمینی به تهران آمدند. رژیم شاه برای جلوگیری از حرکت بزرگتر، دو ماه بعد امام خمینی و سایر علمای دستگیر شده را آزاد کرد و امام در فروردین ۱۳۴۳ در میان استقبال پرشور مردم وارد قم شد.
ج) مبارزه با کاپیتولاسیون:
پس از طرح قانون کاپیتولاسیون توسط حسنعلی منصور در مجلس، امام خمینی مجدداً بهعنوان رهبر بلا منازع مردم ایران این قانون را مغایر با استقلال کشور اعلام کرد. ایشان با تشکیل جلسات متعدد با علمای قم و فرستادن نمایندگانی به شهرهای ایران و سازماندهی مردم برای اعتراض در مقابل این طرح شرمآور، مجدداً رژیم شاه را مورد تهاجم قرار داد. در روز چهارم آبان ۱۳۴۳، مردم از شهرهای مختلف برای شنیدن سخنرانی امام راهی قم شدند. امام خمینی در این جمع، سخنانی تاریخی در مخالفت با نظام شاهنشاهی و سلطه بیگانگان ایراد کردند.
جمعیت با شنیدن سخنان امام: «قلب من در فشار است، ایران دیگر عید ندارد، عید ایران را عزا کردند، ما را فروختند، عزت ما را پایکوب کردند و...» به شدت گریست. امام در این سخنرانی به بررسی ابعاد مختلف قانون کاپیتولاسیون و تأثیر آن بر سرنوشت مردم ایران پرداخت و به تمامیت استعمار در قالب آمریکا، شوروی، انگلستان و اسرائیل حمله کرد. رژیم شاه مجدداً به مقابله با این حرکت پرداخت و سرانجام در شب ۱۳ آبان ۱۳۴۳ش، رژیم، امام را دستگیر و بلافاصله به ترکیه تبعید کرد. به دنبال انتشار خبر تبعید امام، بازارها تعطیل شد و موج اعتصاب و اعتراض و تظاهرات ایران را فرا گرفت اما پس از مدتی رژیم شاه بر اوضاع مسلط شد و مرحله دیگری از نهضت اسلامی آغاز گردید.
منبع: کتاب «تاریخ تحولات سیاسی ایران» نوشتهٔ موسی نجفی و موسی فقیه حقانی، ص ۵۶۱ - ۵۶۵.
برای پیگیری اخبار سرویس فرهنگی باشگاه خبرنگاران توانا، میتوانید با کلیک روی آدرس ذیل، سرویس فرهنگی توانا را دنبال (فالو) کنید:farsnews.ir/Culture_Tavana#باشگاه_خبرنگاران_توانا#امام_خمینی #قیام_پانزده_خرداد #تاریخ
farsnews.ir
فرهنگی / باشگاه خبرنگاران توانا (@Culture_Tavana) | Fars
16:37 - 15 خرداد 1403
0 بازدید
1 پاسخ