قدرت و غرور دشمن ماندگار نیست؛ سنت الهی نابودی ستمگران است
خداوند در سوره غافر با یادآوری سرنوشت اقوام نیرومند گذشته، این حقیقت را بیان میکند که قدرت و غرور نمیتواند مانع اجرای سنتهای الهی شود. آنان با وجود برخورداری از توان و امکانات فراوان، به دلیل سرکشی گرفتار عذاب شدند و هنگامی که حقیقت را دیدند پشیمانی دیگر سودی نداشت.
گروه قرآن و فعالیتهای دینی خبرگزاری فارس: آیات ۷۸ تا ۸۵ سوره غافر، واپسین بخش این سوره را تشکیل میدهد، آیاتی که با یادآوری سرگذشت پیامبران، هشدار درباره عذاب الهی و بیان سرنوشت تلخ منکران پایان مییابد.علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات را جمعبندیای از پیامهای سوره غافر میداند جایی که خداوند بار دیگر سنتهای قطعی خود را در برابر جبهه کفر و استکبار بیان میکند. محور اصلی این آیات آن است که دشمنان حق با وجود مشاهده نشانههای فراوان الهی، راه انکار و سرکشی را برمیگزینند و هنگامی که عذاب الهی فرا میرسد، دیگر راهی برای جبران باقی نمیماند.پیامبران آمدند اما لجاجت دشمنان پایان نیافتسوره با اشاره به رسالت پیامبران الهی آغاز این بخش را رقم میزند که «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ» یعنی پیش از پیامبر اسلام(ص)، رسولان بسیاری برای هدایت انسانها فرستاده شدند. خداوند توضیح میدهد که برخی از این پیامبران در قرآن معرفی شدهاند و برخی دیگر معرفی نشدهاند.هدف از این یادآوری، تسلای پیامبر اکرم(ص) و بیان این حقیقت است که مخالفت و دشمنی با فرستادگان الهی، پدیدهای تازه نیست. همه پیامبران با جبههای از تکذیب، استهزا و لجاجت روبهرو بودهاند. بنابراین دشمنی کفار مکه نیز ادامه همان مسیر تاریخی مقابله با حق است.این آیات نشان میدهد که دشمنان حق نه از روی ناآگاهی، بلکه غالباً از سر عناد و خودخواهی در برابر دعوت الهی میایستند و همین لجاجت، زمینهساز عذاب آنان میشود.
نعمتهای الهی نشانههایی که منکران نادیده گرفتنددر ادامه، خداوند به بخشی از نعمتهای خود اشاره میکند و میفرماید که «اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَنْعَامَ» خداوند چهارپایان را برای بهرهبرداری انسان آفرید تا از برخی بر آنها سوار شود و از برخی دیگر تغذیه کند.ذکر این نعمتها تنها برای بیان جنبه اقتصادی یا معیشتی آنها نیست، بلکه هدف، یادآوری ربوبیت و تدبیر الهی در زندگی بشر است. خداوند ابزارهای زندگی را در اختیار انسان قرار داده و همه امکانات عالم را برای رشد و تکامل او مهیا ساخته است.با این حال، دشمنان و منکران به جای شکرگزاری، این نعمتها را به خود یا اسباب ظاهری نسبت میدهند و از شناخت منعم حقیقی غافل میشوند. قرآن با اشاره به این نعمتها در واقع حجت را بر آنان تمام میکند زیرا کسی که این همه نشانه قدرت و رحمت الهی را میبیند، دیگر عذری برای انکار ندارد.عبرتی که دشمنان از تاریخ نگرفتندیکی از مهمترین هشدارهای این بخش از سوره غافر در آیه «أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ» آمده است. خداوند از منکران میپرسد که آیا در زمین گردش نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که پیش از آنان بودند چه شد؟قرآن بارها تاریخ را به عنوان یک منبع شناخت معرفی میکند. اقوام گذشته از نظر قدرت، جمعیت، امکانات و تمدن از بسیاری از مخالفان عصر پیامبر نیرومندتر بودند، اما هنگامی که در برابر حق ایستادند، گرفتار عذاب شدند و آثار قدرتشان از میان رفت.آیه تصریح میکند که آنان «أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً» بودند یعنی از نظر ظاهری قدرت بیشتری داشتند. با این حال، قدرت مادی نتوانست آنان را از سنت الهی نجات دهد.
پیام روشن این آیات آن است که دشمنان حق نباید به امکانات و تواناییهای ظاهری خود دل ببندند زیرا تاریخ بارها نشان داده است که سرنوشت طغیانگران چیزی جز سقوط و نابودی نبوده است.هنگامی که عذاب الهی فرا میرسددر ادامه، قرآن علت اصلی هلاکت اقوام گذشته را بیان میکند و میفرماید که «فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ» پیامبران با دلایل روشن به سراغ آنان آمدند، اما آنان به دانستهها و داشتههای خود دل خوش کردند و حق را نپذیرفتند.مراد از «فَرِحُوا بِمَا عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ» آن است که منکران به دانش ناقص و پندارهای خود مغرور شدند و وحی الهی را بینیاز از توجه دانستند. همین غرور فکری و علمی آنان را از پذیرش حقیقت بازداشت.نتیجه این سرکشی آن بود که عذاب الهی آنان را فرا گرفت «وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ» و همان چیزی که مسخره میکردند، دامنگیرشان شد. قرآن در این آیات نشان میدهد که عذاب الهی ناگهانی و بیدلیل نیست بلکه پس از اتمام حجت و استمرار لجاجت نازل میشود.پشیمانی پس از عذاب وقتی دیگر دیر شده است
آخرین آیات سوره غافر صحنهای تکاندهنده از اعتراف دشمنان پس از مشاهده عذاب را ترسیم میکند. آنان میگویند که «آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ» اکنون به خدای یگانه ایمان آوردیم و از شرک دست کشیدیم.اما پاسخ الهی روشن است، «فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ» ایمانی که پس از مشاهده عذاب و از روی اضطرار حاصل شود، سودی نخواهد داشت.ایمان حقیقی زمانی ارزش دارد که انسان در شرایط اختیار و پیش از آشکار شدن عذاب، راه حق را انتخاب کند. هنگامی که پردهها کنار میرود و حقیقت برای همه آشکار میشود، دیگر ایمان آوردن نشانه تسلیم اختیاری نیست، بلکه واکنشی ناگزیر به واقعیت است.سوره غافر با این هشدار پایان مییابد که این سنتی همیشگی در تاریخ بشر است که «وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْكَافِرُونَ» در آن هنگام کافران زیانکار میشوند. بدین ترتیب، آیات پایانی سوره تصویری روشن از سرانجام دشمنان لجوج ارائه میکند کسانی که نعمتهای الهی را انکار کردند، از سرنوشت پیشینیان عبرت نگرفتند، دعوت پیامبران را نپذیرفتند و سرانجام در لحظه نزول عذاب با پشیمانی روبهرو شدند که دیگر هیچ سودی برای آنان نداشت.تلاوت این آیات را که در صفحه ۴۷۶ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.
۴ MB
01:04 - 15 خرداد 1405
