عظیمی: ۷۷۳ موقوفه با ۲۰۰ میلیارد تومان مرمت میشود
مدیرکل نظارت فنی بهرهوری اقتصادی سازمان اوقاف و امور خیریه از اجرای گسترده پروژهها در موقوفات خبر داد و گفت: در حوزه تعمیر، مرمت و نگهداری عرصه و اعیان موقوفات، ۷۷۳ پروژه فعال داریم که برای آنها اعتباری در حدود ۲۰۰ میلیارد تومان پیشبینی شده است.
گروه قرآن و فعالیتهای دینی خبرگزاری فارس: در شرایطی که بهرهبرداری بهینه از موقوفات میتواند نقش مؤثری در حل بخشی از مسائل اقتصادی و اجتماعی کشور داشته باشد، سازمان اوقاف و امور خیریه با تعریف پروژههای مختلف در راستای اجرای امینانه نیت واقفان گام برداشته است. رضا عظیمی، مدیرکل نظارت فنی بهرهوری اقتصادی این سازمان، در این گفتوگو به تشریح آخرین پروژههای مربوط به موقوفات، رویکردهای توسعهای، نقش بخش خصوصی و برنامههای شفافسازی سازمان اوقاف پرداخته است که در ادامه تقدیم میشود.گاهی مشاهده میشود که سازمان اوقاف پروژههایی را تعریف و اجرا میکند، اولویت سازمان اوقاف در تعریف این پروژهها خصوصاً پروژههای اقتصادی چیست و بر چه اساسی یک پروژه آغاز میشود؟از وظایف ذاتی سازمان اوقاف و امور خیریه، احیا، عمران و آبادانی موقوفات و همچنین تبدیل بقاع متبرکه و اماکن مذهبی به قطبهای فرهنگی است. تحقق این هدف نیازمند ایجاد زیرساختهای مناسب است که بخش عمدهای از آن در قالب فعالیتهای عمرانی در بقاع متبرکه و اماکن مذهبی تعریف میشود. بنابراین اولویت ما پروژههایی است که در راستای تقویت کارکرد فرهنگی، خدماتی و زیارتی این اماکن باشد.سازمان اوقاف با توجه به ساختار تشکیلاتی خود، در برخی حوزهها وابسته به نظام اداری دولت و در برخی بخشها دارای استقلال عمل است. با این حال، در تمامی فعالیتها تلاش میکنیم ضوابط، مقررات و آییننامههای جاری کشور را رعایت کنیم.
نیازسنجی برای اجرای این پروژهها خصوصاً در بقاع متبرکه چگونه انجام میشود؟در بقاع متبرکه، نیازسنجی عمدتاً از طریق تعامل هیأت امنای بقعه با مردم و زائران انجام میشود. اگر برای رفاه حال زائران نیاز به ایجاد کاربری یا خدمات جدیدی باشد، این نیازها اعلام و بررسی میشود. از آنجا که اماکن مذهبی عمدتاً با مشارکتهای مردمی اداره میشوند و هزینههای آنها نیز توسط مردم تأمین میشود، لازم بود ساختاری مشخص برای اجرای اصولی پروژهها تعریف شود.به همین منظور، تهیه «طرح جامع» برای بقاع متبرکه را الزامی کردهایم. هرگونه فعالیت عمرانی یا اجرایی در یک بقعه، باید بر اساس طرح جامع مصوب و نقشههای اجرایی مربوطه انجام شود تا از انسجام، هماهنگی و رعایت اصول فنی اطمینان حاصل شود.ضوابط اجرایی و معاملاتی پروژهها به چه صورت رعایت میشود؟در اجرای پروژهها، آییننامه مالی و معاملاتی حاکم بر کشور ملاک عمل ماست. معاملات بر اساس سطح پروژهها به سه دسته معاملات کوچک، متوسط و معاملات کلان تقسیم میشوند. در پروژههای کوچک، فرآیند با استعلام انجام میشود و در پروژههای بزرگتر، مناقصه برگزار میشود. همچنین پروژهها متناسب با سطح خود اطلاعرسانی میشوند تا امکان مشارکت بخش خصوصی و مردم فراهم باشد.در حوزه موقوفات چه رویکردی در پیش گرفتهاید؟در حوزه موقوفات، وظیفه احیا و نگهداری از بناها و رقبات وقفی بر عهده سازمان است. این احیا میتواند شامل تعمیرات و نگهداری سالیانه باشد که در قالب برنامههای مدون اجرا میشود. اغلب این فعالیتها در سطح معاملات کوچک قرار میگیرند و با اخذ استعلام انجام میشوند.
اما برخی موقوفات ظرفیت اجرای پروژههای سرمایهگذاری بزرگ را دارند. در این موارد، ابتدا مطالعات و محاسبات اقتصادی انجام و طرح توجیهی تهیه میشود. سپس طرح در کمیتههای تخصصی بررسی و پس از اخذ تأییدیه، در کمیسیون عالی به تصویب میرسد. پس از آن، پروژه وارد مرحله اجرا میشود و قراردادهای مربوط به مهندسین مشاور، نظارت و پیمانکاری مطابق با آییننامههای مالی و معاملاتی منعقد میشود.در مجموع، تلاش ما این است که ضمن رعایت دقیق ضوابط قانونی، از ظرفیتهای مردمی و بخش خصوصی برای توسعه و بهرهوری هرچه بیشتر موقوفات و بقاع متبرکه استفاده کنیم و این اماکن را در شأن جایگاه فرهنگی و مذهبی خود ارتقا دهیم.چطور بین حفظ موقوفات و توسعه اقتصادی تعادل ایجاد میکنید؟در حوزه موقوفات، ما با طیف متنوعی از رقبات مواجه هستیم. بخشی از این رقبات بناهای ارزشمند تاریخی هستند، مانند کاروانسراها، آبانبارها، حمامها و خانههایی که در بافتهای تاریخی استانها قرار دارند. در این موارد، اولویت اصلی ما حفظ و احیای بناست و نه کسب منفعت اقتصادی.بسیاری از این بناها ماهیت انتفاعی ندارند و اساساً با هدف درآمدزایی تعریف نشدهاند. بنابراین در پروژههای مرتبط با آنها، نگاه اقتصادی در درجه دوم اهمیت قرار دارد. بر اساس تفاهمنامهای که با وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی منعقد شده، فرآیند جذب سرمایهگذار با رویکرد حفظ میراث فرهنگی انجام میشود. سرمایهگذارانی که وارد این حوزه میشوند، عموماً دغدغه صیانت از آثار تاریخی را دارند و بهره اقتصادی برایشان اولویت اصلی نیست.
خوشبختانه در این زمینه اقدامات مؤثری صورت گرفته است. برای نمونه، در استان گلستان و شهر گرگان، منازل مخروبهای در بافت تاریخی وجود داشت که به دلیل ارزش مکانی و تاریخی، مورد احیا قرار گرفتند. در این بناها فعالیتهای خرد اقتصادی شکل گرفته که علاوه بر حفظ بنا، به ایجاد اشتغال و رونق محلی نیز کمک کرده است. این نمونهای از تعادل میان احیا و بهرهبرداری اقتصادی محدود و هدفمند است.در مقابل، برخی بناها در شرایطی قرار دارند که فرسودگی آنها میتواند خطرآفرین باشد. به عنوان مثال، در تهران واحدهای مسکونی و مراکز تجاری در بافتهای فرسوده وجود دارند که ادامه وضعیت فعلی آنها ممکن است خسارتبار باشد. در این موارد، رویکرد ما نوسازی و بازسازی با رعایت ضوابط است.در این راستا تعاملات گستردهای با نهادهای برونسازمانی از جمله شهرداریها انجام شده است. با موافقت ریاست سازمان، بستههای تشویقی برای متصدیان این املاک تهیه و اعلام شده تا مالکان در صورت اقدام به بازسازی، از معافیتها و تسهیلات مشخصی برخوردار شوند. این مشوقها زمینهساز تسریع فعالیتهای عمرانی در بافتهای فرسوده است.نتیجه این سیاست دوگانه آن است که از یکسو بافت شهری نوسازی میشود و ایمنی و کیفیت سکونت ارتقا مییابد و از سوی دیگر تعداد رقبات فعال افزایش پیدا میکند. در نهایت، منافع چندگانهای در حوزه شهرسازی، سکونت شهری و نیز درآمد پایدار موقوفات حاصل میشود.
آخرین پروژههای عمرانی و اقتصادی موقوفات در سالهای اخیر و با توجه به مشکل مسکن در سطح کشور و اجرای نهضت ملی مسکن که در دوران ریاست جمهوری شهید رئیسی آغاز شد، سازمان اوقاف در این حوزه پیشگام بوده است. در قالب ۲۰ پروژه، زمینی به مساحت بالغ بر ۲۱ میلیون مترمربع تأمین شد. این اراضی عمدتاً خارج از محدوده شهری و دارای کاربری زراعی درجه پایین بودند که عملاً امکان بهرهبرداری کشاورزی در آنها وجود نداشت. با توجه به مجاورت این زمینها با شهرها و بر اساس تفاهمنامه با وزارت راه و شهرسازی، این اراضی به محدوده شهری الحاق شدند.به گفته عظیمی، از این میزان زمین، حدود ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار مترمربع برای احداث ساختمانهای مسکونی و حدود ۱۲۳ هزار مترمربع برای کاربریهای تجاری اختصاص یافت که ظرفیت ساخت حدود ۱۰۰ هزار واحد مسکونی را فراهم کرده است.شاخصترین این پروژهها، طرحهای اجراشده در قیدار (استان زنجان)، استان مرکزی و قزوین است. در قزوین پروژهای به وسعت ۸۰۰ هکتار اجرا شده که علاوه بر ایجاد ظرفیت اقتصادی مناسب برای موقوفه، زمینه انتقال آب از طالقان به شهر قزوین را نیز فراهم کرد. در مجموع، در این اراضی که عمدتاً بایر بودند، بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان ارزش افزوده ایجاد شده است.همچنین پروژه گاوداری ملارد با اعتباری بالغ بر ۲۰۰ میلیارد تومان به عنوان یک مرکز تخصصی اصلاح و تولید ژن گاوهای شیرده نژاد برتر در حال اجراست. همچنین سردخانه ۱۰ هزار تنی اهر نیز ماه آینده به بهرهبرداری میرسد. پروژه نیروگاه خورشیدی ۲.۵ مگاواتی بروجن با سرمایهگذاری حدود ۸۰ میلیارد تومان در مجاورت امامزاده حمزه علی (ع) احداث و به شبکه سراسری متصل شده است. این پروژه نقش مؤثری در کاهش ناترازی انرژی دارد.
توسعه متوازن در استانهای کمبرخورداردر استان کهگیلویه و بویراحمد یک پروژه در حال اجراست. در استان بوشهر، شهرستان جم، بیش از ۶ پروژه فعال داریم. همچنین در تهران پروژههایی در حال اجراست، در مشهد پروژه احداث هتل دنبال میشود، در زنجان پروژه نهضت ملی مسکن به مرحله اجرای اسکلت رسیده و در استان فارس نیز پروژه پرورشگاه زالی در دست اجرا قرار دارد.در حال حاضر ۹۳ پروژه با مشارکت بخش خصوصی در حوزه موقوفات در حال اجراست و ۷۵ پروژه نیز با مشارکت موقوفات و بقاع متبرکه دنبال میشود. در مجموع ۱۶۸ پروژه فعال با مساحتی بالغ بر یک میلیون و ۴۶ هزار مترمربع در دست اجرا قرار دارد که برآورد هزینه اجرای آنها حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان است.مرمت و نگهداری ساختمانهای اداریدر حوزه تعمیر، مرمت و نگهداری عرصه و اعیان موقوفات، ۷۷۳ پروژه فعال داریم که برای آنها اعتباری در حدود ۲۰۰ میلیارد تومان پیشبینی شده است.۳۵۵ ساختمان اداری در اختیار داریم که بخشی دولتی و بخشی موقوفه هستند. تعمیر و نگهداری این ساختمانها در قالب برنامهای مدون در دستور کار قرار دارد و اعتبارات لازم برای آنها تخصیص مییابد.به گفته عظیمی، هماکنون ۱۳ پروژه ساختمان اداری در مراحل مختلف اجرایی قرار دارند که به طور میانگین ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارند و انشاءالله تا پایان سال ۱۴۰۵ به بهرهبرداری خواهند رسید.یکی از موضوعات مهمی که همواره دنبال میکنیم، بحث شفافسازی است. تلاش ما بر این بوده که فعالیتها در شرایط برابر و با بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی و به صورت برونسپاری انجام شود؛ در حالی که در سازمان اوقاف، نقش اصلی ما سیاستگذاری و راهبری است.
در سامانه جامع، تمامی قراردادهای موجود در سطح کشور توسط کارشناسان کنترل میشود. همچنین در راستای شفافسازی، سامانه مدیریت و کنترل پروژه با همکاری یک شرکت دانشبنیان راهاندازی شده و در حال حاضر مشغول ورود اطلاعات به آن هستیم. هدف این است که در نیمه دوم سال بتوانیم از این سامانه بهطور کامل بهرهبرداری کنیم.به گفته عظیمی، در صورت عملیاتی شدن این سامانه، تمام اطلاعات پروژههای عمرانی بهصورت برخط توسط مدیران عالی سازمان و استانها قابل رصد خواهد بود.برای آنکه دسترسی به مستندات نیز بهصورت برخط امکانپذیر باشد، طرحهای جامع، نقشه بقاع متبرکه و اطلاعات اسنادی ساختمانهای اداری در سامانه بارگذاری شده و هماکنون در دسترس مدیران قرار دارد. اولویت با پروژههای خدماتی است یا درآمدزا؟بعضی از فعالیتها ماهیت انتفاعی دارند؛ برای نمونه، بناهایی مانند حمامها و کاروانسراها بیشتر با هدف احیا و حفظ میراث فرهنگی مورد توجه قرار میگیرند. اما در دیگر پروژهها، موضوع منفعت نیز مطرح است.ادارهکل بهرهوری اقتصادی با انجام ارزیابیهای فنی بررسی میکند که آیا یک پروژه شاخصها و پارامترهای اقتصادی لازم را دارد یا خیر. از آنجا که ما مدافع موقوفه و امانتدار آن هستیم، اگر پروژهای صرفه اقتصادی نداشته باشد، به سراغ اجرای آن نمیرویم.برای اینکه بتوانیم نیت واقف را بهدرستی اجرا کنیم، لازم است پروژه به بهرهبرداری برسد. بنابراین هدف ما این است که هر پروژه در کوتاهترین زمان، با بهترین کیفیت و کمترین هزینه به مرحله بهرهبرداری برسد. در این صورت، تمامی درآمد حاصل نیز در مسیر نیت وقف هزینه خواهد شد.#اوقاف#موقوفات#بهره_وری_موقوفات
13:17 - 29 اردیبهشت 1405
