انتخابات شورای شهر ۱۴۰۵؛ پیچیدهترین رقابت محلی دو دهه اخیر
انتخابات ۱۴۰۵ شورای شهر تهران، به واسطه قانون تناسبی، چندپارگی جناحها و حساسیت جایگاه شهردار، به یکی از پیچیدهترین رقابتهای محلی دو دهه اخیر بدل شده است. برخلاف گذشته، حتی لیست دوم و سوم هم سهم واقعی از قدرت خواهند داشت.
گروه سیاسی خبرگزاری فارس: انتخابات پیشروی شورای شهر تهران که قرار است ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ برگزار شود، از چند جهت ویژگیهایی دارد که آن را از تمام شش دوره پیشین متمایز میکند. برای نخستین بار این انتخابات به شیوه تناسبی برگزار میشود، تمام فرآیند آن الکترونیکی خواهد بود و همزمانی آن با انتخابات میاندورهای مجلس و مجلس خبرگان، بر درجه حساسیت و احتمال قطبی شدن فضای رأیدهی میافزاید. اهمیت انتخابات شورای شهر تهران شورای شهر تهران صرفاً یک نهاد محلی نیست؛ شهردار تهران عملاً یک بازیگر سیاسی ـ اقتصادی قدرتمند است که بودجه چند ده هزار میلیارد تومانی و شبکه نفوذی در دولت، مجلس و رسانهها دارد. شهردار در جلسات هیات دولت حضور دارد و بسیاری از شهرداران پیشین، بعداً در قامت نامزد ریاستجمهوری یا مقامات ارشد ملی ظاهر شدهاند (از غلامحسین کرباسچی تا محمدباقر قالیباف). به همین دلیل، تسلط بر شورای شهر برای هر جریان سیاسی، به معنای داشتن یک «پایگاه قدرت محلی ـ ملی» محسوب میشود.پیشینه تاریخی و الگوهای برندهنگاهی به شش دوره گذشته نشان میدهد که اصلاحطلبان در دوره اول (۱۳۷۸) و دوره پنجم (۱۳۹۶) پیروز کامل شدند (هر بار در شرایطی که دولت همسو در قدرت بود). اصولگرایان نیز در دورههای دوم، سوم و ششم پیروزی مطلق داشتند؛ بهویژه در دوره ششم، مشارکت پایین تر و یکپارچگی نسبی اردوگاه راست، پیروزی کامل را برای آن ها رقم زد. در این میان، دوره چهارم شاهد ترکیبی از هر دو طیف بود و به اصطلاح شورا «دو قطبی» اداره شد.روند آمار آرا اما نکتهای کلیدی را روشن میکند: میزان مشارکت تفاوتی سرنوشتساز ایجاد میکند. برای مثال:
نفر اول دوره پنجم (محسن هاشمی) ۱٫۷۵0 میلیون رأی آورد و نفر اول دوره ششم (مهدی چمران) ۴۷۶ هزار رأی به دست آورد. این یعنی ریزش مشارکت بیش از ۷۰ درصد، که نتیجهاش حذف کامل اصلاحطلبان از شورا بود.بر اساس آمار و میزان مشارکت در دورههای قبل می توان اینطور پیش بینی کرد که اگر مشارکت کمتر از ۳۰٪ واجدان رأی باشد، احتمال سیطره کامل یک جناح (بهخصوص اصولگرایان با شبکه سازمانیافته محلی) بسیار بالاست. اما قانون تناسبی میتواند این الگو را تغییر دهد.تغییر قواعد بازی: «انتخابات تناسبی»انتخابات تناسبی، که در این دوره بهطور آزمایشی در تهران اجرا میشود، مهمترین متغیر جدید رقابتهاست. تا پیش از این جریان پیروز حتی با اختلاف ۱٪ نسبت به لیست دوم، تمام کرسیها را میگرفت اما اکنون کرسیها بر اساس درصد آرای هر فهرست یا نامزد مستقل توزیع میشود؛ یعنی لیست دوم، سوم و حتی مستقلها هم شانس تصاحب سهم واقعی دارند. این موضوع که می تواند جذابیت های رقابت سیاسی را بالاتر ببرد، چند پیامد سیاسی دارد:• پایان انحصار کامل؛ حتی لیستی با ۳۰٪ آرا میتواند حدود ۶–۷ کرسی بگیرد.• ضرورت ائتلافهای پیشاانتخاباتی کمتر شده، چون گروهها با لیست جدا هم شانسی واقعی دارند.• احتمال شکلگیری شورای «چندپاره» و ائتلافهای پس از انتخابات برای انتخاب شهردار، بیشتر است. معادلات نیروها و چالشها پیش بینی و ارائه تحلیل در خصوص انتخابات آن هم در فضای سیاسی ایران و بالاخص تهران بسیار سخت و گاهی غیر ممکن به نظر می رسد اما با توجه به فضای عمومی کشور، می توان اینطور بیان کرد که اردوگاه اصولگرایان سخت در تلاش خواهند بود که بیشترین سهم را از انتخابات شورای شهر تهران داشته باشند.
این جناح که سهم بیشتری از پیروزی در انتخابات شوراها را نیز در اختیار دارد، انگیزه بالایی دارند، شکست در انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۴ (پیروزی مسعود پزشکیان) محرک تلاش برای حفظ قدرت در شورای شهر و شهرداری تهران است.البته این جناح چالش های جدی نیز در پیش رو دارد که از آنها تشتت جناح بندی سیاسی که خود را در انتخابات مجلس شورای اسلامی هم نمایان کرد. شورای ائتلاف (قالیبافمحور)، جبهه پایداری (پرتوان در تهران پس از انتخابات مجلس)، جمعیت رهپویان (زاکانی) و نیروهای نزدیک به چهرههایی جدید و پرانگیزه ای چون مهرداد بذرپاش (شریان) و اینفلوئنسرهای سیاسی همچون رائفی پور بر معادلات سیاسی حتما اثرگذار خواهند بود. با این شرایط دو سناریو را می توان محتمل دانست:• ائتلاف گسترده اصولگرایان: میتواند بالای ۵۰٪ کرسی بگیرد، حتی در مدل تناسبی.• چند لیست موازی: پراکندگی آرای اصولگرایان و واگذاری بخشی از کرسیها به اصلاحطلبان یا مستقلها.اردوگاه اصلاحطلبان و حامیان دولت هرچند دسته بندی های جذاب دهه هشتاد کم کم در حال رنگ باختن هستند اما رقیب سنتی اصولگرایان قطعاً به سادگی رقابت شورای شهر را واگذار نخواهد کرد. در ابتدای پیروزی دولت چهاردهم خبرهای جسته و گریخته ای منتشر می شد که اصلاح طلبان از همان ابتدای کار با محوریت افرادی چون «علی ربیعی» برنامه گرفتن شوراهای شهر کلانشهرها را تدارک دیده اند اما اضافه شدن یک سال به دوره کاری شوراهای ششم و با وجود ریاستجمهوری پزشکیان، دولت با مشکلات اقتصادی و مدیریتی دست به گریبان است و محبوبیت وی و البته اصلاح طلبان در این روزها آسیب جدی دیده است.
از مهمترین چالش جریان اصلاح طلب می توان به مشارکت پایین حامیان، ضعف سازماندهی محلی، و فاصله گفتمان ملی اصلاحطلبان با دغدغههای شهری اشاره کرد. هرچند قانون تناسبی به آنها امکان میدهد حتی با رأی کمتر، بخشی از شورا را در اختیار گیرند. در حال حاضر و با توجه به شرایط فعلی (روزهای پایانی تابستان 1404) سناریو محتمل برای این جریان به صورت است که اگر مشارکت بالاتر از ۴۰٪ باشد، اصلاحطلبان شانس حدود ۷–۸ کرسی در اختیار دارند.بازیگران مستقل و نوظهوربا توجه به ضعف تاریخی کار تشیکلاتی و حزبی در ایران و شخص محور بودن بسیاری از نقش آفرینی های سیاسی شخصیتهایی چون زاکانی، قالیباف، محسن هاشمی رفسنجانی، مهرداد بذرپاش و حتی چهرههای رسانهای چون رائفیپور میتوانند با لیستهای جداگانه یا تاثیر بر لیست ها، آرای اعتراضی یا میانی را به خود جذب کنند.نکته حائز اهمیت این است که جامعه نیروهای مذهبی محلی، گروههای جهادی، بدنه بسیج و کارگران شهری، شبکهای فعال و مؤثرند که معمولاً در مشارکتهای پایین وزن بیشتری پیدا میکنند. متغیرهای کلیدی اثرگذار بر نتیجه ۱. میزان مشارکت: مهمترین فاکتور براساس روند ۲۰ سال اخیر بوده است، مرز ۳۵٪ مشارکت نقطه تفکیک پیروزی کامل یک جناح از تشکیل شوراهای ائتلافی است.2. مدیریت لیستها: قانون تناسبی باعث میشود تاکتیک «لیست واحد هر قیمت» اهمیت کمتری پیدا کند، اما همپوشانی اسامی میان لیستها همچنان بحرانزاست.3. چهرهمحوری: در غیاب شور انتخاباتی (به عنوان یک احتمال) ؛ چهرههای شناختهشده حتی در لیستهای متفاوت میتوانند آرای شخصی بالایی بگیرند.
4. عوامل اقتصادی و خدمات شهری: نارضایتی از عملکرد شهرداری فعلی یا امید به «پروژههای بزرگمقیاس میتواند رأی را جابهجا کند.5. فضای سیاسی ملی: هر چه نزدیکتر به انتخابات، شدت بحرانها یا موفقیتهای دولت پزشکیان بر تصمیم رأیدهندگان اثر مستقیم دارد. تجربه نشان داده که دولت توانمند نقش پررنگی بر هدایتگری انتخابات شورای شهر و مجلس شورای اسلامی دارد.چهار سناریوی محتملبا توجه به شرایط فعلی و تا زمان نگارش این یادداشت، می توان چهار سناریو را پیش بینی کرد. با توجه به روند انتخابات در سنوات گذشته این سناریوها را می توان این طور بیان کرد:سناریو اول: ائتلاف کامل اصولگرایان. البته پیش شرط آن کنارگذاشتن اختلاف قالیباف، زاکانی، جبهه پایداری، شریان و... ارائه لیست واحد است. البته شرط تحقق آن را بایستی متوسط و پایین دانست و اساساً انتخابات تناسبی به نوعی مخالف ارائه لیست های واحد هست. از سوی دیگر این سناریو نیازمند مصالحه بالایی است. در صورتی که این سناریو به وقوع بپیوندد می توان پیش بینی کرد که حدود 11 الی 13 کرسی از ۲۱ کرسی به دست ائتلاف بیفتد و شهردار حتما از میان اصولگرایان خواهد بود.سناریو دوم: چند لیست اصولگرایی + لیست قدرتمند اصلاحطلب. شرط وقوع این سناریو ادامه شکاف داخلی جریان راست و فعالیت منسجم ستادهای اصلاحطلبان است. هرچند بجز دوره پنجم این انسجام را میان اصلاح طلبان شاهد نبودیم و در انتخابات ریاست جمهوری هم این موضوع پررنگ نبود. در صورت تحقق چنین سناریویی شورای شهر سه یا چهارقطبی خواهد شد؛ انتخاب شهردار نیز نیازمند ائتلاف بینجناحی می شود.
سناریو سوم – مشارکت بالا و بازگشت نسبی اصلاحطلبان: در صورتی که اصلاح طلبان بتوانند انسجام سیاسی ایجاد کنند؛ با فضا سازی رسانه ای و اقدامات تخریبی که طی سالیان گذشته در آن هم مهارت به دست آورده اند می توانند با ایجاد موج نارضایتی از مدیریت شهری و بسیج بدنه رأی طبقه متوسط درصد بالاتری از کرسی های شورای شهر را به دست بیاورند. البته این تحقق این سناریو پایین است و بایستی دید فضای سیاسی در اواخر زمستان سال 1404 به چه سمت و سویی خواهد رفت. آنها فعلا گرفتار انتخاب در انتخابات ریاست جمهوری هستند و وضعیت سیاسی خوبی ندارند.نهایتا اگر شرایط مهیا شده و این سناریو محقق گردید می توان گفت که در نتیجه آن اصلاحطلبان ۸–۹ کرسی میگیرند و وزن چانهزنی بالایی خواهند داشت.سناریو چهارم – ظهور لیست مستقل پررأی. فضای سیاسی ایران همیشه پر از اتفاقات غیرمنتظره بوده است. انتخابات تناسبی این امکان را ایجاد کرده که شخصیت ها بتوانند سهم سبد جریانات سیاسی را بالا و پایین کنند. حضور این شخصیت ها چه به عنوان نامزد و چه به عنوان حامی و خارج از مرزبندی سنتی سیاسی، سناریوی دیگری است که می توان در انتخابات شورای شهر تهران به آن توجه کرد. ظهور لیست مستقل و پررای احتمال متوسط و رو به بالایی دارد که می تواند دستکم ۳–۴ کرسی را در اختیار بگیرد و بر انتخابات شهردار نیز اثرگذار باشد.چشمانداز کلیبا توجه به قانون تناسبی، پراکندگی نیروها، و وضعیت فعلی افکار عمومی، بهاحتمال زیاد شورای هفتم تهران شورایی چندپاره خواهد بود؛ چیزی که در دو دهه گذشته کمسابقه است. این توازن، وزن و نقش ائتلافهای پس از انتخابات را در انتخاب شهردار بسیار بالا میبرد.
انتخابات ۱۴۰۵ شورای شهر تهران، به واسطه قانون تناسبی، چندپارگی جناحها و حساسیت جایگاه شهردار، به یکی از پیچیدهترین رقابتهای محلی دو دهه اخیر بدل شده است. برخلاف گذشته، حتی لیست دوم و سوم هم سهم واقعی از قدرت خواهند داشت. این یعنی انتخابات شورا دیگر معادل «پیروزی صفر یا صد» نیست و ورود بازیگران تازهنفس و ائتلافهای دورهای، قاعده جدید سیاست محلی تهران خواهد بود.در این دوره، پیروزی فقط به معنای داشتن بیشترین رأی در انتخابات نیست؛ توانایی بستن ائتلاف پس از انتخابات، تعیینکننده جایگاه در شهرداری تهران خواهد بود.
14:00 - 28 مهر 1404
