پاتریوت و تاد در چالش پهپادهای ارزان
سامانههای پدافندی پیشرفته مانند پاتریوت و تاد، با وجود توان فنی، در برابر موج حملات پهپادی با یک چالش جدی روبهرو شدهاند؛ چالشی که در هزینه خود را نشان میدهد.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس- ایران با پهپادهای ارزان و قابلتولید در تعداد بالا، کاری کرده که سامانههای فوقپیشرفته و چندمیلیون دلاری غربی به چالش کشیده شوند. وقتی یک پهپاد با هزینه کم به میدان میآید و طرف مقابل مجبور است برای زدن آن از موشکهای بسیار گران استفاده کند، معادله بههم میریزد. همین تفاوت ساده در هزینه و تعداد، نشان میدهد که دیگر فقط تکنولوژیهای پیچیده تعیینکننده نیستند؛ بلکه هوشمندی در استفاده از ابزارهای کمهزینه هم میتواند کفه قدرت را تغییر دهد.
بیزینساینسایدر در گزارشی اذعان کرده که ایران و جبهه مقاومت با اتکا به پهپادهای ارزانقیمت، الگوی جدیدی از جنگ را به نمایش گذاشتهاند؛ الگویی که در آن، حملات مکرر و پرحجم پهپادی میتواند حتی پیشرفتهترین شبکههای دفاع هوایی را تحت فشار اقتصادی و عملیاتی قرار دهد.طبق تصاویر منتشر شده از ثبت رکوردهای مختلف پهپاد شاهد ۱۳۶، این پهپاد توانسته سامانههای راداری AN/MPQ-65 (پاتریوت PAC-3)، AN/TPY-2 (سامانه تاد)، AN/FPS-132 (رادار هشدار زودهنگام با برد ۵۰۰۰ کیلومتر) و هواپیمای آواکس بوئینگ E-3 Sentry را منهدم کند.
شلیک میلیون دلاری طرف مقابل این معادله، سامانههای پدافندی پیشرفته غربی قرار دارند؛ سامانههایی مثل پاتریوت و تاد که برای مقابله با تهدیدات پیچیدهای مثل موشکهای بالستیک طراحی شدهاند. این سامانهها از نظر فناوری بسیار دقیق و پیشرفتهاند و توان رهگیری بالایی دارند، اما یک نقطهضعف مهم دارند: هزینه بسیار بالا. هر شلیک از این سامانهها میلیونها دلار خرج برمیدارد و همین موضوع باعث میشود استفاده گسترده از آنها در برابر اهداف ارزانقیمت، به یک چالش جدی تبدیل شود.همین چالش، ماهیت جنگ را به یک رقابت در هزینه و مقیاس تبدیل میکند؛ جایی که طرفی که بتواند با هزینه کمتر، فشار بیشتری وارد کند، در بلندمدت دست برتر را خواهد داشت.
نقطه ضعف پدافند مدرن در برابر پهپاد ارزاننمونههایی مانند پاتریوت و تاد طراحی شدهاند تا تهدیدات پیچیده را سریعا شناسایی و آنها را در کوتاهترین زمان ممکن منهدم کنند.در قلب این سامانهها، رادارهای آرایه فازی قرار دارند که بدون نیاز به حرکت مکانیکی، میتوانند پرتو خود را در جهات مختلف هدایت کرده و بهصورت همزمان چندین هدف را ردیابی کنند. این رادارها برای تشخیص اهدافی با سرعت بسیار بالا و در ارتفاع زیاد بهینه شدهاند. دادههای بهدستآمده از این رادارها بلافاصله به مرکز فرماندهی منتقل میشود و تصمیم میگیرند که کدام هدف باید درگیر شود و چه نوع رهگیری برای آن مناسبتر است. در مرحله بعد، موشکهای رهگیر وارد عمل میشوند؛ برای مثال، در سامانه پاتریوت از رهگیری بهصورت برخورد مستقیم با هدف استفاده میشود، به این معنا که موشک بدون نیاز به سرجنگی انفجاری به هدف اصابت میکند. در سامانه تاد نیز رهگیری در ارتفاع بالا و حتی خارج از جو انجام میشود، جایی که هدف با سرعت بسیار زیاد در حال حرکت است. این سطح از دقت، نیازمند ترکیبی از هدایت راداری، سیستمهای ناوبری و توان مانور بالا در سرعتهای فراصوت است؛ ویژگیهایی که باعث شده این موشکها بهشدت گرانقیمت باشند.آنها بهتنهایی عمل نمیکنند، بلکه با ماهوارهها، هواپیماهای هشدار زودهنگام و سایر سامانههای پدافندی در ارتباط هستند.
با این حال، همین سامانههای پیشرفته وقتی در برابر پهپادهای کوچک و ارزان قرار میگیرند، با یک چالش متفاوت روبهرو میشوند. رادارهایی که برای اهداف بزرگ و پرسرعت طراحی شدهاند علاوه بر نداشتن توجیه اقتصادی در تشخیص اهداف کوچک با سطح مقطع راداری پایین و پرواز در ارتفاع کم، با محدودیتهایی مواجه میشوند. علاوه بر این، اگر تعداد پهپادها زیاد باشد، حتی پیشرفتهترین سامانهها نیز ممکن است با پدیده «اشباع» مواجه شوند؛ یعنی حجم اهداف از ظرفیت درگیری سیستم بیشتر شود.
فرسایش در میدان تحلیلگران نظامی تأکید میکنند که حتی در صورت موفقیت در سرنگونی بخشی از پهپادها، صرف مصرف بالای موشکهای رهگیر، ذخایر پدافندی آمریکا را به سرعت کاهش داده و امکان ادامه دفاع پایدار را محدود میکند. این وضعیت بهویژه زمانی بحرانیتر میشود که حملات به شکل انبوه یا اصطلاحاً swarm انجام شوند.در مقابل، الگوی پهپادی نشان میدهد که بازیگران دارای فناوری ارزان و تولید انبوه میتوانند با هزینهای به مراتب کمتر، فشار عملیاتی و مالی قابل توجهی بر قدرتهای بزرگ وارد کنند؛ بهگونهای که حتی اگر بخشی از پهپادها رهگیری شوند، هزینه تحمیلشده به طرف مقابل همچنان بالا باقی میماند.
تغییر قواعد جنگاین روند، به باور بسیاری از تحلیلگران، نشانه تغییر ماهیت جنگ مدرن است؛ جایی که برتری تکنولوژیک کافی نیست و تعادل هزینه به عامل تعیینکننده تبدیل شده است.در چنین شرایطی، پهپادها نه فقط یک ابزار نظامی، بلکه یک ابزار فشار راهبردی محسوب میشوند که میتوانند معادله دفاع هوایی را به چالش بکشند.
03:19 - 10 فروردین 1405