پرتودهی هستهای سلاح مخفی کشاورزان ایرانی شد
«هنوز سفت است، حتی یک جوانه هم نزده!» راز ماندگاری شگفتانگیز پیازهای پاییزی در سَفَر اتمی آنها و مواجهه با پرتوهای گاما نهفته؛ فناوریای که «ژن جوانه» را خواباند، زنجیره احتکار را گسست و امروز مستقیم روی سفره و جیب ایرانیها نشسته است.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| احمد محمدی، کشاورز ۵۲ ساله، پس از برداشت، محصولش را مستقیماً به سوی شرکت بهینهپرتو یزد میفرستد. او که سالها با گندیدگی محصولاتش در انبار دستوپنجه نرم کرده، حالا به زبان ساده میگوید: «این پرتودهی، مثل یک خواب زمستانی امن برای پیازه. الان میتونم تا ۹ ماه ذخیره کنم و وقتی قیمت خوب شد بفروشم. درآمدم ۳۰ درصد بالا رفته.»در کارخانه بهینهپرتو تحت نظارت سازمان انرژی اتمی، پیازها در معرض تابش کنترلشده پرتوهای گاما از منبع کبالت-۶۰ قرار میگیرند. این پرتوها در زمان کوتاهی، تنها به سلولهای مسئول جوانهزنی نفوذ کرده و مکانیسم تقسیم سلولی را به طور موقت متوقف میکنند. در نتیجه، پیاز برای ماهها (تا ۹ ماه) در انبار بدون جوانه زدن، پوسیدگی یا کاهش کیفیت باقی میماند. سیدمحمدرضا موسوی، مدیر فنی، عملیات را تشریح میکند: این پرتوها تنها مکانیسم جوانهزنی را غیرفعال میکنند. هیچ گونه باقیمانده رادیواکتیوی در محصول باقی نمیماند و تأییدیههای سلامت ملی و بینالمللی را داراست.
تأثیر بر بازار و شکستن چرخه احتکار
حسن رضایی، تاجر پیشکسوت، به پیازهای سفت و بدون جوانه اشاره میکند: «سالهای قبل، دلالان با احتکار، قیمت را بالا میبردند امسال ما با عرضه پیازهای پرتودهی و ذخیرهشده، قیمت را پایین نگه داشتیم.بر اساس دادههای سامانه نظارت بر بازار وزارت صمت، میانگین قیمت خردهفروشی پیاز در سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل، تقریباً ۳۰ درصد کاهش داشته است. همچنین، حجم معاملات عمدهفروشی این محصول در میادین میوه و ترهبار رشد قابل توجهی را نشان میدهد.
مشکل ما در پرتودهی، "ضعف زیرساخت و فرهنگسازی" است، نه فناوری
بهروز کمالوندی، کارشناس ارشد سازمان انرژی اتمی، در گفتوگو با فارس تأکید کرد:«فناوری پرتودهی غذا، یکی از بیحاشیهترین و مفیدترین کاربردهای انرژی صلحآمیز هستهای است. مشکل اصلی ما، ضعف در توسعه زیرساخت و فرهنگسازی است. باید با اطلاعرسانی شفاف، تصور کهنه "هرچه شبیه رادیواکتیو است مضر است" را اصلاح کنیم.»
یک مرکز دانشبنیان در چهارمحال و بختیاری؛ الگویی برای کل کشور
در استان چهارمحال و بختیاری، یک مرکز پرتودهی دانشبنیان فعال است که الگویی کوچکشده از تحول بزرگتر است. این مرکز با پرتودهی محصولات کشاورزی، به کاهش آلودگیهای میکروبی و قارچی و حفظ کیفیت در انبارداری و حملونقل کمک شایانی میکند.یاسر رحیمیان، فعال دانشبنیان در این مرکز، چشمانداز وسیعتر را توضیح میدهد:استفاده از فناوری هستهای، توسعه بزرگی در تولید و سلامت محصولات کشاورزی و دامی ایجاد کرده که سنگبنیان امنیت غذایی است. این فناوری علاوه بر افزایش تولید، به سلامت محصول کمک میکند. کاربردهای آن از حاصلخیزی خاک و کنترل آفات گرفته تا بهبود انبارداری و حفظ ذخایر ژنتیکی گسترده است. مرکز ما در استان، گامی عملی در این مسیر است.وی در ادامه به جامعیت این فناوری اشاره میکند: انرژی هستهای یک منبع بیبدیل است که در پزشکی، صنعت و کشاورزی نقش کلیدی ایفا میکند. در بخش کشاورزی، از اصلاح نژاد گیاهان و افزایش مقاومت تا کاهش مصرف آب و سم و افزایش ماندگاری محصول را شامل میشود. امروزه بیش از ۱۲۰ کشور از پرتودهی برای افزایش ماندگاری مواد غذایی استفاده میکنند. این روشی مقرونبهصرفه، سالم و سریع است که طعم و حالت فیزیکی محصول را تغییر نمیدهد.
آزمونی برای عزم ملی
مرضیه عابدی، پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی هستهای کرج هشدار میدهد: برای اثرگذاری واقعی، نیاز به حداقل چندین مرکز بزرگ دیگر در استانهای کلیدی داریم و همچنین اکثر محصولات پرتودهیشده در بازار بدون اطلاعرسانی به دست مصرفکننده میرسند. این امر هم حق انتخاب را سلب میکند و هم بستر شایعات را فراهم میآورد.
سرنوشت پیاز، امروز به آزمونی برای عزم ملی تبدیل شده است. این که آیا فناوری هستهای صلحآمیز در ایران، تنها در حد یک نمایش فنی محبوس میماند یا به سلاحی راهبردی برای شکست احتکار، تأمین امنیت غذایی و افزایش درآمد کشاورز تبدیل خواهد شد؟ آیا دولت و مجلس، افزایش دهبرابری ظرفیت پرتودهی را در اولویت بودجهریزی قرار خواهند داد؟آیا سازمانهای نظارتی، برچسبگذاری شفاف را اجباری میکنند تا حق انتخاب مردم و اعتماد به فناوری ملی تضمین شود؟پاسخ به این پرسشها نه در گزارشها، که در لایحه بودجه، در مصوبات استاندارد و در اولویتبندی توسعه منطقی نمایان خواهد شد. انتخاب امروز تصمیمگیران مشخص خواهد کرد که آیا پیاز، طلایهدار یک تحول ملموس در امنیت غذایی خواهد بود یا تنها نمونهای دیگر از توانمندیهایی خواهد ماند که در میانه راه، بیتوجه رها شدهاند.
07:53 - 12 بهمن 1404