علیاکبر مقیمی آذری؛ نابغهای که سدسازی ایران را جهانی کرد
مهندس علیاکبر مقیمی آذری، پیشگام صنعت آب و خاک، متخصص برجسته سازههای هیدرولیکی و ملقب به «پدر سدسازی مدرن ایران» است. ایشان با تکیه بر دانش فنی عمیق و مدیریتی جسورانه، نقش کلیدی و بنیادینی در طراحی، اجرا و بومیسازی دانش ساخت سدهای بزرگ در تاریخ معاصر ایران ایفا کردهاند.ایشان در دورانی که صنعت سدسازی ایران وابستگی شدیدی به تخصص خارجی داشت، با خودباوری و تخصص خویش، مسیر استقلال فنی کشور را هموار کردند. مهندس مقیمی آذری با نظارت و مدیریت بر پروژههای عظیم ملی، زیرساختهای حیاتی برای تأمین آب و انرژی کشور را بنیان نهادند، و استانداردهای مهندسی سد سازی در ایران را به تراز بینالمللی ارتقا دادند.علیاکبر مقیمیآذری در خانوادهای اهل آذربایجان شرقی به دنیا آمد. از همان دوران نوجوانی علاقه ویژهای به علوم فنی و مسائل عمرانی داشت. استعداد و پشتکار او در زمینه ریاضیات و فیزیک باعث شد مسیر تحصیلات عالی خود را در رشته مهندسی عمران دانشکده فنی دانشگاه تهران (رشته راه و ساختمان) ادامه دهد. وی در خرداد ۱۳۳۷ از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد و از همان سال وارد بخش خصوصی گردید. مقیمی آذری از سال ۱۳۵۳ مدیریت شرکت ساختمانی ژیان را بر عهده گرفته است. فعالیت طولانی مدت او در پروژههای زیرساختی و عمرانی کشور باعث شهرت او به «پدر سد سازی ایران» شده است.شرکت ژیانشرکت ژیان، تحت مدیریت مهندس مقیمیآذری، یکی از شرکتهای بزرگ پیمانکاری ایران است که بهطور کامل در بخش خصوصی فعالیت میکند این شرکت در زمینه فنی (آب، راه و ترابری، ساختمان، معدن، نیرو و…) فعالیت می کند و از آغاز تأسیس بیش از یکصد پروژه عمرانی در سرتاسر ایران اجرا کرده است.
این پروژهها از جنبه نوع سازه بسیار متنوعاند، از جمله:سدها (خاکی و بتنی غلطکی) و سدهای سلولیراهها و آزادراهها، بزرگراهها و خطوط راهآهنباند فرودگاهها و پلهای بزرگتصفیهخانهها و شبکههای آبرسانیاسکلهها، باراندازها و سازههای دریاییکانالهای انتقال آب و ایستگاههای پمپاژپروژههای شاخصسد مخزنی جگین (هرمزگان): اولین سد بتن غلطکی (RCC) ایران که در منطقه محروم بشاگرد اجرا شد.سد مخزنی ژاوه (کردستان): سد RCC به ارتفاع ۸۶ متر با مخزن ۱۰۰ میلیون مترمکعب و طول تاج ۳۰۰ متر هدف از این سد تأمین آب ۱۷۰۰۰ هکتار اراضی کشاورزی در کردستان استسد سلولی بهمنشیر (خوزستان): نخستین سد با طرح سلولی در ایران که بر روی رودخانه بهمنشیر اجرا شد این طرح جدید در کشور بیسابقه است و تأثیر چشمگیری در سازههای آبی داشته است.پل دریچه بهمنشیر (خوزستان): پروژهای منحصربهفرد برای عبور کشتیها (تا عرض ۲۵ متر) از روی رودخانه. در این پل دریچهای متحرک تعبیه شده که پس از عبور کشتی بسته میشود و تردد جادهای بدون وقفه ادامه مییابد.کانال انتقال آب کارون به بهمنشیر (خوزستان): اجرای کانالی به طول حدود ۱۰.۵ کیلومتر با ۴۰ دستگاه پمپ (مجموعاً ۱۲۰ مترمکعب بر ثانیه) برای انتقال آب شیرین کارون به بهمنشیر این طرح بزرگ با جلوگیری از نفوذ آب شور به اروند و بهمنشیر، زمینه احیای نخیلات آبادان و خرمشهر (بیش از ۶۰۰۰ نخل) را فراهم کرد.مخزن مرتفع توازن فشار کیش (جزیره کیش): مخزن بتنی ۱۲۰۰ مترمکعبی با طراحی خاص که در سال ۹۳ از سوی انجمن بتن، لوح «بتن برتر» را دریافت کردتصفیهخانه فاضلاب شمال کیش (جزیره کیش): تصفیهخانهای با مدرنترین فناوریهای جهانی که در سالهای اخیر تکمیل شد.
فناوریهای نوین و اختراعاتمهندس مقیمیآذری و تیم ژیان نقش مهمی در بهکارگیری فناوریهای نوین در صنعت ساخت داشتند. از جمله دستاوردهای کلیدی:بهکارگیری بتن غلتکی (RCC): اجرای پروژه سد جگین با روش RCC برای اولین بار در ایران این روش که در ساخت سریع و مقاوم سازههای بتنی مؤثر است، بعدها در سایر پروژههای بزرگ نیز به کار گرفته شد.استفاده از پوزولانهای طبیعی: شرکت ژیان با جایگزینی “پودر پوزولان طبیعی” به جای Fly Ash وارداتی، مصرف سیمان را در بتن تا ۴۰–۵۰٪ کاهش داد این اقدام ضمن ارزانتر کردن هزینهها، خواص فیزیکی بتن RCC را نیز بهبود داده است.شوت انتقال سریع بتن: اختراع روش جدیدی برای انتقال سریع بتن از طریق شوت در محل پروژه این روش ثبت اختراع شده و از انجمن بینالمللی بتن (ژنو) لوح تقدیر دریافت کرده است.سدهای سلولی و متحرک: اجرای اولین سد با بدنه سلولی در ایران (بهمنشیر) و ساخت پل دریچه (پاندولی) با درپوش متحرک برای عبور کشتی این نوآوریها از نمونههای منحصربهفرد جهانی محسوب میشوند.اختراع “پاندول متمرکز” و بومیسازی تجهیزات در پروژههای سدسازی، افزایش رکورد بتنریزی به ۱۲۱ هزار مترمکعب در ماه و کاهش ۸۰٪ هزینه انتقال بتن در مقایسه با نمونه خارجی این دستاوردها در سد ژاوه حاصل شدند.
تأثیر فعالیتها در توسعه عمرانی کشورفعالیتهای مهندس مقیمیآذری تأثیرات عمیقی بر توسعه زیرساختهای کشور داشته است. برای مثال، طرح انتقال آب کارون به بهمنشیر که توسط شرکت ژیان اجرا شد، روزانه ۱۲۰ مترمکعب آب شیرین را به نخیلات آبادان و خرمشهر میرساند و مانع نفوذ آب شور میشود همچنین سد ژاوه با مخزن ۱۰۰ میلیون مترمکعبی خود، سالانه ۱۷ میلیون مترمکعب آب شیرین را برای آبیاری ۱۷۰۰۰ هکتار زمین کشاورزی در کردستان تأمین میکند این پروژهها علاوه بر بهبود کشاورزی، موجب اشتغالزایی و پیشرفت اقتصادی در مناطق محروم شدهاند. بهطور کلی، شبکهی گسترده سدها، کانالها، جادهها، پلها و تاسیسات آبی – که در نقاط مختلف ایران توسط مقیمیآذری و شرکت ژیان اجرا شده– نقش مهمی در تأمین آب، افزایش تولیدات کشاورزی، تسهیل حملونقل و رشد زیربنایی کشور ایفا کرده است.مهندس علی اکبر مقیمی آذری را میتوان “پدرِ سدسازی مدرن ایران” دانست؛ مهندسی که با نوآوری و تعهد، پروژههای کلیدی سدسازی و آبیاری کشور را اجرا کرده، شرایط دشوار را به فرصتی برای توسعه تبدیل کرده و در مسیر پیشرفت مهندسی عمران ایران، نقش حیاتی ایفا کرده است.گزارش هادی مروتی شانجانی#سد #آب #برق #گاز #ایران #اقتصاد #توسعه #سدسازی
15:28 - 24 دسامبر 2025
1 واکنش
304 بازدید
