سلاحهای اردن در مقابل جنگ «آبی» اسرائیل
در حالی که روابط اردن و اسرائیل به پایینترین نقطه در سه دهه اخیر رسیده، تلآویو با تبدیل آب به ابزار فشار، تلاش دارد امان را وادار به عقبنشینی کند. اما امان در برابر این باجخواهی چه کارتهایی برای بازی دارد؟
گروه بینالملل خبرگزاری فارس؛ روابط اردن و اسرائیل به پایینترین سطح خود رسیده و کانالهای ارتباطی تقریباً قطع شده است. همزمان، تلآویو با استفاده از ابزارهایی چون آب، گاز و فشارهای سیاسی، تلاش میکند اردن را وادار به پذیرش خواستههای خود کند؛ رویکردی که نهتنها امنیت و منافع اردن را تهدید میکند، بلکه مستقیماً به قلب نقش تاریخی این کشور در قدس و مسئلهٔ فلسطین ضربه میزند. سمیر الحباشنه نویسنده اردنی با انتشار یادداشتی در این خصوص در روزنامه رأی الیوم به بررسی این فشارها و گزینههایی که اردن برای دفاع از حاکمیت و منافعش در اختیار دارد، پرداخت. وی نوشت: این موضوع که روابط اردن با دولت اشغالگر اسرائیل از زمان امضای معاهدهٔ صلح در پایینترین سطح خود قرار دارد، حرف تازهای نیست. این روابط به نقطهٔ سقوط رسیده است؛ بهطوریکه تقریباً هیچ نوع ارتباطی؛ نه دیپلماتیک و نه اقتصادی میان دو طرف وجود ندارد.سفیر اردن در تلآویو و کارکنان سفارت، در همان هفتههای نخست پس از هفتم اکتبر به امان بازگشتند و کارکنان سفارت اسرائیل نیز در همان دوره امان را ترک کردند.نویسنده تصریح کرد که روابط امان با دولت اشغالگر از ابتدا بر دو معیار استوار بود: نخست، میزان تأمین منافع اردن و دوم، میزان پایبندی اسرائیل به مسیر حل مسئله فلسطین طبق قطعنامههای بینالمللی، بهویژه راهحل دو کشوری. اما اسرائیل به هیچیک از این دو معیار پایبند نمانده است؛ بلکه به نقض مفاد معاهده صلح ادامه داده، برای آسیبزدن به اردن و منافعش تلاش کرده و بهطور نظاممند در راستای از بین بردن امکان تشکیل دولت مستقل فلسطینی حرکت کرده است. بنابراین اردن باید در برابر این روند، موضعی روشن و صریح داشته باشد.
بنا بر این یادداشت، اسرائیل بهشدت در تلاش است تا قیمومیت اردن بر اماکن مقدس اسلامی و مسیحی در قدس را تضعیف کند. این تلاشها در یورشهای مکرر گروههای شهرکنشین به مسجدالاقصی و در سیاستهای محدودکننده علیه عربهای مسیحی نمود دارد؛ سیاستهایی که مانع رسیدن آنان به کلیساها و انجام آزادانهٔ مناسک و جشنهای دینیشان میشود.باجخواهی اسرائیل از اردن با استفاده از ابزار آبامروز اسرائیل بهطور آشکار و بیپروا، اردن را تحت فشار قرار میدهد؛ از طریق گزارشهایی که از دولت بنیامین نتانیاهو درز کرده و نشان میدهد اسرائیل قصد ندارد مقادیر اضافی آب توافقشده یعنی پنجاه میلیون مترمکعب در سال، در برابر پرداخت مالی را به اردن تحویل دهد. اسرائیل از بحران شدید آبی اردن سوءاستفاده میکند و بعید نیست بعدها از دادن سهمیه اصلی آب که در معاهده صلح تعیین شده و آن هم پنجاه میلیون مترمکعب در سال است، نیز سر باز زند.اسرائیل میکوشد از آب بهعنوان ابزار فشار استفاده کند، به امید آنکه اردن را به پذیرش شروط سیاسی و اهداف توسعهطلبانهاش وادارد. همزمان، در حال ساخت دیوار حائل میان اردن و اراضی فلسطینی است؛ آن هم به بهانه امنیت، اما با هدف واقعی جدا کردن کرانه باختری از عمق اردنی آن و از میان بردن مرز اردن–فلسطین، تا زمینهٔ کنترل کامل بر آن فراهم شود؛ چه از طریق دیوار، چه از طریق گسترش سریع شهرکسازی.
همچنین نمیتوان احتمال استفاده آینده از پرونده گاز را بهعنوان ابزار فشار علیه اردن نادیده گرفت؛ همانگونه که اکنون علیه مصر عمل میکند و از اجرای تعهدات قراردادی خود با این کشور طفره میرود. اینها ابزارهای فشار ارزانی هستند برای وادار کردن اردن _همچون مصر_ به تغییر مواضع ثابت خود در برابر آنچه در فلسطین رخ میدهد: نسلکشی، کشتار، مصادره زمینها و گسترش شهرکسازی بر خاک دولت فلسطینیِ مورد انتظار.گامهای فوری و عملی که اردن باید برداردنویسنده تصریح میکند که در چنین فضایی، اردن باید گامهای عملی و فوری بردارد که عبارتند از:اول: تسریع در اجرای پروژه «ناقل ملی» برای شیرینسازی آب خلیج عقبه و انتقال آن به سراسر کشور. برای عبور از مانع مالی، این پروژه میتواند بهصورت عرضه عمومی سهام ارائه شود تا شهروندان، مؤسسات، شرکتها و بانکها در کنار دولت در اجرای این پروژه حیاتی و راهبردی مشارکت کنند. نویسنده ادامه میدهد: «یکی از شخصیتهای اقتصادی برجسته کشور، حاج حمدی الطبّاع، با من تماس گرفت و تأکید کرد که سرمایه اردنی و همچنین تخصص فنی لازم وجود دارد؛ حتی میتوان کارخانه تولید لوله را در عقبه با سرمایه و تخصص اردنی ایجاد کرد. پرسش این است: چرا منتظریم؟».دوم: ارتباط با برادرانمان در قطر یا الجزایر برای تأمین نیازهای گازی اردن با قیمتهایی مشابه آنچه اکنون به اسرائیل پرداخت میشود. بهگونهای که هر اقدام اسرائیل برای قطع آب، با اقدام متقابل اردن در لغو توافق گاز پاسخ داده شود.چون بعید است که کشورهای عربی در چنین رویارویی، اردن را تنها بگذارند.
در خاتمه، ضروری است که دولت اردن در محاسبات خود بازنگری کند و بهدنبال گزینهها، راهحلها و اقداماتی عملی، روشن و فوری باشد. اسرائیل عملاً از تلاش برای تهیکردن معاهده صلح از محتوای آن دست نخواهد کشید؛ چه در بخش مربوط به روابط دوجانبه با اردن، چه در بخش تعهداتش نسبت به مسئله فلسطین و کرانه باختری، و چه در بیاعتنایی آشکارش به راهحل دو دولتی و پایتختی قدس.نویسنده تصریح میکند: «ما در برابر دولتی قرار داریم که به اردن، اقتصادش و حقوق آبیاش تعرض میکند و با تمام توان میکوشد حقوق تاریخی ملت فلسطین را محو کند؛ دولتی که به کشتار ادامه میدهد، دامنه اشغال را به بخشهای بیشتری از خاک سوریه گسترش میدهد و همزمان لبنان را دائماً به ازسرگیری جنگ تهدید میکند... خدا و مصلحت وطن، مقصد و مقصود ماست».#اردن#اسرائیل#باجخواهی#فلسطین 15:16 - 24 آذر 1404