از استخر تا سفره؛ مسیر پرهزینه تولید ماهی
استان ایلام با ۱۱۶ مزرعه پرورش ماهی و ظرفیت اسمی تولید سالانه ۴ تا ۶ هزار تن، از ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه آبزی‌پروری برخوردار است؛ ظرفیتی که تحقق آن به مدیریت هزینه‌های تولید، پایداری منابع آب، تأمین نهاده‌های سالم و دسترسی به بازارهای مصرف وابسته است.
خبرگزاری فارس ایلام، فریبا میرزایی؛ آبزی‌پروری در ایلام یکی از ظرفیت‌های اقتصادی بخش کشاورزی است که علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار به پروتئین، می‌تواند در ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی مناطق روستایی نقش داشته باشد. با این حال، تعداد مزارع و ظرفیت اسمی تولید به‌تنهایی نشان‌دهنده وضعیت واقعی این صنعت نیست و میزان تولید تحقق‌یافته، هزینه تمام‌شده و توان فروش محصول، شاخص‌های اصلی ارزیابی عملکرد آن محسوب می‌شوند.سینا شیری کارشناس مسئول آبزیان، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری فارس در ایلام گفت: استان ایلام دارای ۱۱۶ مزرعه پرورش ماهی با ظرفیت تولید سالانه ۴ تا ۶ هزار تن است؛ قزل‌آلا به‌عنوان مهم‌ترین گونه سردآبی و کپور به‌عنوان گونه شاخص گرمابی در این مزارع پرورش داده می‌شوند و شهرستان بدره نیز بالاترین میزان تولید آبزیان استان را به خود اختصاص داده است.این ظرفیت در نگاه نخست نشان‌دهنده برخورداری ایلام از زیرساخت قابل توجه در حوزه پرورش ماهی است، اما پرسش اصلی این است که چه میزان از ظرفیت موجود به تولید واقعی تبدیل می‌شود و چه عواملی مانع فعالیت مزارع با حداکثر توان هستند؟گرانی نهاده‌ها؛ فاصله میان ظرفیت اسمی و تولید واقعیافزایش قیمت نهاده‌های تولید، به‌ویژه خوراک و بچه‌ماهی در دو سال اخیر، از مهم‌ترین مشکلات آبزی‌پروران ایلام است؛ مسئله‌ای که به گفته شیری، سرمایه در گردش بهره‌برداران را کاهش داده و امکان استفاده حداکثری از ظرفیت مزارع را محدود کرده است.
خوراک ماهی از اصلی‌ترین مؤلفه‌های هزینه تمام‌شده تولید است. افزایش قیمت این نهاده، نیاز واحدهای پرورشی به نقدینگی را بیشتر می‌کند و اگر قیمت فروش محصول متناسب با هزینه‌های تولید افزایش نیابد، حاشیه سود تولیدکننده کاهش پیدا می‌کند.پیامد این وضعیت می‌تواند کاهش میزان بچه‌ماهی‌ریزی، کوچک شدن حجم تولید یا محدود شدن دوره فعالیت برخی مزارع باشد. بنابراین، ظرفیت اسمی ۴ تا ۶ هزار تنی به‌تنهایی معیار دقیقی برای سنجش وضعیت اقتصادی این بخش نیست و باید میزان تولید واقعی، هزینه تمام‌شده هر کیلوگرم ماهی، سودآوری واحدها و نسبت ظرفیت فعال به ظرفیت اسمی نیز بررسی شود.خشکسالی؛ خط قرمز توسعه آبزی‌پروریمحدودیت منابع آبی در کنار گرانی نهاده‌ها، یکی دیگر از موانع توسعه آبزی‌پروری در ایلام است. خشکسالی در برخی سال‌ها تأمین آب مورد نیاز مزارع را دشوار می‌کند و استمرار فعالیت واحدهای پرورشی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.توسعه این صنعت بدون توجه به توان منابع آب، می‌تواند در بلندمدت به محدودیت تولید و افزایش تعارض میان بخش‌های مختلف مصرف آب منجر شود.شیری با توجه به شرایط اقلیمی استان، ظرفیت فعلی مزارع را نسبتاً مناسب ارزیابی می‌کند. این موضوع نشان می‌دهد افزایش تعداد مزارع لزوماً بهترین مسیر توسعه نیست و در شرایط اقلیمی ایلام، ارتقای بهره‌وری واحدهای موجود باید در اولویت قرار گیرد.استفاده از سامانه‌های بازچرخانی آب، بهینه‌سازی طراحی استخرها، مدیریت تراکم ذخیره‌سازی و کاهش تلفات، از جمله راهکارهای افزایش تولید با مصرف آب کمتر است. در این میان، میزان تولید به ازای هر مترمکعب آب مصرفی می‌تواند شاخص مهمی برای ارزیابی عملکرد مزارع و تصمیم‌گیری درباره سرمایه‌گذاری‌های جدید باشد.
استرپتوکوکوز؛ تهدید خاموش مزارع پرورش ماهیبیماری‌های آبزیان نیز می‌توانند خسارت قابل توجهی به تولیدکنندگان وارد کنند. به گفته کارشناس مسئول آبزیان، استرپتوکوکوز از مهم‌ترین بیماری‌های مورد توجه در مزارع پرورش ماهی استان است.تغییرات دمای آب، تراکم بالای ذخیره‌سازی، افت کیفیت آب، استرس ناشی از عملیات پرورشی و تغذیه نامناسب از عوامل زمینه‌ساز بروز این بیماری هستند. همچنین ورود عامل بیماری‌زا از طریق آب آلوده، ماهیان آلوده یا حاملان بدون علامت می‌تواند زمینه انتشار آن را فراهم کند.یکی از نقاط آسیب‌پذیر این زنجیره، تهیه بچه‌ماهی از مبدأ نامشخص و فاقد گواهی سلامت است. ورود بچه‌ماهی آلوده به یک مزرعه می‌تواند تلفات، هزینه‌های درمان و نگهداری را افزایش دهد و سلامت سایر واحدهای پرورشی را نیز به خطر بیندازد.در واقع، سلامت بچه‌ماهی تنها مسئله یک بهره‌بردار نیست، بلکه بخشی از امنیت زیستی کل زنجیره تولید محسوب می‌شود. شیری با اشاره به پایش و مراقبت فعال دوره‌ای مزارع توسط کارشناسان شهرستان‌ها و اداره کل دامپزشکی استان، بر اهمیت نظارت بهداشتی در کنترل بیماری‌ها تأکید دارد.شیوع بیماری در استان‌های همجوار و در برخی موارد انتقال بیماری‌های ماهیان گرمابی از کشور عراق نیز از نگرانی‌های مطرح‌شده در این حوزه است؛ موضوعی که ضرورت کنترل جابه‌جایی آبزیان و مراقبت‌های بهداشتی را افزایش می‌دهد.بدره و بازار مصرف؛ از مزیت تولید تا ضرورت سودآوریعبدی از آبزی‌پروران استان، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری فارس در ایلام گفت: بالاترین میزان تولید ماهی در استان ایلام به شهرستان بدره اختصاص دارد؛ ظرفیتی که می‌تواند زمینه شناسایی الگوهای موفق تولید را فراهم کند.
وی افزود: تمرکز تولید در یک شهرستان به‌تنهایی به معنای امکان تکرار همان الگو در سایر مناطق نیست و منابع آب پایدار، کیفیت آب، شرایط اقلیمی، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، دسترسی به بازار و هزینه تأمین نهاده‌ها باید در ارزیابی ظرفیت هر منطقه مورد توجه قرار گیرد.این آبزی‌پرور ادامه داد: توسعه متوازن آبزی‌پروری نیازمند شناسایی مزیت نسبی مناطق مختلف استان است؛ زیرا ممکن است منطقه‌ای منابع آب مناسبی داشته باشد، اما فاصله از بازار مصرف یا نبود زیرساخت‌های لازم، هزینه تولید و عرضه را افزایش دهد.از سوی دیگر، منصوری کارشناس آبزی‌پروری، با اشاره به تأثیر افزایش هزینه خوراک، بچه‌ماهی، انرژی و نگهداری بر قیمت تمام‌شده محصول می‌گوید: هزینه حمل‌ونقل و توزیع نیز در سودآوری تولیدکنندگان اهمیت دارد و نبود زنجیره سرد مناسب یا شبکه توزیع کارآمد می‌تواند بخشی از مزیت تولید را از بین ببرد.وی توسعه بسته‌بندی، فرآوری، ایجاد شبکه فروش، شناسایی بازارهای هدف و ارتباط مستقیم‌تر تولیدکنندگان با مصرف‌کنندگان را از راهکارهای افزایش ارزش افزوده محصول می‌داند. با این حال، ارزیابی دقیق قدرت رقابت ماهی ایلام مستلزم مقایسه قیمت تمام‌شده هر کیلوگرم محصول با تولید مشابه در استان‌های رقیب است.آبزی‌پروری ایلام؛ عبور از توسعه کمی به تولید پایدارآبزی‌پروری ایلام با دو واقعیت هم‌زمان روبه‌رو است؛ از یک سو ۱۱۶ مزرعه و ظرفیت اسمی چند هزار تنی، زمینه مناسبی برای فعالیت اقتصادی فراهم کرده و از سوی دیگر، افزایش هزینه نهاده‌ها، محدودیت منابع آب و مخاطرات بهداشتی، استمرار و سودآوری تولید را دشوار کرده است.
در چنین شرایطی، تأمین سرمایه در گردش بهره‌برداران، تسهیل دسترسی به خوراک و بچه‌ماهی سالم، تقویت نظارت دامپزشکی، ارتقای فناوری‌های مدیریت آب و توسعه بازار فروش باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شوند.افزایش تعداد مزارع یا صدور مجوزهای جدید، بدون توجه به مشکلات واحدهای موجود، نمی‌تواند به‌تنهایی راهگشای این صنعت باشد. اولویت باید حفظ ظرفیت فعال، کاهش هزینه‌های تولید، افزایش بهره‌وری و جلوگیری از تلفات باشد.در نهایت، آینده آبزی‌پروری ایلام نه با تعداد استخرها و ظرفیت درج‌شده در مجوزها، بلکه با میزان تولید اقتصادی و پایدار سنجیده می‌شود؛ تولیدی که با مصرف منطقی آب، هزینه قابل رقابت و رعایت استانداردهای بهداشتی، هم برای بهره‌بردار صرفه اقتصادی داشته باشد و هم سهم پایداری در تأمین بازار مصرف ایفا کند.#آبزی‌پروری #پرورش_ماهی #قزل‌آلا #ماهی_کپور #تولید_آبزیان #اقتصاد_تولید #سرمایه_درگردش #مدیریت_منابع_آب #خشکسالی #سلامت_آبزیان #دامپزشکی #استرپتوکوکوز #اشتغال_روستایی #تولید_داخلی #بدرهاخبار دست اول استان ایلام را اینجا بخوانید
08:13 - 14 آبان 1405
2 بازنشر
2504 بازدید