چرا از جمع فرار میکنی؟ شاید ماجرا آن چیزی نباشد که فکر میکنی
گاهی پشت جمله «من آدم درونگرایی هستم»، ترسی پنهان شده است؛ ترس از قضاوت شدن، اشتباه کردن یا دیده شدن در جمع. جایی که فرد نه از تنهایی، بلکه از نگاه دیگران فرار میکند، مرز میان درونگرایی و اضطراب اجتماعی خودش را نشان میدهد.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| دستگیره در کافه آنقدر برایش سنگین شده بود که انگار وزن تمام نگرانیهای عالم روی آن سوار است. سارا ۲۸ ساله، ۱۰ دقیقه پشت در کافه قدم زد، شالش را چند بار مرتب کرد و در نهایت، بیآنکه وارد شود، راهش را کج کرد و رفت.چند دقیقه بعد برای دوستانش نوشت: «بچهها من کلاً آدم درونگرایی هستم؛ شلوغی حالم رو بد میکنه.»اما شاید واقعیت چیز دیگری بود. سارا از تنهایی لذت نمیبرد؛ او میترسید هنگام سلام کردن صدایش بلرزد، دستپاچه شود یا دیگران درباره ظاهر و رفتارش قضاوت کنند.داستان سارا برای بسیاری آشناست؛ افرادی که هر بار از یک مهمانی، دورهمی یا موقعیت اجتماعی فاصله میگیرند، آن را به حساب «درونگرا بودن» میگذارند، در حالی که پشت این عقبنشینی ممکن است ترس از قضاوت شدن پنهان شده باشد.
درونگرایی یا ترس از جمع؟
درونگرایی به خودی خود نه بیماری است و نه اختلال. فرد درونگرا ممکن است جمعهای کوچک را به مهمانیهای شلوغ ترجیح دهد، از خلوت خود لذت ببرد و پس از معاشرت، به زمانی برای تنهایی نیاز داشته باشد.اما تفاوت مهم اینجاست؛ فرد درونگرا خلوت را انتخاب میکند، اما فردی که از اضطراب اجتماعی رنج میبرد، ممکن است به دلیل ترس از حضور در جمع، از آن فرار کند.ممکن است فرد دلش بخواهد در یک مهمانی شرکت کند، با دوستانش صحبت کند یا در یک جلسه کاری نظر بدهد، اما نگرانی از اینکه «چه فکری درباره من میکنند؟»، «اگر اشتباه کنم چه؟» یا «اگر متوجه اضطرابم شوند؟» او را از انجام این کار بازدارد.در چنین شرایطی، مسئله دیگر صرفاً علاقه به تنهایی نیست؛ ترس، انتخاب فرد را محدود کرده است.این ترس همیشه هم به شکل نرفتن به مهمانی خودش را نشان نمیدهد؛ گاهی در تصمیمهای مهم زندگی پنهان میشود. جوانی که با وجود داشتن توانایی لازم، از ترس قضاوت شدن در مصاحبه شغلی حاضر نمیشود، دانشجویی که پاسخ سؤال استاد را میداند اما از ترس اشتباه کردن سکوت میکند یا فردی که بارها دعوت دوستانش را رد میکند و بهتدریج از جمع فاصله میگیرد، ممکن است نه به دلیل بیعلاقگی به ارتباط، بلکه به دلیل ترس از ارزیابی دیگران فرصتهایی را از دست بدهد. وقتی این اجتناب تکرار میشود، چیزی فراتر از یک «خجالتی بودن» شکل میگیرد؛ دایره انتخابهای فرد کوچکتر میشود و ترس، آرامآرام جای انتخاب را میگیرد.
آرامشی که از نرفتن میآید
فردی که از قضاوت شدن میترسد، ممکن است پیش از یک مهمانی ساعتها درباره ظاهر، حرف زدن یا رفتار خود فکر کند. در نهایت هم تصمیم بگیرد نرود.با نرفتن، اضطراب برای مدتی کاهش پیدا میکند و همین آرامش موقت، ذهن را متقاعد میکند که «نرفتن» تصمیم درستی بوده است.اما این چرخه میتواند دوباره تکرار شود؛ مهمانی بعدی، جمع بعدی و موقعیت اجتماعی بعدی و هر بار یک قدم عقبتر.به همین دلیل، گاهی آنچه فرد «آرامش» مینامد، در واقع نتیجه فرار از موقعیتی است که برایش اضطرابآور بوده است.
از لرزش صدا تا تحلیل یک گفتوگوی ساده
ترس از قضاوت همیشه با جملهای آشکار مانند «من از مردم میترسم» خودش را نشان نمیدهد.گاهی فرد قبل از بیرون رفتن چند بار لباسش را عوض میکند، ظاهر خود را در آینه بررسی میکند، در جمع کمتر حرف میزند یا هنگام صحبت کردن از تماس چشمی فاصله میگیرد.برخی نیز پیش از پاسخ دادن، بارها جمله خود را در ذهن مرور میکنند و بعد از پایان یک گفتوگوی ساده، ساعتها با خود فکر میکنند: «نکند حرف بدی زدم؟»، «نکند رفتارم عجیب بود؟»اضطراب اجتماعی میتواند حتی پیش از وقوع موقعیت اجتماعی آغاز شود و بعد از پایان آن نیز با مرور و تحلیل عملکرد فرد ادامه پیدا کند. بنابراین ممکن است فردی در یک مهمانی ظاهراً آرام و کمحرف باشد، اما در ذهن خود با حجم زیادی از نگرانی دستوپنجه نرم کند.
وقتی تنهایی انتخاب نیست
الناز محمدی، روانشناس بالینی، در گفتوگو با خبرنگار فارس میگوید: «درونگرایی یعنی فرد ممکن است ترجیح بدهد جمعهشب کتاب بخواند تا به یک مهمانی شلوغ برود؛ اما در اضطراب اجتماعی ممکن است فرد تمایل به حضور داشته باشد ولی ذهنش مدام احتمال قضاوت، خرابکاری یا پذیرفته نشدن را پیشبینی کند. در این حالت، دوری از جمع الزاماً انتخاب فرد نیست، بلکه راهی برای کاهش اضطراب است.»وی ادامه میدهد: «نباید هر فرد کمحرف یا علاقهمند به خلوت را مضطرب یا بیمار بدانیم. مسئله زمانی جدیتر میشود که ترس از قضاوت و اجتناب از موقعیتهای اجتماعی، روابط، تحصیل، کار یا زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد.»به گفته محمدی، تجربههای ناخوشایند اجتماعی، تحقیر یا تمسخر، عزتنفس پایین و کمالگرایی میتوانند در شکلگیری نگرانی درباره ارزیابی دیگران نقش داشته باشند؛ هرچند برای هر فرد باید شرایط و سابقه او بهصورت جداگانه بررسی شود.
ذهنی که تصور میکند همه نگاهها به اوست
یکی از دامهای اضطراب اجتماعی این است که فرد تصور میکند همه توجهها به اوست؛ فکر میکند دیگران متوجه لرزش دستش شدهاند، لباسش را بررسی میکنند یا کوچکترین اشتباه کلامی او برای همه مهم است.این به معنای آن نیست که هیچکس دیگری را قضاوت نمیکند؛ مسئله این است که ذهن فرد مضطرب ممکن است میزان توجه و اهمیت این قضاوت را بسیار بزرگتر از واقعیت تجربه کند.در بسیاری از موقعیتهای اجتماعی، دیگران نیز بیش از آنکه مشغول بررسی فرد باشند، درگیر افکار، ظاهر و عملکرد خودشان هستند.
از کجا بفهمیم مسئله فقط درونگرایی نیست؟
یک سؤال ساده میتواند به شناخت بهتر کمک کند:«اگر مطمئن بودم هیچکس قرار نیست مرا قضاوت کند، باز هم ترجیح میدادم در این جمع نباشم؟»اگر پاسخ مثبت باشد، احتمالاً فرد واقعاً خلوت را ترجیح میدهد و این انتخاب به خودی خود مشکلی ندارد.اما اگر پاسخ این باشد که «دلم میخواهد بروم، ولی میترسم»، بهتر است علت این ترس جدیتر بررسی شود.ترس از لرزش صدا، اشتباه کردن، جلب توجه، صحبت کردن در جمع یا اینکه دیگران متوجه اضطراب فرد شوند، زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که مرتباً باعث شود او از موقعیتهای مهم زندگیاش فاصله بگیرد.البته هر خجالت یا اضطرابی به معنای ابتلا به اضطراب اجتماعی نیست و تشخیص اختلال نیز باید توسط متخصص انجام شود.
راه فرار، همیشه راه حل نیست
برای شکستن این چرخه، نخستین قدم شناخت افکاری است که فرد را از حضور در جمع بازمیدارند؛ فکرهایی مانند «همه به من نگاه میکنند» یا «اگر اشتباه کنم، همه متوجه میشوند».در رویکردهای درمانی، از جمله درمان شناختی ـ رفتاری، فرد میتواند این افکار و رفتارهای اجتنابی را بررسی کند و بهتدریج با موقعیتهایی که از آنها میترسد مواجه شود.مواجهه قرار نیست به این معنا باشد که فرد یکباره خود را در دشوارترین موقعیت اجتماعی قرار دهد. میتوان از موقعیتهای سادهتر شروع کرد؛ برای مثال ابتدا گفتوگویی کوتاه با یک فرد آشنا، سپس حضور فعالتر در جمعهای کوچک و بعد موقعیتهای دشوارتر.هدف این نیست که اضطراب همان لحظه به صفر برسد؛ هدف این است که فرد یاد بگیرد با وجود اضطراب نیز میتواند در زندگی حضور داشته باشد.
جایی که کمک تخصصی لازم میشود
اگر این ترس پایدار باشد و فرد را از مدرسه، دانشگاه، محیط کار، روابط دوستانه یا خانوادگی دور کند، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک میتواند کمککننده باشد.گاهی فرد سالها با خود میگوید: «من همینم؛ آدم اجتماعی نیستم» و در حالی که تصور میکند این بخشی از شخصیت اوست، فرصتهای ارتباطی، شغلی یا عاطفی مختلفی را از دست میدهد.درمان اضطراب اجتماعی بسته به شرایط فرد میتواند شامل رواندرمانی، دارودرمانی یا ترکیبی از این روشها باشد و انتخاب روش درمان باید توسط متخصص انجام شود.
تنهایی؛ انتخاب یا پناهگاه؟
سارا شاید هنوز هم یک فرد درونگرا باشد؛ اما مسئله اصلی این نیست که او چقدر در جمع میماند، بلکه این است که چرا از جمع خارج میشود؟درونگرایی یعنی خلوت را دوست داشته باشیم؛ اما اضطراب اجتماعی میتواند یعنی از جمع دور شویم، در حالی که ته دلمان دوست داریم آنجا باشیم.گاهی پشت جمله ساده «من آدم جمع نیستم»، ترسی پنهان شده است که سالها به نام شخصیت خودمان پذیرفتهایم.شاید بد نباشد پیش از آنکه دوباره از یک جمع فاصله بگیریم، از خودمان بپرسیم:«واقعاً تنهایی را انتخاب کردهام یا فقط از قضاوت شدن میترسم؟»
08:06 - 4 شهریور 1405
0 بازدید