رهبر شهید، معمار علم و فناوری نوین
تاریخ پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، دورهای کمنظیر از پیشرفتهای علمی و فناوری را تجربه کرده است؛ پیشرفتهایی که در بسیاری از حوزههای راهبردی، کشور را از جایگاه یک مصرفکننده فناوری به تولیدکننده و حتی صادر کننده دانش و فناوریهای پیشرفته تبدیل کرده است. این تحول عظیم، بدون وجود یک راهبری کلان، هدفمند و مستمر امکانپذیر نبود و رهبر شهید انقلاب، نقش محوری در ترسیم این مسیر ایفا کردند. ایشان با طرح مفاهیمی همچون «جنبش نرمافزاری»، «نهضت تولید علم»، «مرجعیت علمی» و «اقتصاد دانشبنیان»، علم را به یکی از ارکان اصلی قدرت ملی و پیشرفت کشور تبدیل کردند
در بیش از سه دهه رهبری ایشان، تأکید مستمر بر توسعه علوم و فناوریهای راهبردی، یکی از ویژگیهای ثابت سیاستهای کلان کشور بود. حمایت از پیشرفت در فناوری نانو، زیستفناوری، فناوری هستهای، صنایع هوافضا، سلولهای بنیادی، پزشکی نوین، فناوری اطلاعات، هوش مصنوعی و سایر فناوریهای پیشرفته، در قالب سیاستهای کلان، اسناد راهبردی و پیگیریهای مستمر دنبال شد. در این چارچوب، دانشگاهها، مراکز پژوهشی و شرکتهای دانشبنیان بهعنوان موتور محرک توسعه کشور مورد توجه قرار گرفتند و سرمایه انسانی متخصص، بزرگترین سرمایه ملی معرفی شد.یکی از مهمترین ویژگیهای این رویکرد، تأکید بر خودباوری علمی و استقلال فناوری بود. امام شهیدمان بارها بر این نکته تأکید کردند که کشوری که در تولید علم و فناوری به دیگران وابسته باشد، در عرصههای اقتصادی، سیاسی و حتی فرهنگی نیز استقلال کامل نخواهد داشت و حدیث معروف « العِلمُ سُلطانٌ مَن وَجدَهُ صالَ بِهِ وَ مَن لَم يَجِدهُ صيلَ عَلَيه » نیز زینت بخش بسیاری از دیدارهای ایشان با فناوران و دانشمندان کشور بود.
از همین رو، دستیابی به فناوریهای پیشرفته نه صرفاً یک هدف علمی، بلکه ضرورتی برای حفظ عزت، امنیت و اقتدار ملی تلقی میشد. این نگاه موجب شد بسیاری از پروژههای بزرگ علمی کشور، با وجود فشارهای خارجی، محدودیتهای بینالمللی و تحریمها، مسیر خود را ادامه دهند.در همین دوره، ایران در بسیاری از حوزههای راهبردی به دستاوردهایی دست یافت که مورد توجه مراکز علمی بینالمللی نیز قرار گرفت و در زمره معدود کشورهای انگشت شمار توسعه دهنده این فناوری ها در جهان قرار گرفت. توسعه فناوری نانو و قرار گرفتن ایران در میان کشورهای برتر این حوزه، پیشرفتهای قابل توجه در فناوری صلحآمیز هستهای، قرارگیری در میان ده کشور برتر جهان در حوزه طراحی و ساخت ماهوارهها و پرتابگرهای بومی، گسترش پژوهشهای زیستفناوری و سلولهای بنیادی، و چندین حوزه راهبردی دیگر و همچنین شکلگیری هزاران شرکت دانشبنیان، از جمله دستاوردهایی است که نتیجه سیاستگذاری بلندمدت و حمایت تمام قد ایشان از ظرفیتهای داخلی است.افزون بر این، تأکید ایشان بر پیوند میان دانشگاه، صنعت و نیازهای واقعی کشور، نگاه به علم را از یک فعالیت صرفاً آموزشی فراتر برد و آن را به ابزاری برای حل مسائل ملی تبدیل کرد. در این چارچوب، حمایت از نخبگان، جلوگیری از خامفروشی علمی، تجاریسازی پژوهشها، تقویت اقتصاد دانشبنیان و تبدیل ایده به محصول، به بخشی از سیاستهای کلان علمی کشور بدل شد. این رویکرد، نسل جدیدی از پژوهشگران و کارآفرینان فناور را به میدان آورد که نقش مهمی در توسعه فناوریهای بومی ایفا کردند.
لذا آیتالله سید علی حسینی خامنهای را با قاطعیت می توان «معمار علم و فناوری نوین» در ایران دانست؛ شخصیتی که با ترسیم چشماندازی بلندمدت، حمایت مستمر از نخبگان، تأکید بر توسعه فناوریهای راهبردی و پیگیری مستمر این موضوعات در دولتهای مختلف، علم را به یکی از مهمترین پایههای اقتدار، استقلال و پیشرفت کشور تبدیل کردند. میراث این رویکرد را میتوان در گسترش زیرساختهای علمی، رشد توان فناورانه، افزایش ظرفیت نوآوری و شکلگیری نسلی نوآور و خودباور از دانشمندان و فناوران ایرانی مشاهده کرد؛ نسلی که مسیر پیشرفت علمی کشور را با اتکا به توان داخلی و اعتماد به ظرفیتهای ملی ادامه میدهد تا به فضل الهی، قلههای پیشرفت را یکی پس از دیگری فتح نمایند.
18:21 - 14 تیر 1405
